Cùng lấy cảm hứng từ Trường Sa - biển đảo quê hương, cách đây khoảng 20 năm, ca khúc "Thuyền giấy" của nhạc sĩ Đỗ Hòa An "nổi như cồn" với giọng hát "nhí" của họa mi vàng Ngọc Anh.
Bền bỉ với những ca khúc về biển đảo nhưng chủ yếu "sống" ở các hoạt động nghệ thuật quần chúng, đến gần đây, Đỗ Hòa An một lần nữa lại chói sáng khi đoạt giải A cuộc thi sáng tác về biển, đảo quê hương với ca khúc có cái tên rất lạ "Trụ biển".
Nhạc sĩ Đỗ Hòa An.
Mặc dù vậy, anh thừa nhận mình chưa một lần đến Trường Sa hay Hoàng Sa. Anh bảo: -Viết về biển, đảo rất hấp dẫn tôi. Tôi hơi... mê tín, tôi mạng mộc mà “thủy sinh mộc", tôi ngẫm thấy cũng đúng! Với tôi, nước luôn đỡ cho mình, giúp cho mình, vậy nên cũng khiến mình thích viết về biển, về sông nước... Dù chưa từng đến Trường Sa nhưng tôi gắn bó với biển, đảo quê hương thì không ít và rất hiểu những gian khổ, thiệt thòi của người chiến sĩ nơi đảo xa. 30 năm trước đây, tôi từng đi biểu diễn ở biển, đảo, thấy bộ đội mặc áo bông tiếp khách giữa mùa hè bởi không có sơ mi, hiếm nước ngọt, chia nhau từng ca nước, lãng phí nước bị nhắc nhở nghiêm khắc, thậm chí bị kỷ luật rất nặng…
Cách đây 20 năm, Ngọc Anh từng hát "Thuyền giấy" - một ca khúc thiếu nhi của tôi viết về Trường Sa rồi. "…Ngỡ thuyền giấy nhỏ bé rạn vỡ/ Sẽ chẳng tới được với Trường Sa/ Không, không, chiếc thuyền giấy nhỏ/ Lao xao tâm hồn biển khơi/ Em vững tin chiếc thuyền giấy nhỏ/ Sẽ ấm lòng chiến sĩ Trường Sa". Rồi sau đó là các ca khúc khác như "Người chiến sĩ đứng gác trên đảo Cô Tô" hay "Cô Tô nhớ Bác" và gần đây là "Đường mòn Hồ Chí Minh trên biển" ra đời sau chuyến đi thực tế ở một đơn vị bộ đội đóng tại Vân Đồn - một trong những điểm xuất phát của đoàn tàu không số trong kháng chiến chống Mỹ. Như thế là Trường Sa đã đi vào ca khúc của tôi từ lâu và hôm nay có "Trụ biển" như một sự tiếp nối trong quá trình viết về biển, đảo chứ không phải tự nhiên vớt đâu được một bài…
- Hình như cũng bởi thích biển, anh đã về với Quảng Ninh và gắn bó lâu nay?
+ Tôi quê gốc ở vùng trung du Phú Thọ, nơi không có biển, đi học rồi vì tò mò về biển mà xin về Quảng Ninh công tác. Tôi thích thú lắm khi hình dung xem biển thế nào. Về Quảng Ninh, việc đầu tiên tôi làm là thò tay xuống biển vớt nước để nếm xem có mặn thật không! (cười)
Đó là nói về cá nhân tôi chứ ở tính quốc gia thì càng ngày biển càng trở thành một chiến lược có tầm quan trọng rất lớn rồi. Những giá trị kinh tế về thủy sản, cảng biển là sự thèm muốn của các quốc gia nằm sâu trong đất liền, rồi thềm lục địa với nguồn tài nguyên giàu có. Nghĩa là các giá trị biển rất phong phú về cả quân sự lẫn kinh tế… Nhưng một ca khúc thì không thể chuyển tải hết những điều này mà có chuyển tải cũng khó tạo thành một ca khúc hay được vì những đặc thù riêng về nghệ thuật. Tôi nghĩ sâu hơn, trước hết là thấy vẻ đẹp của biển và những khó khăn của nó. Xây dựng, bảo vệ khó khăn như thế thì cần yêu hơn mà bảo vệ…
- Anh có thể nói đôi chút về ca khúc của mình, nhất là cái tên rất lạ "trụ biển"?
