Ngay từ thuở còn niên thiếu, trước khi giải phóng Vùng mỏ 25-4-1955, tôi đã được xem lễ rước Đức Ông Trần Quốc Nghiễn. Cũng chưa có ai biết lễ rước này có tự bao giờ. Có lẽ bắt đầu từ ngày chùa Long Tiên được xây dựng xong vào năm 1940 chăng?
Riêng chùa Long Tiên không chỉ thờ Phật như thông lệ mà còn thờ Trần Triều (Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và gia tộc) và Mẫu Liễu Hạnh. Nhiều năm trước đây tôi đã hỏi chuyện ông Pháp Tân, người từng đọc văn tế viết bằng chữ Nho ở các cuộc tế đền Bồ Hòn vào dịp lễ rước Đức Ông Trần Quốc Nghiễn, thì biết rằng, ban đầu đây chỉ là ngôi đền nhỏ, nhưng lại có một giếng nước ngọt ngay chân núi, chỉ cách bờ biển khoảng hơn chục mét. Nhiều thuyền buôn, thuyền đánh cá đã vào đây lấy nước ngọt. Năm 1913 một số chủ thuyền buôn cho xây lại ngôi đền to hơn. Lễ rước ngày ấy xuất phát từ đền Đức Ông, theo phố Bến Đoan, qua phố Lê Thánh Tông bây giờ để đón đoàn kiệu của đền Bồ Hòn, rồi xuống Chùa Long Tiên. Đến đây, chủ lễ vào bái yết Đức cha Hưng Đạo Vương và mời Trần Triều đi tuần du vùng đất biên ải dọc bờ biển bao quanh. Đoàn rước đi qua ngã tư Cột Đồng Hồ bây giờ đến Loong Toòng, vòng qua con đường đất Năm Cống đi tiếp lên Vụng Đâng rồi về đến ngã ba Bến Đoan - Lê Thánh Tông thì rẽ hai ngả, một về đền Đức Ông và một về chùa Long Tiên. Ngày ấy các đền Đức Ông, Bồ Hòn, chùa Long Tiên đều có đủ ba loại kiệu: kiệu bát cống, kiệu võng và kiệu cô. Khênh kiệu bát cống phải là trai tráng khoẻ để đủ sức giữ kiệu khi “bay”. Khênh kiệu võng, kiệu cô phải là các cô gái đồng trinh. Các đền nhỏ còn lại chỉ đem mâm lễ theo đoàn rước. Tôi nhớ đi đầu đoàn rước có người gõ trống lệnh, tiếp theo là một dàn trống nhỏ tấu điệu khúc rất hay. Mỗi đền có một phường bát âm tấu nhạc cổ đi trước các kiệu của đền mình. Như vậy cả đoàn rước đi đến đâu cũng rộn rã tiếng nhị, tiếng đàn, sáo rất tưng bừng. Sau khi Giải phóng Vùng mỏ 25-4-1955, đền Đức Ông được sử dụng làm lớp học, tượng Đức Ông được lưu giữ tại Chùa Long Tiên. Mãi năm 2002, sau khi đền Đức Ông được tu bổ lại, mới rước tượng Đức Ông từ chùa Long Tiên về lại ngôi đền xưa. Đã ba năm liên tục (2008-2010), UBND phường Hồng Gai được tỉnh và thành phố cho phục dựng lễ rước Đức Ông Trần Quốc Nghiễn. Việc làm này thoả mãn truyền thống nhớ ơn tiên tổ đã có công bảo vệ vùng đất ven biển và thoả mãn tâm linh của phật tử trong và ngoài tỉnh. Lễ rước Đức Ông Trần Quốc Nghiễn năm 2010 được tổ chức khá hoành tráng; lãnh đạo phường Hồng Gai đã huy động sức mạnh của các tổ chức, đoàn thể và nhân dân các khu dân cư vào cuộc một cách nhiệt tình. Kinh phí tổ chức chủ yếu ở nguồn đóng góp công đức. Những nét đẹp truyền thống dân tộc vẫn được giữ nguyên vẹn và kiên quyết loại bỏ những chi tiết không hợp nữa. Ban tổ chức đã huy động nhiều đoàn mặc trang phục phù hợp với buổi lễ theo đoàn rước, như hai đội múa sinh tiền của hai trường tiểu học, ba đội tế nam, nữ của CCB và phụ nữ phường. Diễn ra đúng vào thời điểm tổ chức Tuần Du lịch Hạ Long - Quảng Ninh 2011, lễ hội đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần của người dân địa phương mà còn mang lại cho khách du lịch những cảm nhận về giá trị văn hoá của một vùng đất.
Lễ rước Đức Ông Trần Quốc Nghiễn năm 2010.
