Các chính sách bảo hiểm là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội, góp phần giúp người dân có thêm chỗ dựa trước những rủi ro và nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Bằng việc dành nguồn lực hỗ trợ người dân tham gia BHXH, BHYT và bảo đảm quyền lợi BHTN cho những nhóm lao động phù hợp, Quảng Ninh đang từng bước mở rộng “tấm lưới” an sinh, để mỗi chính sách bảo hiểm thực sự trở thành một điểm tựa thiết thực, giúp người dân vững vàng hơn trong cuộc sống và chủ động chuẩn bị cho tương lai.

Ở tuổi 60, bà Bùi Thị Luyến, thôn Quảng La 1, xã Quảng La, vẫn gắn bó với công việc đồng áng. Không có quan hệ lao động để tham gia BHXH bắt buộc như công nhân, viên chức, nhưng từ năm 2019, bà Luyến đã lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện với mong muốn giản dị: sau này có lương hưu, có thêm một điểm tựa khi tuổi cao, sức yếu.

Với những lao động tự do như bà Luyến, quyết định tham gia BHXH tự nguyện đồng nghĩa với việc chủ động dành một phần thu nhập hiện tại để tích lũy cho tương lai. Khi Quảng Ninh triển khai chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện theo Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND, gánh nặng đóng góp của người tham gia được san sẻ thêm.

Bà Luyến cho biết, việc Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng giúp bà có thêm điều kiện duy trì tham gia. Đặc biệt, thời gian đóng tối thiểu để đủ điều kiện hưởng lương hưu được rút từ 20 năm xuống còn 15 năm theo Luật BHXH năm 2024 mở thêm cơ hội cho những người đã tham gia nhiều năm nhưng chưa đủ thời gian đóng.

“Nay thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu rút xuống còn 15 năm, tôi thấy những người ở độ tuổi như mình có thêm cơ hội để tiếp tục tham gia”, bà Luyến chia sẻ.

Theo Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND, giai đoạn 2023-2027, Quảng Ninh hỗ trợ thêm 30% mức đóng BHXH tự nguyện cho người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và 20% đối với các nhóm đối tượng khác, ngoài phần hỗ trợ từ ngân sách Trung ương. Từ ngày 1/7/2025, mức hỗ trợ của ngân sách Trung ương được điều chỉnh theo quy định mới. Cộng với phần hỗ trợ của địa phương, người thuộc hộ nghèo được hỗ trợ tới 80% mức đóng; hộ cận nghèo 70%; người sinh sống tại xã đảo, đặc khu 70%; người dân tộc thiểu số 50% và các nhóm khác 40%.

Chính sách mới cũng mở rộng quyền lợi đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Theo Luật BHXH năm 2024, người đủ tuổi nghỉ hưu và có ít nhất 15 năm đóng BHXH có thể được hưởng lương hưu hằng tháng. Từ ngày 1/7/2025, BHXH tự nguyện còn có thêm chế độ trợ cấp thai sản với mức 2 triệu đồng cho mỗi con nếu đáp ứng đủ điều kiện. Người hưởng lương hưu được cấp thẻ BHYT theo quy định, cùng các quyền lợi về tử tuất đối với thân nhân khi đủ điều kiện.

Quảng Ninh đang tiếp tục nghiên cứu chính sách cho giai đoạn 2027-2031. Dự thảo được đưa ra lấy ý kiến trong tháng 9/2026 đề xuất tăng mức hỗ trợ từ ngân sách địa phương. Theo đó, ngân sách địa phương dự kiến hỗ trợ thêm 50% mức đóng cho hộ nghèo, 60% cho hộ cận nghèo, 80% cho người mới thoát nghèo, thoát cận nghèo trong 36 tháng đầu; 30% cho người sinh sống tại xã đảo, đặc khu; 40% cho người dân tộc thiểu số và 30% cho các nhóm khác. Nếu được thông qua, cộng với mức hỗ trợ của Trung ương, một số nhóm có thể được hỗ trợ tới 100% mức đóng BHXH tự nguyện. Đây hiện vẫn là nội dung trong dự thảo, chưa phải chính sách đã có hiệu lực. Với chị Nguyễn Thị Thu Hiền, 45 tuổi, khu phố Hà Tu 7, phường Hà Tu, chính sách hỗ trợ cũng là một trong những yếu tố giúp chị quay trở lại hệ thống BHXH sau thời gian gián đoạn.

