Hai cây lim Giếng Rừng có thể trở thành biểu tượng cho Cụm di tích lịch sử chiến thắng Bạch Đằng. Đó là ý tưởng của GS Phan Khanh tại một cuộc họp bàn mới đây về quy hoạch các di tích trọng điểm của tỉnh.
Theo diễn giải của GS Phan Khanh, xây dựng biểu tượng cho di tích là cách lựa chọn nét đặc trưng quan trọng nhất trong hệ thống các đặc điểm của di tích. Nét đặc trưng đó phải được coi là "hồn vía" của di tích. Sau đó bằng nhiều biện pháp thích hợp sẽ phát triển, xây dựng, nâng tầm trở thành biểu tượng. Để khi nhắc tới biểu tượng đó là nhắc tới di tích...
Hai cây lim Giếng Rừng.
Theo GS Phan Khanh, sở dĩ ông chọn Bạch Đằng bởi di tích này còn lưu giữ khá tốt cảnh quan cũng như hiện vật gốc. Đây cũng là di tích mang ý nghĩa, tầm ảnh hưởng vượt qua địa giới không gian trong tỉnh. Có thể nói Cụm di tích lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng không chỉ là chiến công vang dội của cha ông trong lịch sử đánh giặc cứu nước, mà nó còn là bằng chứng sống động nhất về nghệ thuật quân sự tài tình và độc đáo của người Việt Nam. Cùng với Điện Biên Phủ, địa đạo Củ Chi... thời kỳ chống Pháp, chống Mỹ, trận địa Bạch Đằng được giới khoa học quân sự nước ngoài quan tâm nghiên cứu. Bằng nhiều cố gắng, những năm qua tỉnh đã tôn tạo, lưu giữ được nhiều dấu tích quý giá của di tích như các bãi cọc lim, đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, hai cây lim Giếng Rừng...
Trở lại câu hỏi vậy đâu là biểu tượng của di tích Bạch Đằng? Tại buổi họp bàn nói trên, GS Phan Khanh đã khẳng định những dấu tích kể trên là linh hồn của di tích. Không có bất cứ sản phẩm sáng tạo đương đại nào có thể quý giá đối với Bạch Đằng bằng những dấu tích lịch sử này. Trong đó hình ảnh những cọc gỗ đặc biệt có giá trị. Bởi khi nhìn thấy cọc gỗ Bạch Đằng, bất cứ một người con đất Việt nào cũng có thể liên tưởng được chiến thắng hào hùng năm xưa. Cây cọc còn thoả mãn thắc mắc cốt yếu nhất của những du khách nước ngoài quan tâm đến di tích về chiến lược trận địa cọc gỗ. Ngoài sức người, cọc gỗ chính là sản phẩm sáng tạo của nghệ thuật quân sự thời Trần nước Việt. GS Phan Khanh nhấn mạnh, may mắn cho chúng ta là đến nay vẫn còn nuôi sống được hai cây lim Giếng Rừng được cho là còn sót lại từ rừng lim um tùm thời chống Nguyên Mông mà Hưng đạo Đại vương đã sử dụng để làm cọc gỗ chặn thuyền địch. Theo ông có thể coi hai cây lim này là sự cụ thể hoá rõ ràng và sinh động nhất của cây cọc Bạch Đằng. Bởi vậy hoàn toàn hợp lý nếu coi đây là biểu tượng của di tích này.
Cùng với ý tưởng về cây lim Giếng Rừng, GS Phan Khanh cũng đặt vấn đề nhân rộng giống lim này để trồng tại tất cả 9 điểm của di tích Bạch Đằng, thậm chí cả vùng cửa sông Bạch Đằng và các điểm du lịch khác của Yên Hưng. Phát triển cây lim một cách có quy hoạch, ý nghĩa để du khách chỉ cần nhìn thấy những hàng lim xanh mạnh mẽ là hình dung đến vùng đất chiến địa hào hùng xa xưa, chiêm ngưỡng di tích một thời oanh liệt, chiến thắng Bạch Đằng...
Ông Lê Đồng Sơn, Trưởng Phòng Văn hoá - Thông tin Yên Hưng, người gần như dành cả đời gắn bó với di sản vùng đất này, cũng rất đồng tình với ý tưởng về cây lim xanh của GS Phan Khanh. Ông còn cho rằng nên áp dụng các kỹ thuật số trong việc phục dựng, thể hiện hình ảnh bãi cọc. Với các thiết bị hiện đại, du khách chỉ cần nhấn nút là các hình ảnh ba chiều từ khi khai quật, động tác đẽo cọc, đóng cọc, bịt họng cọc đến chặn đứng thuyền giặc khi nước triều rút... sẽ hiện lên một cách sống động, chân thực mà vẫn khái quát toàn cảnh. Dưới những gốc lim tại các điểm di tích, nên bố trí sinh động những áng thơ văn, những hiện vật, tư liệu lưu trữ về con người và vùng đất lịch sử này. Để toàn bộ không gian di tích, kể cả cơ sở hạ tầng như đền, miếu hiện nay, có thể trở thành một bảo tàng mở, đáp ứng cao nhất nhu cầu khám phá, tìm hiểu của du khách.
Đối với 3 di tích còn lại là Yên Tử, Thương cảng Vân Đồn, Lăng mộ vua Trần, GS Phan Khanh khẳng định với những gì còn lưu giữ được đến ngày nay, 3 di tích trọng điểm trên đều có cơ sở để xây dựng biểu tượng. Điều quan trọng là chọn điểm nhấn nào để nâng tầm thành biểu tượng trong hệ thống dày đặc các điểm nhấn của mỗi di tích. Ví dụ như đối với Yên Tử, chúng ta chọn đỉnh chùa Đồng với kiến trúc độc đáo trên độ cao trên 1.600m hay Hoa Yên, chùa ở vị trí trung tâm di tích, hay khu vườn Tháp Tổ cổ xưa linh thiêng hiếm có, rồi Thiền viện Trúc Lâm đồ sộ, trang nghiêm hay hàng xích tùng, biểu tượng của bậc quân tử, đã ngự trị ở nơi non thiêng này ngót 700 năm, và nữa là thảm trúc mượt mà in dấu chân Tam tổ Trúc Lâm, trong đó có vua Trần Nhân Tông v.v... Cũng như vậy di tích Vân Đồn và lăng mộ vua Trần, trong rất nhiều bến thuyền, lăng mộ như đã biết, ta chọn bến thuyền, lăng mộ nào làm để làm điểm nhấn. Và khi đã chọn được biểu tượng rồi thì phương pháp thể hiện, phát triển biểu tượng ấy ra sao để đạt được hiệu quả tốt nhất cũng là điều đáng bàn. Trả lời những câu hỏi này, ngoài các nhà khoa học, còn cần sự quan tâm nghiêm túc của những người làm công tác quy hoạch, quản lý di sản, người biết, thấu hiểu và có tầm nhìn bao quát nhất về di tích...
