Không phủ kín những mảng thêu rực rỡ, trang phục nữ Sán Dìu cuốn hút bằng một vẻ đẹp khác: nền chàm trầm, những lớp áo đan xen, yếm đỏ, dây lưng nhiều màu và chiếc váy xẻ tạo dáng riêng. Trong từng nếp vải, phụ kiện đi kèm còn lưu giữ quan niệm thẩm mỹ, sự khéo léo cùng dấu ấn đời sống của người phụ nữ.
Theo các nghiên cứu, "phường" xuất hiện từ lâu đời ở nhiều làng người Sán Dìu, hình thành từ nhu cầu liên kết, tương trợ trong quá trình lập làng và ổn định cuộc sống. Trước đây, người Sán Dìu sống bằng nghề nông, quần cư thành các sơn (làng, xóm) khoảng 15-20 hộ. Từ nhu cầu giúp nhau làm nhà, cưới hỏi, tang lễ và việc chung của làng, phường ra đời, trở thành một thiết chế quan trọng trong đời sống cộng đồng.
Giữa không gian đình làng Lộ Phong (phường Hà Tu), những câu hát Soọng Cô của người Sán Dìu vẫn ngân lên mộc mạc, da diết. Qua câu chuyện của một nghệ nhân đang lặng lẽ gìn giữ làn điệu cổ, tập podcast đưa người nghe chạm vào một di sản đang hiện hữu trong đời sống hôm nay.
Trong không khí rộn ràng của những lễ hội đầu xuân nức tiếng như Đại Phan, đình Quang Hanh, Lộ Phong…, văn hóa Sán Dìu nổi lên như một điểm nhấn riêng có. "Linh hồn" góp phần vào sắc màu đó chính là các nghệ nhân cao tuổi và cả lớp trẻ cùng nhau "giữ lửa", góp phần đánh thức di sản trong đời sống cộng đồng.
Sáng 31/1, Lễ hội Đại Phan của đồng bào dân tộc Sán Dìu năm 2026 đã chính thức khai mạc tại Nhà văn hóa cộng đồng dân tộc Sán Dìu, đặc khu Vân Đồn. Lễ hội do UBND đặc khu Vân Đồn tổ chức, thu hút đông đảo đại biểu, nhân dân địa phương, du khách các địa phương trong và ngoài tỉnh về tham dự.
Trong đời sống văn hóa của người Sán Dìu ở Quảng Ninh, tín ngưỡng dân gian gắn chặt với dòng chảy lịch sử - xã hội và chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Từ nền tảng các nghi lễ cầu mùa, cộng đồng đã hình thành Lễ Đại phan - một đại lễ tín ngưỡng tổng hợp, tiêu biểu cho bản sắc văn hóa Sán Dìu.
Trải qua hàng trăm năm định cư ở vùng Đông Bắc tới nay, phong tục nghi lễ vòng đời từ khi sinh ra tới khi chết đi của người Sán Dìu Quảng Ninh còn lưu giữ nhiều nét đặc sắc, thể hiện giá trị cốt lõi, tạo nên bản sắc riêng của cộng đồng.
Giữa dòng chảy mạnh mẽ của đời sống hiện đại, cộng đồng người Sán Dìu vẫn lưu giữ một kho tàng tri thức dân gian đặc sắc, đúc rút qua nhiều thế hệ gắn liền với quá trình chinh phục thiên nhiên, bảo vệ sức khỏe, xây dựng bản sắc văn hóa riêng.
Hát soọng cô là dân ca đặc trưng của người Sán Dìu, mang giá trị nghệ thuật và tâm hồn sâu sắc. Trong hành trình gìn giữ, phát huy bản sắc dân ca, người phụ nữ luôn là “linh hồn” thắp lửa và lan tỏa di sản.
Mang đậm nét văn hóa đặc sắc và lưu giữ nguyên vẹn nhiều giá trị truyền thống, gia đình người Sán Dìu chính là không gian cội nguồn, nơi bảo tồn, gìn giữ, trao truyền tiếng nói, dân ca, nghi lễ và tri thức dân gian qua nhiều thế hệ.
Được xem là thủ phủ của người Sán Dìu, xã Bình Dân (huyện Vân Đồn) lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống độc đáo. Trong kho tàng di sản phong phú ấy, hát soọng cô nổi lên như một viên ngọc quý, phản ánh đậm nét đời sống tinh thần của cộng đồng.
Dù không được đánh giá cao trong xã hội xưa nhưng người phụ nữ lại đóng vai trò quan trọng góp phần bảo tồn, giữ lửa và phát huy những giá trị văn hoá dân gian, trong đó có văn hoá ẩm thực trong kho tàng văn hoá đặc sắc của người Sán Dìu ở Quảng Ninh.
Văn hóa ẩm thực của người Sán Dìu cho tới nay vẫn giữ được nhiều nét riêng, độc đáo thể hiện rõ trong cách thức chế biến, sử dụng gia vị, bảo quản thực phẩm...
Không chỉ quan tâm sưu tầm, bà Trương Thị Thanh (SN 1953) trú tại tổ 3, khu 7A, phường Quang Hanh, TP Cẩm Phả còn là nhân tố "truyền lửa" đam mê hát Soọng cô, dạy tiếng dân tộc cho thế hệ trẻ. Bà đã truyền dạy cho nhiều học trò giỏi, trong đó có người đã trở thành nhà nghiên cứu có tiếng về người Sán Dìu và các dân tộc khác.
Các địa phương miền Đông của tỉnh, nơi tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), lễ hội mùa xuân là một trong những nét đẹp văn hóa và tâm linh đậm đà bản sắc dân tộc. Mỗi lễ hội có đặc trưng riêng, luôn thu hút được đông đảo du khách trong và ngoài nước đến chiêm bái, tham quan.
Vào dịp cuối năm và đầu năm mới, các huyện, xã miền Đông đều tưng bừng tổ chức các lễ hội, trong đó, nhiều lễ hội đã tái hiện lại các đám cưới của đồng bào dân tộc thiểu số. Ở các đám cưới, người phụ nữ luôn được trân trọng, được các chú rể cõng trên lưng hay ngồi trên kiệu về nhà chồng...
