Vạn Ninh là xã vùng biên giới mà đến nay vẫn còn im đậm nét bản sắc văn hoá dân gian miền Đông Bắc Tổ quốc...
Qua các cuộc khảo cổ tại Thoi Giếng (thuộc thôn Trung, xã Vạn Ninh, TP Móng Cái) cho thấy, nơi đây con người đã sinh sống từ khoảng hơn 4.000 năm về trước. Đây cũng là nơi được Lý Thường Kiệt chọn tập trung luyện quân năm 1075 để chuẩn bị cho cuộc phản công đánh tan đội quân xâm lược nhà Tống trước khi chúng đưa quân sang xâm lược Đại Việt. Bởi thế Vạn Ninh là nơi duy nhất ở tỉnh Quảng Ninh có đình thờ Lý Thường Kiệt, nơi có Lễ hội Dân gian đình Vạn Ninh vào ngày 10 và 11 tháng Giêng (ngày xuất quân của Lý Thường Kiệt đưa quân đánh vào đất Tống) mang đậm nét Văn hoá dân gian dân tộc Việt ở một vùng biên cương Đông Bắc Tổ quốc.
Vạn Ninh cũng là nơi mà một làng có tới 42 dòng họ, nơi có Bến cảng cổ nối liền với Thương Cảng Vân Đồn xưa; có phố Vạn Ninh một thời sầm uất... Người Vạn Ninh ngày nay luôn rất tự hào về truyền thống văn hoá quê hương. Người Vạn Ninh vẫn lưu truyền câu ca dao kể lại rằng: “Cầm bằng bác mẹ chẳng sinh/ Thì em xuống phố Vạn Ninh cho rồi”. Vạn Ninh có Cầu Voi và một con sông nhỏ (Sông Voi) cùng 42 dòng họ người Việt cùng sinh sống xưa kia là 6 gò đất, 6 cửa sông chảy ra biển. Dân gian ở đây gọi là “Lục thuỷ khải điền” (6 cánh đồng trên mặt nước).
Vạn Ninh là cái nôi của di sản văn hoá Hát nhà tơ, hát múa cửa đình trong di sản hát Ca trù Việt Nam. Ngoài ra còn có hát giao duyên, hát đối, hát đúm, hát chèo, hát đám cưới... Năm tháng thăng trầm, nhưng người ở Vạn Ninh vẫn giữ được những nét sinh hoạt văn hoá đặc trưng của người Việt. Đặc biệt ở đây có một nét sinh hoạt văn hoá cộng đồng, dân gian bằng thơ ca đặc sắc của người Việt. Để giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc, ngày 30-6-2011, UBND tỉnh Quảng Ninh đã giao cho Hội Văn nghệ dân gian tỉnh sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể Hát nhà tơ, hát múa cửa đình. Hội VNDG tỉnh đã về tận nơi, gặp gỡ các nghệ nhân dân gian Hát nhà tơ, hát cửa đình như: Phạm Văn Lận, Nguyễn Thị Từ, Hoàng Thị Thảo, Phùng Thị Gái, Lê Thị Lộc, Bùi Thị Xứng v.v.. Sau hơn 2 năm thực hiện nhiệm vụ, Hội VNDG tỉnh đã chứng minh rằng Hát nhà tơ, hát múa cửa đình ở Quảng Ninh trong làng Ca trù Việt Nam và có bản sắc riêng của vùng Đông Bắc. Sau đó, di sản Văn hoá Hát nhà tơ, hát múa cửa đình đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di sản văn hoá phi vật thể cấp Quốc gia. Đây là niềm vinh dự cho tỉnh Quảng Ninh nói chung và xã Vạn Ninh (TP Móng Cái) nói riêng.
Nguyễn Quang Vinh
(Hội VNDG Quảng Ninh)
