Trong đầu tư, triển khai các công trình, dự án thì giải phóng mặt bằng đóng vai trò hết sức quan trọng, là "chìa khóa" quyết định tiến độ thi công, giúp tiết kiệm chi phí đầu tư, tăng hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công, tạo niềm tin và thu hút đầu tư, sớm ổn định đời sống người dân vùng dự án... Đồng thời đẩy nhanh việc đưa công trình, dự án vào khai thác, phát huy hiệu quả, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương.
Thực tế cho thấy, giải phóng mặt bằng là “mắt xích” quan trọng quyết định đến tiến độ thực hiện các dự án, công trình, là nhiệm vụ khó, đòi hỏi sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, chính quyền địa phương, cấp, ngành, sự vào cuộc của các tổ chức chính trị - xã hội. Đặc biệt là sự đồng thuận, ủng hộ của người dân trong vùng dự án.
Thời gian qua, với tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước đã triển khai nhiều giải pháp, cách làm hay nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, người dân đồng thuận, nhanh chóng, phấn khởi bàn giao mặt bằng để dự án được triển khai đảm bảo tiến độ.
Như ở Bắc Ninh, thành phố đang triển khai giải phóng mặt bằng thi công Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Dự án có quy mô hơn 1.900ha với tổng vốn đầu tư khoảng 196.000 tỷ đồng. Theo quy hoạch, đây là sân bay cấp 4E với công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Để góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án, thành phố Bắc Ninh cùng các sở, ngành, địa phương liên quan phối hợp với chủ đầu tư vào cuộc thực hiện công tác giải phóng mặt bằng. Dự án được kiểm kê, lập phương án, chi trả bồi thường đúng tiến độ; người dân được tiếp cận đầy đủ, công khai các thông tin quy hoạch, chính sách; công tác đối thoại, tuyên truyền, vận động được tăng cường; các kiến nghị được trả lời, giải quyết thấu đáo… Đặc biệt, chính quyền địa phương đã phối hợp với chủ đầu tư, cùng các cơ quan, đơn vị liên quan trao thưởng cho những hộ dân sớm bàn giao mặt bằng cho dự án.
Từ chủ trương hay này đã có 141 hộ gia đình, cá nhân tự nguyện bàn giao mặt bằng trước thời hạn để thực hiện Dự án Sân bay Gia Bình, được phê duyệt thưởng tiến độ với tổng kinh phí trên 7 tỷ đồng (bình quân số tiền thưởng tương đương 50 triệu đồng/hộ).
Đây là khoản thưởng dành cho các trường hợp đồng thuận nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, tự nguyện tháo dỡ nhà ở, công trình và bàn giao mặt bằng trước thời hạn, không phải thực hiện kiểm đếm bắt buộc khi Nhà nước thu hồi đất. Chính quyền địa phương đã tổ chức niêm yết công khai quyết định tại trụ sở UBND phường và điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi, đồng thời thông báo đến các hộ dân liên quan. UBND phường Gia Bình đã giao Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất Gia Thuận phối hợp với Công ty Cổ phần hạ tầng hàng không Masterise cùng các cơ quan chức năng thực hiện chi trả, thanh toán, quyết toán theo quy định cho các hộ dân.
Có lẽ, cách làm hay trong giải phóng mặt bằng Dự án Sân bay Gia Bình của thành phố Bắc Ninh là kinh nghiệm để các tỉnh, thành phố trong nước có thể học hỏi. Như ở Quảng Ninh, từ đầu năm đến nay, số dự án trọng điểm và dự án trong khu công nghiệp, khu kinh tế thuộc diện theo dõi công tác giải phóng mặt bằng là 32 dự án. Trong đó, 10 dự án hết tháng 9 đã hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng với diện tích 1.794,22ha. Đối với 22 dự án đang thực hiện, đã hoàn thành 6.084,97/9.441,64 ha, đạt khoảng 64,44%; còn 3.356,67 ha chưa hoàn thành (35,56%), tương ứng 4.473 trường hợp cần thu hồi đất.
Phần diện tích phải giải phóng mặt bằng theo kế hoạch tập trung tại một số dự án lớn như: Khu đô thị phức hợp Hạ Long Xanh, Cảng và Khu công nghiệp Bắc Tiền Phong, các khu công nghiệp Sông Khoai, Đông Triều, Quốc lộ 4B và đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh...
Nguyên nhân được đánh giá là do sự lãnh đạo, chỉ đạo giải phóng mặt bằng ở một số địa phương có thời điểm chưa quyết liệt; phối hợp giữa địa phương, chủ đầu tư và cơ quan chuyên môn có nơi còn chậm; tuyên truyền, vận động, đối thoại ở một số nơi chưa sâu…
Quảng Ninh đang phấn đấu mục tiêu tăng trưởng cả năm 2026 đạt trên 13%, thu ngân sách nhà nước đạt hơn 100.000 tỷ đồng, qua đó tạo động lực tăng trưởng trên 2 con số trong giai đoạn tiếp theo 2027-2030. Thành phố hiện đang thực hiện đợt thi đua cao điểm cuối năm, tập trung 4 nhóm chỉ tiêu: Tăng trưởng, thu ngân sách, giải ngân vốn đầu tư công, giải phóng mặt bằng.
Từ cách làm hay của thành phố Bắc Ninh có thể là kinh nghiệm để các sở, ban, ngành, địa phương trên địa bàn Quảng Ninh có thể học hỏi, triển khai linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả hơn vào thực tiễn các dự án, công trình. Bởi việc đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng phục vụ triển khai các dự án, nhất là các dự án trọng điểm, động lực, liên kết nội vùng, liên vùng là yếu tố quan trọng để mở rộng không gian phát triển trên nhiều lĩnh vực của thành phố Quảng Ninh.