Là lao động tự do, thu nhập không ổn định, chị Hiền từng tham gia BHXH tự nguyện từ năm 2015 đến năm 2018, sau đó phải tạm dừng vì điều kiện kinh tế. Khi được cán bộ BHXH tư vấn về những quy định và chính sách hỗ trợ mới, chị quyết định tham gia trở lại, lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng 3 triệu đồng/tháng. Nhờ phần hỗ trợ từ ngân sách Trung ương và địa phương, số tiền thực tế chị phải đóng còn 528.000 đồng/tháng.

Với chị Hiền, khoản đóng này không đơn thuần là một khoản chi thường xuyên. Đó là cách chủ động chuẩn bị cho tuổi già, hướng tới có lương hưu và giảm dần sự phụ thuộc vào các con khi không còn khả năng lao động.

Nếu BHXH tự nguyện giúp người dân chuẩn bị cho cuộc sống khi hết tuổi lao động thì BHYT là chính sách chia sẻ gánh nặng chi phí khi ốm đau, bệnh tật. Từ ngày 1/1/2026, Quảng Ninh triển khai chính sách hỗ trợ đóng BHYT giai đoạn 2026-2030, trong đó hỗ trợ 100% mức đóng cho người đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng theo chính sách của tỉnh; người từ đủ 65 tuổi trở lên chưa được hưởng BHYT từ chính sách khác; người dân tộc thiểu số sinh sống tại các địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Một số nhóm khác như người vừa thoát nghèo, thoát cận nghèo, hộ cận nghèo, hộ làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp có mức sống trung bình cũng được hỗ trợ ở mức cao.

Chính sách này hướng tới những người có nguy cơ gặp khó khăn khi phải tự chi trả toàn bộ chi phí tham gia BHYT. Với người cao tuổi, người hưởng trợ cấp xã hội, đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ có điều kiện kinh tế còn khó khăn, được hỗ trợ mức đóng BHYT đồng nghĩa với việc giảm một khoản chi thường xuyên nhưng vẫn duy trì quyền tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh cũng dùng nguồn lực công để bảo vệ người lao động bằng chính sách hỗ trợ đóng BHTN. Nghị quyết số 06/2022/NQ-HĐND quy định hỗ trợ 100% kinh phí đóng BHXH, BHYT, BHTN cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên y tế làm việc tại các cơ sở giáo dục mầm non dân lập, tư thục thuộc diện được hưởng chính sách. Thời gian hỗ trợ theo thời gian làm việc thực tế, nhưng không quá 5 năm liên tục.

Đây là nhóm lao động có đặc thù riêng, làm việc trong các cơ sở giáo dục ngoài công lập nhưng vẫn cần được bảo đảm quyền lợi bảo hiểm trong quá trình làm việc. Việc ngân sách hỗ trợ toàn bộ kinh phí đóng giúp giảm chi phí cho cả người lao động và cơ sở sử dụng lao động, đồng thời bảo đảm thời gian tham gia các chế độ BHXH, BHYT, BHTN theo quy định.

Ba chính sách có cơ chế và nhóm thụ hưởng khác nhau, nhưng cùng hướng tới một yêu cầu: để người dân không phải tự mình gánh chịu toàn bộ những rủi ro lớn trong cuộc sống. BHXH tạo nền tảng thu nhập khi hết tuổi lao động; BHYT chia sẻ chi phí khám, chữa bệnh; BHTN hỗ trợ người lao động khi việc làm biến động và tạo điều kiện để họ trở lại thị trường lao động.

Hiệu quả của chính sách hỗ trợ BHXH tự nguyện của Quảng Ninh đang được thể hiện bằng những con số cụ thể. Từ năm 2023 đến hết tháng 6/2026, thành phố đã hỗ trợ gần 49.600 người tham gia BHXH tự nguyện, với tổng kinh phí khoảng 141,7 tỷ đồng. Đến hết tháng 7/2026, số người tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn đạt gần 51.000 người.

Đằng sau con số ấy là những người lao động đang chủ động dành một phần thu nhập hiện tại để chuẩn bị cho tương lai. Với bà Bùi Thị Luyến, đó là những năm tháng tiếp tục đóng BHXH để tiến gần hơn tới lương hưu. Với chị Nguyễn Thị Thu Hiền, đó là quyết định quay trở lại sau một thời gian gián đoạn, khi chính sách hỗ trợ giúp khoản đóng phù hợp hơn với khả năng tài chính của gia đình.

Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 501.000 người tham gia BHXH, trong đó ít nhất 100.000 người tham gia BHXH tự nguyện. Việc tiếp tục xây dựng chính sách hỗ trợ giai đoạn 2027-2031 vì vậy được đặt trong yêu cầu mở rộng diện bao phủ, nhất là đối với nhóm lao động chưa có điều kiện tham gia BHXH bắt buộc.

