Dự án đầu tư xây dựng cầu cảng và nhà máy sản xuất các loại cẩu của Xí nghiệp Cơ khí Quang Trung tại phường Phương Nam (TP Uông Bí) triển khai bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) từ năm 2005 đến năm 2007. Các hộ dân trong diện bồi thường GPMB cũng đã nhận tiền bồi thường và nhà máy đã đi vào hoạt động từ nhiều năm nay. Nhưng sau gần 7 năm, một số hộ dân tại các thôn Hồng Hà, Đá Bạc lại tiếp tục có đơn khiếu nại với các nội dung: Giá đất đền bù chưa được điều chỉnh theo Luật Đất đai; đơn giá bồi thường thấp, chưa được hỗ trợ đất liền kề đường 10, bồi thường đất nuôi trồng thuỷ sản; đền bù 100% giá đất nông nghiệp cho diện tích vượt so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Thành Phố, Chủ tịch UBND TP Uông Bí cho biết: Sau khi xem xét nội dung đơn của các hộ dân, thành phố đã thành lập tổ công tác để tiến hành rà soát lại toàn bộ quy trình và chính sách đền bù, bồi thường của Dự án. Từ kết quả rà soát, đối chiếu với các quy định của pháp luật, chúng tôi thấy việc người dân khiếu nại giá đất đền bù thấp, đề nghị trả bằng giá đất đã trả cho dân ở các phường Phương Đông, Yên Thanh là 26.000đồng/m2 và đền bù theo giá đất hạng 2 là không có cơ sở. Bởi các lý do, Dự án trên được triển khai từ năm 2005, tại thời điểm đó các chính sách đền bù, hỗ trợ GPMB được thực hiện theo Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3-12-2004 của Chính phủ và Quyết định (QĐ) số 1122/2005/QĐ-UB ngày 20-4-2005; QĐ số 4466/2005/QĐ-UB ngày 1-12-2005 của UBND tỉnh. Theo các Nghị định và các QĐ đó “giá đất và giá mặt nước nuôi trồng thuỷ sản được căn cứ vào bảng giá đất do UBND tỉnh ban hành hàng năm”. Việc xác định giá đất được căn cứ vào quy định của Luật Đất đai, Nghị định 197 cụ thể: Giá đất để tính bồi thường phải là giá đất có cùng mục đích sử dụng với đất bị thu hồi tại thời điểm có QĐ thu hồi đất do UBND tỉnh công bố vào ngày 1-1 hằng năm theo quy định của Chính phủ, không được bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng đất sau khi thu hồi, không bồi thường theo giá do thực tế sử dụng đất không phù hợp với mục đích sử dụng đất theo quy định của pháp luật.
Căn cứ vào các quy định trên, thành phố đã đối chiếu với nguyên tắc thu hồi đất nông nghiệp theo hạng nào thì bồi thường theo giá đất hạng đó. Cụ thể theo bảng giá đất của UBND tỉnh năm 2005 ban hành kèm theo QĐ số 399/2005/QĐ-UB ngày 26-1-2005 thì giá đất nông nghiệp hạng 3 trên địa bàn xã (nay là phường) Phương Nam là 18.300 đồng/m2; đất nuôi trồng thuỷ sản hạng 6 là 2.100 đồng/m2. Như vậy căn cứ vào bảng tổng hợp diện tích, nguồn gốc, hạng đất để lập phương án đền bù về đất cho các hộ dân theo đúng quy định pháp luật. Vì vậy việc các hộ dân kiến nghị, đề nghị được đền bù theo giá đất nông nghiệp hạng 2 và đền bù theo giá 26.000 đồng như với các dự án tại phường Yên Thanh, Phương Đông là không có cơ sở giải quyết. Theo quy định của Nhà nước, các dự án được triển khai tại các thời điểm, vị trí, mục đích khác nhau thì quy định về đền bù khác nhau, không áp dụng cho thời điểm khác hoặc dự án khác.
Tương tự nội dung các hộ dân kiến nghị được tính giá liền kề và đất bám đường Quốc lộ 10, lãnh đạo TP Uông Bí cho biết: Căn cứ vào Khoản 2, Điều 10, Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ quy định: Đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư, đất vườn ao liền kề với đất ở trong khu dân cư ngoài việc được bồi thường theo giá đất nông nghiệp cùng mục đích sử dụng còn được hỗ trợ bằng tiền; giá tính hỗ trợ từ 20% đến 50% giá đất ở liền kề, mức hỗ trợ cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định cho phù hợp với thực tế địa phương. Theo QĐ 1122 của UBND tỉnh quy định về đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư như sau: Đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư phải là thửa đất nông nghiệp nằm trong khu dân cư. Vì vậy căn cứ vào bản đồ hiện trạng GPMB thực hiện Dự án, toàn bộ diện tích đất nông nghiệp của các hộ dân không nằm xen kẽ trong khu dân cư cho nên các hộ dân không được hưởng chính sách hỗ trợ áp dụng cho đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư. Mặt khác trong Nghị định 197 của Chính phủ không có qui định về hỗ trợ đất liền kề và đất bám đường Quốc lộ 10, vì vậy kiến nghị của các hộ dân là không có cơ sở giải quyết.
