Ở Bình Liêu, Nghệ sĩ Vùng mỏ Hà Thị Ngọc được biết đến như là một người hát Then với cây đàn tính điêu luyện nhất...
Hà Thị Ngọc là con gái Nghệ nhân dân gian Việt Nam Hà Thị Phương (cư trú ở bản Cáng Bắc, xã Lục Hồn, huyện Bình Liêu). Chị đã được mẹ truyền dạy cho toàn bộ vốn liếng hát Then mà bà cóp nhặt, gìn giữ cả một đời. Bởi thế, ngay từ thuở ấu thơ, tâm hồn cô gái người Tày này dường như đã được tắm mát bởi tiếng đàn tính bổng trầm hoà quyện cùng những làn điệu Then mê say vùng sơn cước. Mang theo hành trang là những câu hát Then ấy bước vào đời, Hà Thị Ngọc thi đậu và theo học thanh nhạc tại Trường Văn hoá - Nghệ thuật Việt Bắc (Thái Nguyên). Tốt nghiệp ra trường, chị trở về Bình Liêu công tác tại Phòng VH-TT huyện.
Ở đây, Hà Thị Ngọc không chỉ hát hay mà còn tỏ ra rất phù hợp với công việc của một cán bộ làm công tác tuyên truyền văn hoá. Không những thế, chính công việc chuyên môn cũng giúp chị thoả mãn niềm đam mê hát Then, đam mê đàn tính của mình. Chị ra sức sưu tầm gìn giữ, phổ biến thể loại âm nhạc dân gian này cho giới trẻ. Chị vừa là hạt nhân phát động phong trào vừa là điểm tựa tinh thần cho nhiều câu lạc bộ văn nghệ trong huyện. Hàng năm, Hà Thị Ngọc đều cùng một số gương mặt tiêu biểu của các câu lạc bộ có mặt trong các hội diễn văn nghệ quần chúng của huyện, tỉnh, khu vực hay toàn quốc. Những tiết mục quen thuộc mà Hà Thị Ngọc lựa chọn không có gì khác ngoài đàn tính và hát Then.
Hà Thị Ngọc cho biết, lúc còn trẻ mỗi khi nghe những lời hát cất lên cùng tiếng đàn tính quen thuộc, chị lại thấy mê đắm vô cùng. Chị như được nghe điệu hồn dân tộc mình đang vọng về đâu đây. Khi ấy đôi môi chị lại mấp máy hát theo. Để giờ đây, chị có thể đàn hát cả ngày không biết chán. Tiếng đàn, tiếng hát của chị vang lên giữa miền sơn cước biên giới mờ hơi sương đã chinh phục bao người. Tiếng hát ấy đã đem lại cho chị nhiều bằng khen, huy chương các loại trong các cuộc thi, các kỳ liên hoan văn nghệ. Năm 1996, khi mới bước sang tuổi 26, Hà Thị Ngọc đã vinh dự được tỉnh Quảng Ninh phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Vùng mỏ. Được biết, càng vinh dự hơn bởi khi đó chị là cô gái người Tày đầu tiên của tỉnh được nhận danh hiệu này.
Hiện nay, Hà Thị Ngọc đang cùng với các câu lạc bộ hát dân ca như: CLB hát Then xã Tình Húc, CLB hát Then xã Vô Ngại, CLB Giai điệu quê hương xã Hoành Mô, CLB hát Then xã Tình Húc, CLB hát Then xã Đồng Tâm v.v. tập hợp, phổ biến hát Then, đàn tính tới các bạn trẻ say mê âm nhạc dân gian ở Bình Liêu. Chị cho biết, đến nay chị đã sưu tầm được khoảng vài trăm bài hát Then lời cổ. Chị cũng đặt lời mới cho rất nhiều làn điệu hát Then để cung cấp cho các câu lạc bộ tham gia biểu diễn trong các chương trình văn nghệ. Cô gái người Tày năng động này còn khéo léo lồng vào những bài hát Then lời mới những nội dung tuyên truyền các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, gìn giữ phong tục tập quán tốt đẹp, đẩy lùi mê tín dị đoan và các hủ tục lạc hậu xây dựng nếp sống mới. Chị Ngọc còn khoe, rằng chị đã được nhạc sĩ Đỗ Hoà An sáng tác riêng cho chất giọng của chị một bài hát hiện đại mang âm hưởng của hát Then...
Có thể nói không quá rằng, ở Bình Liêu, các lão nghệ nhân đã lưu giữ bảo tồn hát Then - đàn Tính cổ, còn những người như NSVM Hà Thị Ngọc đang góp phần đưa hát Then sống dậy, lan toả và phát huy tác dụng tích cực trong đời sống đồng bào dân tộc.
Huỳnh Đăng
