Võ Huy Tâm - Thơ thợ mỏ

Nói đến nhà văn Võ Huy Tâm, người ta nghĩ ngay đến mảng văn xuôi, với những tiểu thuyết, truyện ngắn nổi tiếng của ông, như "Vùng mỏ" (tiểu thuyết đạt giải nhất Giải thưởng Văn nghệ của Hội Văn nghệ Việt Nam năm 1951-1952), "Chiếc cán búa" (Giải nhất truyện ngắn Báo Văn Nghệ), rồi tiểu thuyết "Những người thợ mỏ" và nhiều tác phẩm khác in trong tập "Hòn gạch chịu lửa" v.v...

Thế nhưng ít người biết Võ Huy Tâm cũng là người làm rất nhiều thơ. Chỉ có điều thơ ông khá là... đặc biệt!

Nhà văn Tô Hoài, trong hồi ký của mình, khi nhắc đến Võ Huy Tâm, có kể lại một câu chuyện vui, rằng trong một lần "chén chú chén anh" với nhau, nhà văn Võ Huy Tâm hỏi: -Cũng miếng thịt trong con lợn, nhưng cái ngon chỗ này, chỗ kia khác nhau, anh thấy thịt lợn chỗ nào ngon nhất? Nhà văn Tô Hoài chưa biết trả lời thế nào thì nhà văn Võ Huy Tâm bảo: -Chỉ cái tai là khoái nhất. Cái tai lợn nhá sướng răng đến không chịu được. Cái tai, vâng, cái tai lợn. Dứt khoát nó không phải là thịt, cũng không phải là sụn. Nó không gau gáu, không sừn sựt... nó... sướng quá!

Rồi ông cười hà hà, tiếp tục:

- Tôi thích làm thơ. Làm thơ cũng như chén miếng tai lợn. Tiểu thuyết, truyện ngắn, văn xuôi là thịt lợn, ai cũng ăn thịt lợn. Kiêu kỳ một tý thì người ta ưa thịt lợn đen, ghét lợn lang, lợn trắng Móng Cái. Nhưng đều vẫn là thịt lợn. Văn xuôi thịt lợn. Còn nhắm cái tai lợn là người biết thưởng thức, đấy là thơ...

Tất nhiên chỉ là chuyện đùa tếu cho vui trong cuộc nhậu! Nhưng dẫu sao nó cũng cho thấy một cái gì đó "rất Võ Huy Tâm" khi bàn về thơ và khi làm thơ. Ông làm thơ như một nhu cầu tự thân, làm vì... sướng nó! Có thể là để giãi bày cảm xúc, có thể là để tuyên truyền, thậm chí có thể chỉ là để giao tiếp với bạn bè v.v... Nhưng cũng chính từ cái xuất phát điểm ấy mà thơ ông thể hiện rất rõ con người ông, một con người có tấm lòng nhân hậu, bộc trực, chất phác... thuần chất thợ mỏ! Ông nhìn với cách nhìn thợ mỏ, nghĩ theo cách nghĩ của thợ mỏ và nói cũng theo cách nói của thợ mỏ. Thơ ông tự nhiên, giản dị, với nhiều câu, chữ tinh túy, cô đúc đến độ có thể nhầm tưởng là ca dao, tục ngữ; song cũng vì tự nhiên nên lại đôi khi hơi dễ dãi, cảm giác như là một bài vè hay một câu chuyện có vần để truyền khẩu thôi vậy! Quay trở lại với cái quan niệm khá "độc đáo" về thơ (làm thơ cũng như nhá miếng tai lợn) của ông, thấy điều này cũng chẳng có gì khó hiểu! Ông làm thơ theo một cách tự nhiên nhi nhiên, làm thơ mà không nghĩ mình đang hoặc để trở thành một nhà thơ! Đọc những bài thơ của ông (mà phần lớn là qua chép tay, qua truyền khẩu v.v... của bạn bè, những người gần gũi, thân thiết với nhà văn khi ông còn sống, bởi thơ ông đăng trên các báo, tạp chí không nhiều, lại bị thất lạc đi nữa...), tôi cảm thấy ông thật đáng kính, đáng trân trọng, nhưng cũng thật gần gũi, dễ mến! Tôi cứ nghĩ giả dụ nếu có một danh hiệu "Người thợ mỏ kiểu mẫu" (giống như danh hiệu "Công dân Thủ đô kiểu mẫu" mà Nhà nước trao tặng cho một số người con ưu tú của Thủ đô nhân dịp Đại lễ nghìn năm Thăng Long Hà Nội vậy) thì hẳn nhà văn Võ Huy Tâm phải là người đầu tiên ở Vùng mỏ xứng đáng được nhận danh hiệu ấy!

Vì lòng mến mộ và cũng vì muốn để bạn đọc hiểu thêm về một mảng văn chương vốn không phải đã làm cho tác giả nổi tiếng như tiểu thuyết, truyện ngắn v.v... (nhưng lại làm cho ta thấy rất rõ con người, tâm hồn, tính cách thuần chất thợ mỏ của ông), nhân dịp kỷ niệm 74 năm Ngày truyền thống ngành than và công nhân mỏ, 12-11 (1936-2010), chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ của Võ Huy Tâm, cũng là để tưởng nhớ đến ông nhân sắp kỷ niệm 84 năm ngày sinh của nhà văn, 28-12 (1926- 2010)...