Chúng tôi đến thăm trận địa pháo phòng không 37mm mang tên Anh hùng liệt sĩ Đặng Bá Hát (TP Hạ Long) trong những ngày tháng 7 này; được sống trong không khí sẵn sàng chiến đấu cao của cán bộ, chiến sĩ tự vệ Công ty Tuyển than Hòn Gai đang làm nhiệm vụ nơi đây.
Và câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của người anh hùng được cán bộ, chiến sĩ đơn vị hôm nay kể lại với niềm tự hào khôn xiết.
Đặng Bá Hát sinh ra và lớn lên trên quê hương huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương; là bộ đội tham gia đánh Pháp, rời quân ngũ về Phân xưởng Đống Bến, Xí nghiệp Than Hồng Gai làm việc. Với tác phong của một người lính đã qua chiến trường, bản thân rất nhiệt tình công tác, luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, nhiều năm liền anh được bầu là chiến sĩ thi đua của Phân xưởng và của Xí nghiệp.
Trong thời kỳ chống Mỹ, tự vệ bến Hồng Gai được nâng cấp thành Tiểu đoàn gồm 5 đại đội biên chế ở các phân xưởng sản xuất. Trận đầu ngày 5-8-1964, tự vệ Xí nghiệp tham gia bắn máy bay Mỹ bằng súng bộ binh tầm thấp. Cuối năm 1967 Đại đội pháo của Xí nghiệp được thành lập. ở giai đoạn này giặc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc ngày càng ác liệt, đại đội pháo 37mm mang phiên hiệu C34 thuộc Tiểu đoàn Tự vệ bến Hồng Gai ra đời do Đặng Bá Hát làm Đại đội trưởng, kiêm Bí thư Chi bộ, có gần 40 cán bộ, chiến sĩ với 4 khẩu pháo. Là bộ đội phục viên, Quản đốc Phân xưởng Đống Bến, là người lớn tuổi, anh được tập thể chiến sĩ coi như anh cả của đơn vị. Đặng Bá Hát đã chỉ huy đơn vị tích cực huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu cao. Dưới chân đồi pháo là Vịnh Hạ Long, là bến phà Bãi Cháy, liền kề bến phà là Cảng than Hồng Gai cùng với hệ thống sàng tuyển, vận tải, bốc rót than xuống cảng do Xí nghiệp quản lý; phía bờ Vịnh trước mặt là hàng vạn dân sinh sống, là cơ quan đầu não của TX Hồng Gai và tỉnh Quảng Ninh.
Từ khi thành lập đến năm 1972 với gần 30 trận chiến đấu; trận địa pháo phòng không do Đặng Bá Hát chỉ huy đã lập được nhiều thành tích: Bắn rơi 2 máy bay của giặc Mỹ khi chúng xâm phạm vùng trời TX Hồng Gai. Trong các ngày 12 và 13-7-1972, giặc Mỹ mở đợt tấn công quy mô lớn vào miền Bắc, nhiều tốp máy bay Mỹ liên tục đánh phá dữ dội vào TX Hồng Gai.
16h ngày 12-7-1972, không quân Mỹ chia làm nhiều tốp, có tốp 4 đến 5 máy bay, có tốp hàng chục chiếc vào đánh phá Xí nghiệp bánh kẹo, nước giải khát, bến phà Bãi Cháy, giữa lúc hai chiếc phà đang bồng bềnh đưa người và xe cộ qua sông. Đặng Bá Hát hô lớn: “Tập trung hoả lực bảo vệ người và phà…”, khẩu lệnh bắn liên tục được anh hô vang, toàn khẩu đội tập trung cao độ quan sát, tiêu diệt mục tiêu, đạn pháo liên tục vút lên. Nhưng bọn địch xảo quyệt cho 2 máy bay từ hướng huyện Hoành Bồ bay ra với thủ đoạn bay thấp, đánh lén. Trận địa trúng bom, Đặng Bá Hát bị mảnh bom xuyên thủng bụng, một tay anh giữ chặt vết thương, tay kia vẫn phất cờ lệnh: Bắn! Nhưng vết thương quá nặng, máu trào ra ướt đẫm quần áo. Đặng Bá Hát hy sinh!
Sau trận đánh, các chiến sĩ tự vệ ở các phân xưởng được điều lên trận địa pháo ứng cứu, thì thấy Đặng Bá Hát hy sinh ngay tại vị trí chỉ huy, trong tay vẫn nắm chắc cờ lệnh…
Sau chiến tranh, liệt sĩ Đặng Bá Hát được Đảng, Nhà nước tuyên dương công trạng, được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đại đội pháo và Tiểu đoàn Tự vệ Xí nghiệp cũng được tuyên dương đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch đã đưa trận địa pháo phòng không Đặng Bá Hát vào danh mục Di tích lịch sử văn hoá cách mạng cấp quốc gia. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam ra quyết định xây dựng cụm tượng đài pháo Đặng Bá Hát ngay tại vị trí anh hy sinh. Một con phố của TP Hạ Long được đặt tên Đặng Bá Hát.
Hôm nay, trong ngôi nhà tình nghĩa của gia đình liệt sĩ Đặng Bá Hát ở số 126, đường Cao Thắng, phường Cao Thắng, TP Hạ Long, chúng tôi đến thăm gia đình đúng vào ngày giỗ thứ 38 của ông. Bà Mát (vợ liệt sĩ Đặng Bá Hát) và các con của ông bà (1 trai, 3 gái) có mặt đông đủ. Bà Mát kể: Được các cấp chính quyền, đoàn thể địa phương và lãnh đạo Công ty Tuyển than Hòn Gai quan tâm giúp đỡ, bà cùng các con luôn tự hào và phấn đấu, tích cực học tập, lao động. Cả bốn người con của Anh hùng, liệt sĩ Đặng Bá Hát đều đã trưởng thành; hiện con út của ông bà làm công nhân tại Công ty Tuyển than Hòn Gai, con gái lớn là giáo viên Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (TP Hạ Long).
Thắp nén hương trước bàn thờ người anh hùng, chúng tôi thầm hứa trước anh linh liệt sĩ Đặng Bá Hát: Ngày đêm canh giữ trận địa năm xưa, quyết không để Tổ quốc bị bất ngờ trước mọi tình huống!
