Tôi gặp chị Hà Thị Ngọc tại thị trấn Bình Liêu khi chị vừa trở về sau những ngày cùng đội Thông tin Lưu động huyện tham dự Liên hoan các đội tuyên truyền lưu động tỉnh Quảng Ninh năm 2009 diễn ra tại thành phố Hạ Long. Với khuôn mặt rạng ngời bởi nụ cười tươi tắn, chị kể về tình yêu của mình với hát then, đàn tính một cách thật say sưa...
Thuộc thế hệ đầu 7X, sinh ra và lớn lên ở bản Cáng Bắc (xã Lục Hồn, huyện Bình Liêu), ngay từ thuở ấu thơ, tâm hồn cô gái người Tày, Hà Thị Ngọc đã được tắm mát bởi tiếng đàn tính hoà quyện cùng những giai điệu then mượt mà, truyền cảm. Từ những câu hát ru của mẹ, của bà, từ tiếng then đàn tính dập dìu trong mỗi dịp lễ hội v.v... tất cả đã ăn sâu vào tâm thức của chị, cộng với năng khiếu trời cho, nên bước vào tuổi 14, 15, Hà Thị Ngọc đã thuộc và hát tốt nhiều bài then. Yêu tiếng đàn tính và những giai điệu then, hiểu đó là những điệu hồn của dân tộc mình nên khi theo học tại trường Văn hoá - Nghệ thuật Việt Bắc (Thái Nguyên), chị đã đăng ký học thanh nhạc và bộ môn hát then, đàn tính. Tốt nghiệp khoá học, chị trở về Bình Liêu công tác tại phòng Văn thể huyện và công việc chuyên môn tại đây đã giúp chị càng có điều kiện gắn bó với đàn tính, hát then cũng như việc gìn giữ, phổ biến thể loại ca nhạc này trong các bạn trẻ người Tày.
Hàng năm, đều có mặt trong các hội diễn văn nghệ quần chúng của huyện, tỉnh hay trung ương, tiết mục của chị Hà Thị Ngọc luôn là đàn tính và hát then. Những lời hát ca ngợi quê hương, đất nước chuyển tải bằng tiếng đàn tính trong trẻo, truyền cảm của chị đã chinh phục người nghe và đã đem về cho chị không ít huy chương, bằng khen. Chị kể, mỗi khi lên sân khấu, dù hát bằng tiếng Việt hay tiếng Tày, chị luôn gắn mình vào nội dung bài hát nhằm diễn tả được những cảm xúc mà bài then muốn nói. Là niềm vui đón chào xuân mới, là sự mừng vui khi được mùa, hay tình cảm nhớ thương của trai gái yêu nhau, nỗi lòng của cô gái sắp về nhà chồng... tất cả đều được diễn tả đầy đủ trong từng câu hát.
Và với những thành tích trong phong trào ca hát của huyện, năm 1996 khi đang ở tuổi 26, Hà Thị Ngọc đã vinh dự được tỉnh Quảng Ninh phong danh hiệu Nghệ sĩ Vùng mỏ. Có thể nói lúc đó, chị là cô gái người Tày đầu tiên của Quảng Ninh được nhận danh hiệu này.
Từ năm 2000 đến năm 2005, Hà Thị Ngọc theo học khoá học Thanh nhạc của Nhạc viện Hà Nội tổ chức tại Quảng Ninh với mong muốn thu nhận nhiều hơn các kiến thức về âm nhạc để có thể hát hay hơn và phổ biến hát then, đàn tính tới các bạn trẻ ở Bình Liêu dễ dàng hơn. Trong năm 2009 vừa qua, chị đã tham gia nhiều khoá dạy hát then, đàn tính do huyện tổ chức cho các bạn trẻ. Chị Ngọc chia sẻ: Các bạn trẻ hôm nay được tiếp cận dễ dàng với các “món ăn tinh thần” hiện đại, đa dạng; vì thế sở thích cũng nhiều thay đổi, nhiều bạn không còn thiết tha với các loại hình âm nhạc truyền thống, trong đó có đàn tính, hát then. Nếu còn có những bạn thích hát then, đàn tính là điều rất quý và chị muốn cùng họ nuôi dưỡng tình yêu ấy. Hiện là phụ trách đội Thông tin tuyên truyền của huyện, hàng tuần chị và các thành viên của đội thường có mặt tại các thôn, khe, bản của huyện để tuyên truyền các chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước. Tham gia tuyên truyền về cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư với các quy ước xây dựng làng, bản văn hoá có nội dung phù hợp với truyền thống của đồng bào địa phương, góp phần đẩy lùi các hủ tục mê tín dị đoan xây dựng nếp sống mới.
Hát hay và luôn nhiệt tình với phong trào văn hoá văn nghệ của huyện nhà, Hà Thị Ngọc đã và đang nuôi dưỡng niềm đam mê đàn tính, hát then, một loại hình ca nhạc tín ngưỡng đặc trưng của người Tày trên quê hương Bình Liêu. Trước thềm xuân mới, chúc chị thành công hơn trong việc truyền ngọn lửa đam mê của mình tới thế hệ trẻ của Bình Liêu, để tiếng đàn tính và câu then vang mãi trên vùng đất này.
