Khu di tích (KDT) lịch sử Nhà Trần ở Đông Triều là một quần thể gồm 14 điểm di tích nằm rải ở phía Nam dãy núi Đông Triều trên một vùng rộng lớn (khoảng 11.095 ha) thuộc địa bàn 4 xã là An Sinh, Bình Khê, Thuỷ An và Tràng An.
14 điểm di tích này bao gồm: Đền An Sinh, lăng Tư Phúc, đền Thái, Thái Lăng, Mục Lăng, Ngải Sơn Lăng, Phụ Sơn Lăng, Nguyên Lăng, Đồng Hỷ Lăng, chùa quán Ngọc Thanh, chùa - am Ngoạ Vân, chùa Tuyết, chùa Quỳnh Lâm và chùa Hồ Thiên. Các di tích đều có tính chất và giá trị đặc biệt với ý nghĩa lịch sử của một trung tâm văn hoá lớn thời Trần. Quần thể di tích này đã được Nhà nước đặc cách xếp hạng cấp quốc gia từ năm 1962.
Phỏng dựng lăng Trần Hiến Tông trong quy hoạch tổng thể KDT lịch sử nhà Trần ở Đông Triều (ảnh chụp từ mô hình).
Hiện nay, phần lớn các di tích chỉ còn là phế tích, một số di tích đang được khai quật, nghiên cứu trùng tu, nhiều di tích xen lẫn các khu vực dân cư phát triển có nguy cơ bị xâm hại. Các di tích đa số trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, cảnh quan xung quanh đều đã bị biến dạng so với nguyên gốc. Việc trùng tu, tôn tạo các di tích hiện thời còn nhỏ lẻ, thiếu các cơ sở khoa học. KDT chưa kết nối được với các vùng và địa phương trong phát triển du lịch, do đó chưa phát huy giá trị các di tích để góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tỉnh. Khi đưa vào quy hoạch tổng thể KDT này thì mục tiêu không chỉ là khai quật, trùng tu, bảo tồn mà còn nhằm bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và khai thác giá trị di tích lịch sử một cách hợp lý, bền vững. Bởi vậy, với diện tích lập quy hoạch tổng thể 2.206 ha chính là nhằm đảm bảo kết nối 14 điểm di tích thành một hệ thống và gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và khu vực. Khu vực bảo vệ cho 14 điểm di tích gồm 285,72 ha, trong đó khu vực bảo vệ nguyên gốc là 102,27 ha, khu vực bảo vệ 2 là 183,45 ha và khu vực bảo vệ cảnh quan, trồng rừng phục hồi là 705,33ha.
Theo quy hoạch, đền Sinh và lăng mộ nhà Trần (xã An Sinh) - được lấy làm trung tâm. Từ đó liên kết với các di tích khác thông qua hệ thống hạ tầng dân sinh sẵn có và hệ thống hạ tầng mới (đường ô tô, đường đi bộ, cáp treo, đường thuỷ qua các hồ đập…). Việc quy hoạch cũng chú trọng gắn các di tích lịch sử với cảnh quan tự nhiên (hồ, đập, rừng…) liên quan để khai thác du lịch với nhiều loại hình du lịch phong phú như: Du lịch sinh thái, tham quan danh lam thắng cảnh và du lịch văn hoá... Hệ thống giao thông khuyến khích phát triển các dịch vụ vận tải thân thiện với môi trường. Các khu chức năng, khu bảo tồn di tích, khu du lịch, khu dân cư, khu dịch vụ, hạ tầng kỹ thuật kết nối các di tích thành một hệ thống đồng bộ, đảm bảo phát triển bền vững theo các giai đoạn. Nhìn chung, việc quy hoạch thống nhất quan điểm quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển kinh tế-xã hội khu vực.
Để triển khai quy hoạch, có 6 nhóm dự án với tổng vốn đầu tư khoảng 4.000 tỷ đồng, từ ngân sách trung ương, địa phương và xã hội hoá. Trong đó, lớn nhất là các dự án công trình hạ tầng, hỗ trợ phát huy giá trị di tích (hơn 2.027 tỷ đồng); bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị bằng cách trưng bày khảo cổ học tại chỗ (trên 1.006 tỷ đồng); bảo tồn, phục hồi và phỏng dựng di tích (trên 843 tỷ đồng). Trong 15 năm (2011-2015), chia làm 3 giai đoạn thực hiện dự án thì việc bảo tồn, tôn tạo, phục hồi và phỏng dựng di tích rải ở cả 3 giai đoạn; trong đó, cụm di tích trung tâm như Thái Lăng, đền Thái, chùa Quỳnh Lâm sẽ bảo tồn, tôn tạo ngay trong 5 năm đầu tiên, sau đó là chùa - am Ngoạ Vân, Hồ Thiên, lăng Tư Phúc...
Bên cạnh đó, việc triển khai quy hoạch này còn nhằm mục tiêu nghiên cứu nét đặc thù và tính chất của KDT nhà Trần ở Đông Triều so với di tích Nhà Trần ở Thăng Long, Thiên Trường, Thái Bình để làm rõ sự gắn kết về lịch sử với các di tích nhà Trần ở địa phương khác. Đồng thời kết nối là điểm du lịch quốc gia (bao gồm các loại hình du lịch văn hoá - lịch sử, nghỉ dưỡng, dã ngoại khám phá thiên nhiên...) nhằm khai thác các giá trị di tích và các tiềm năng, các nguồn lực khác vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội nói chung.