Nội dung các hộ dân đề nghị được đền bù 60.000m2 đất nuôi trồng thuỷ sản và đất nông nghiệp, đất thừa so với bìa đỏ được đền bù 100% giá đất nông nghiệp, các cơ quan chức năng của TP Uông Bí, phối hợp với một số hộ dân có đơn kiến nghị đã tiến hành kiểm tra, rà soát và kết luận: Số diện tích gần 20.000m2 đất nông nghiệp trồng cây hàng năm và đất nuôi trồng thuỷ sản (không phải 60.000m2 như kiến nghị của các hộ dân, và các hộ dân cũng đã xác nhận) đã được thu hồi và đền bù. Đây là số diện tích đất nông nghiệp trồng cây hàng năm và đất nuôi trồng thuỷ sản tại các thửa đất của các hộ dân nhưng chênh lệch so với thực tế trên giấy chứng nhận quyền sử dụng (GCNQSD) đất được xác định là diện tích đất dôi dư.
Căn cứ vào QĐ 1122 thì “diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi thể hiện trong bản đồ hiện trạng GPMB, chênh lệch với diện tích ghi trong GCNQSD đất thì phần chênh lệch này không được bồi thường nhưng được hỗ trợ như sau: Diện tích đo hiện trạng để GPMB nhỏ hơn diện tích đất ghi trong GCNQSD đất mà phần diện tích đất thiếu này đã thực hiện nghĩa vụ nộp thuế hàng năm với nhà nước thì phần diện tích thiếu đó được hỗ trợ bằng 70% theo đơn giá bồi thường đất nông nghiệp theo hạng đất đã được nộp thuế (không nộp thuế chỉ được hỗ trợ 50%). Trường hợp diện tích đo theo hiện trạng để GPMB lớn hơn diện tích ghi trong GCNQSD đất thì phần diện tích thừa này được hỗ trợ bằng 30% theo đơn giá bồi thường đất nông nghiệp cùng hạng”. Như vậy, tại thời điểm thu hồi đất các cơ quan chức năng của TP Uông Bí, của tỉnh đã căn cứ vào bản đồ hiện trạng GPMB và GCNQSD đất của các hộ dân, để áp dụng các quy định, chế độ, chính sách pháp luật có liên quan và lập phương án bồi thường, hỗ trợ theo điểm 6.2, khoản 6, QĐ 1122, QĐ 4466 UBND tỉnh. Các hộ dân đã nhận tiền và bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư thực hiện dự án. Vì vậy việc các hộ dân đề nghị số diện tích dôi dư đó phải được bồi thường 100% là không thể được.
Được biết, khiếu nại của các hộ dân phường Phương Nam đã được các cơ quan chức năng của TP Uông Bí, các sở, ngành có liên quan, lãnh đạo UBND tỉnh đã nhiều lần gặp gỡ đối thoại, giải quyết. Theo quan điểm của các sở, ngành và cơ quan Thanh tra việc giải quyết đền bù cho các hộ dân có đất bị thu hồi để thực hiện dự án trên đã đúng chế độ chính sách, việc các hộ dân hồi tố đòi xem xét lại chế độ bồi thường theo chính sách tại thời điểm hiện nay là không thể được.
Theo chúng tôi, việc người dân đã nhận tiền bồi thường sau một thời gian dài lại quay sang đòi hỏi giải quyết lại theo chính sách hiện hành là không đúng. Theo quy định của nhà nước, GPMB tại thời điểm nào, dự án nào thì áp dụng chính sách tại thời điểm đó, vị trí đó, không thể so sánh việc đền bù các dự án tại các thời điểm khác nhau, vị trí khác nhau để yêu cầu nhà nước thực hiện theo đề nghị của mình. Vấn đề ở đây là người dân cần phải xem xét chính sách đền bù của chính quyền tại thời điểm đó đã thực hiện đúng quy định của nhà nước chưa. Nếu chưa đồng tình, tin tưởng với giải quyết của chính quyền người dân có thể tham khảo ý kiến của các văn phòng tư vấn luật. Về phía chính quyền khi tổ chức đối thoại với các hộ dân nên mời luật sư tham gia để khẳng định vụ việc đã được thực hiện khách quan, công bằng và đúng chế độ chính sách. Nếu vụ việc đã được giải quyết đúng chế độ, chính sách, vì sự phát triển chung, mong người dân đồng thuận, không gây áp lực với chính quyền với những yêu cầu đòi hỏi không thể giải quyết được.
Đặng Nhung