Ở lĩnh vực BHYT, nguồn lực hỗ trợ cũng được chuyển thành quyền lợi trực tiếp. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đã bố trí hơn 89 tỷ đồng hỗ trợ đóng BHYT cho 131.213 người. Đến hết tháng 7/2026, trên địa bàn có hơn 1,3 triệu người tham gia BHYT, tỷ lệ bao phủ đạt 96,44% dân số.

Đến tháng 8, quy mô sử dụng quỹ BHYT tiếp tục cho thấy nhu cầu thực tế của người dân. Các cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn đã ghi nhận 1.871.993 lượt khám, chữa bệnh BHYT; tổng chi BHYT toàn địa bàn, tính cả các khoản liên quan, đạt hơn 2.020 tỷ đồng.

Đối với BHTN, chính sách hỗ trợ 100% kinh phí đóng cho nhóm cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên y tế tại các cơ sở mầm non dân lập, tư thục cho thấy phạm vi hỗ trợ của Quảng Ninh không chỉ hướng đến người dân tham gia BHXH tự nguyện hay những nhóm cần hỗ trợ thẻ BHYT. Chính sách còn hướng tới những nhóm lao động cụ thể, bảo đảm quyền lợi bảo hiểm trong quá trình làm việc.

Trong 8 tháng năm 2026, tổng số tiền chi các chế độ BHXH, BHTN trên địa bàn đạt 6.472 tỷ đồng, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm 2025. Nhìn vào nguồn kinh phí này có thể thấy giá trị của chính sách bảo hiểm hiện diện từ những quyền lợi rất cụ thể. Đó là khoản lương hưu được chi trả đều đặn mỗi tháng cho người đã hết tuổi lao động; là khoản trợ cấp dành cho người lao động khi mất việc; là chi phí cho một ca phẫu thuật, một đợt điều trị dài ngày; là phần viện phí mà một gia đình không phải tự mình xoay xở trong lúc khó khăn.

Để những chính sách ấy đến đúng người, vai trò của chính quyền cơ sở có ý nghĩa quan trọng. Phó Chủ tịch UBND phường Hiệp Hòa Đào Thị Hương Giang cho biết, địa phương giao cơ quan chuyên môn tham mưu triển khai, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các khu phố, cơ quan, đơn vị với MTTQ và các đoàn thể trong tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHXH, BHYT. Qua đó, từng bước nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận và khuyến khích người dân chủ động tham gia, góp phần mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội trên địa bàn.

Cùng với sự vào cuộc của cơ sở, các cơ quan chuyên môn của thành phố Quảng Ninh giữ vai trò tham mưu, hướng dẫn và tổ chức thực hiện chính sách, đồng thời phối hợp với cơ quan bảo hiểm và các địa phương trong quá trình triển khai. Việc theo dõi tình hình tham gia, nắm bắt những khó khăn phát sinh từ cơ sở để kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ cũng giúp chính sách được thực hiện thống nhất, đúng đối tượng và sát hơn với nhu cầu thực tế. Đây là cơ sở để các chính sách hỗ trợ không dừng ở chủ trương, mà được chuyển thành những quyền lợi cụ thể, đến được với người dân.

Cách làm này cũng cho thấy một thực tế, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân hiểu rõ mình được hưởng gì, phải đóng bao nhiêu và việc tham gia hôm nay mang lại quyền lợi gì trong tương lai. Vì vậy, cùng với nguồn lực hỗ trợ, Quảng Ninh đang chú trọng đưa thông tin chính sách đến từng khu dân cư, từng nhóm đối tượng, giúp người dân có thêm cơ sở lựa chọn hình thức tham gia phù hợp.

Thời gian tới, thành phố Quảng Ninh tiếp tục rà soát, hoàn thiện và nghiên cứu các chính sách hỗ trợ phù hợp, ưu tiên những nhóm còn khó khăn, những người dễ bị tổn thương và những nhu cầu an sinh thiết yếu của người dân. Cùng với mở rộng diện bao phủ bảo hiểm, thành phố hướng tới bảo đảm để mỗi chính sách được triển khai đến đúng người, phát huy đúng giá trị, để nguồn lực dành cho an sinh thực sự trở thành những lợi ích lâu dài trong đời sống. Khi người dân được chăm lo tốt hơn trước tuổi già, bệnh tật và những biến động của cuộc sống, đó cũng là nền tảng để thành phố Quảng Ninh từng bước xây dựng một đô thị phát triển, văn minh, đáng sống và hạnh phúc, trong đó chất lượng cuộc sống và sự yên tâm của người dân luôn được đặt ở vị trí trung tâm.

Dương Trường
Trình bày: Tất Đạt