Khắc Đạm (tên thật là Nguyễn Khắc Đạm) sinh ra ở Bình Ngọc - Móng Cái nhưng lại lớn lên ở vùng than Cẩm Phả. Anh là một thợ lái máy khoan BY ở mỏ than Cọc Sáu từ những năm đầu thập niên 70 của thế kỷ trước. Vốn có chút năng khiếu hội hoạ, kẻ vẽ và cắt dán chữ nên anh thường xuyên được trưng dụng về Phòng thi đua để phụ giúp khâu tuyên truyền. Còn về nhiếp ảnh thì như có lần anh nói rất thật: “Nào có biết chụp ảnh là gì đâu! Vào nghề cũng chỉ là do sự tình cờ, rồi đam mê mà đeo đuổi cả đời!”.
Thật vậy! Anh kể, vào những năm đầu của thập niên 80 thế kỷ trước, ông Võ Kiếm Hiệp, người chuyên chụp ảnh ở mỏ được lệnh chụp chân dung làm thẻ lao động cho trên ba ngàn CNCB ở mỏ. Ông Hiệp kêu với lãnh đạo rằng chụp nhiều như thế thì phải có người phụ… Và Khắc Đạm được cử vào chân phụ này. Cũng dịp ấy, vì phải chụp và rửa nhiều ảnh một lúc nên ông Hiệp còn nhờ anh giúp cả trong khâu phụ rửa ảnh. Từ tò mò đến đam mê, Khắc Đạm lân la hỏi ông Hiệp về tác dụng, chức năng của mỗi bộ phận trên máy ảnh cùng những thao tác cần thiết trong nghề... Nhưng rồi cũng phải vài năm sau, anh mới thực sự được chụp ảnh theo đúng nghĩa. Lần ấy mỏ Cọc Sáu, mỏ Cao Sơn và các chuyên gia Liên Xô tổ chức giao hữu thể thao và giao ước thi đua sản xuất. Ông Hiệp đi vắng nên ông Trưởng phòng thi đua của mỏ cho làm thay. Mặc dù còn rất lúng túng nhưng cuối cùng thì nhờ tinh ý, anh bấm được vài kiểu ảnh không đến nỗi nào. Cũng từ đấy, mỗi khi ông Hiệp đi vắng, mỏ có việc là anh lại được giao nhiệm vụ khoác máy ảnh. Lâu dần, nhờ học hỏi rồi đọc sách, đúc kết kinh nghiệm thành quen. Năm 1987, Công ty Than Cẩm Phả thành lập, ông Hiệp chuyển đi, Khắc Đạm chính thức được biên chế về Phòng thi đua, được trang bị và trao nhiệm vụ “Phó nháy” ở mỏ. Nhà nghèo, vợ yếu, con còn nhỏ, Khắc Đạm vừa lo cho cuộc sống gia đình, vừa canh cánh sự đam mê nghề nghiệp. Nhưng suốt cả chặng đường dài từ năm 1987 (được giao nhiệm vụ cầm máy) đến giữa năm 2006, ngoài ảnh mang tính tài liệu thông tấn in trên các báo trung ương và địa phương anh chỉ có hai bức ảnh được chọn tham dự triển lãm do tỉnh tổ chức. Tháng 7 năm 2006, anh làm đơn nghỉ hưu ở tuổi 55 và dường như đấy cũng là bước ngoặt với sự đam mê cháy bỏng với nghiệp nhiếp ảnh đeo bám anh. Nó giống như một sự bùng phát của những năm tháng vác máy lăn lộn, dồn nén đến khát khao ở những tầng mỏ đã làm nên một mùa trái ngọt khi tuổi đời đã gác bóng xế chiều. Trong khoảng thời gian còn lại của năm 2006, Khắc Đạm gặt hái được một thành tựu đáng nể: Đấy là bức ảnh “Gương than” của anh đã có mặt trong triển lãm ảnh nghệ thuật toàn quốc năm 2006. Cũng trong thời gian này bức ảnh “Nhộn nhịp mỏ than” được Bộ Công nghiệp trao giải nhì cuộc thi sáng tác ảnh nghệ thuật với chủ đề “Công nghiệp Việt Nam - Những bứt phá ngoạn mục trước vận hội mới”. Những thành tựu này hệt luồng gió mới tiếp thêm cho anh nguồn sinh khí lao động nghệ thuật.
Ngoài thời gian được Hội VHNT Quảng Ninh tạo điều kiện đi thực tế sáng tác, anh thường vác máy lang thang từ tầng mỏ đến ngõ ngách ở các miền quê. Sự đam mê đã giúp anh ngày càng khẳng định được năng lực bấm máy của mình. Năm 2007, Khắc Đạm đoạt giải khuyến khích trong cuộc thi sáng tác ảnh nghệ thuật về Vịnh Hạ Long do Hội VHNT Quảng Ninh, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long phối hợp tổ chức dưới sự bảo trợ của Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam. Những năm 2008, 2009, 2011 anh đều có tác phẩm tham gia triển lãm ảnh nghệ thuật khu vực sông Hồng; cũng năm 2011 anh còn có tác phẩm “Mẻ lưới ao nhà” được Hội NSNAVN chọn triển lãm toàn quốc về đề tài chân dung. Đầu năm 2012, Khắc Đạm được UBND tỉnh Quảng Ninh trao giải nhì Giải văn nghệ Hạ Long bộ môn nhiếp ảnh về những thành tựu đã khẳng định trong giai đoạn 2006-2010…
Trần Đình Nhân