+ Bao nhiêu năm tháng gắn bó với biển giúp tôi hiểu ở đất liền có những gian khổ riêng nhưng ở biển thì chỉ cách nhau một gang nước thôi là bao khó khăn. Ngày trước, đời sống nghệ sĩ khó khăn, tôi từng làm thêm nghề đi "xiếc cá" vào buổi đêm nên cảm nhận rõ vẻ đẹp nguyên sơ, thuần khiết của biển Hạ Long, càng hiểu rằng biển quê hương nơi đâu cũng đẹp, và giữ gìn biển đảo là nghĩa vụ thiêng liêng… Cái "máu" đó từng cháy trong lòng để nay những tình cảm trào dâng trong "Trụ biển".
Tôi vẫn nói những điều bình thường thôi: "Vẫn cái nắng, cái gió mênh mông biển Đông. Có nỗi nhớ, nỗi nhớ cồn cào đất liền. Có cái tên lạ thế. Đảo Chìm, Đảo Nổi. Biển san hô đỏ thắm bên thềm lục địa… Mỗi ghềnh đá, mỗi câu hò đất mẹ, biển thiêng liêng Việt Nam… Người chiến sĩ ngày đêm gác biển trời. Mặc bão tố, mặc gian khổ xá gì. Vì chúng tôi là trụ biển Trường Sa… Từ trái tim hồng, biển gọi ta đi…". Thực sự, đề tài biển đảo hiện nay rất nhạy cảm nên tôi phải soi xét rất kỹ từng từ, từng chữ một. Ca khúc được viết trên cơ sở bài hát nhạc Rock, các giọng nữ khi hát ca khúc này đều rất "phê". Còn cái tên "Trụ biển" là hàm ý phải trụ lại, giữ lại, chính là những người chiến sĩ giữ đảo chính là những trụ biển...
Tôi viết không phải mục đích thu thanh mà chính là để dàn dựng biểu diễn. Nhiều nhạc sĩ khen lời, thích ca khúc của tôi. Đặc biệt, một số nhạc sĩ trong hội đồng nghệ thuật khi ghép phách mới nhận ra tôi, ngạc nhiên bảo tôi trụ ở Quảng Ninh lâu thế, ở tuổi này mà vẫn "máu lửa" thế, cháy sáng tình yêu quê hương - đất nước.
- Theo anh, vì sao lại có cái "lạ" ấy khi họ đã quen biết Đỗ Hòa An cả đời sống lẫn âm nhạc từ lâu?
+ Những ca khúc của tôi hay mang chất dân gian đương đại nhưng ở đây bản chất nhạc nhẹ gần như hoàn toàn, nhạc Rock. Họ gần như không nghĩ rằng, đưa một thể loại nhạc khác mà vẫn được quý mến như vậy, ấy là một cái lạ. Bởi cũng có tác giả viết về Trường Sa mà chỉ tả cảnh thôi…
- Hình như, anh "rình rập" đề tài này đã lâu?
+ Sau khi phát động cuộc thi, tôi mới viết ca khúc này nên trước đó thì ca khúc chưa từng được biểu diễn ở đâu cả. Tôi thường viết mà không quảng bá ngay, muốn để dành cho một dịp phù hợp nhất, để "không đụng hàng" nên đây thực sự là một ca khúc rất mới.
- Theo anh, ca khúc này có "sống" như "Thuyền giấy" của 20 năm trước?
+ Sống được, bền vững được hay không phải xem đời sống của nó trong nhân dân, xã hội, trong tâm tư, tình cảm người chiến sĩ... Điều đó thì thời gian sẽ trả lời khách quan nhất.
- Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện. Chúc anh sẽ có thêm nhiều ca khúc hay!
