Có lẽ ít có một vụ giải quyết khiếu nại nào khiến những người có trách nhiệm phải trăn trở như việc giải quyết kiến nghị của những người dân trong vụ trồng rừng trái phép tại khu vực rừng phòng hộ hồ Yên Lập. Bởi xét về lý việc trồng cây của họ là sai trái, nhưng về tình họ cũng rất đáng được cảm thông vì lẽ đa phần những người dân đó đều là những hộ nghèo, cận nghèo, vì miếng cơm manh áo mà vô tình phạm luật..
Vì sao 112 hộ dân không được đền bù?
Hồ Yên Lập là một trong những công trình thuỷ lợi quan trọng có nhiệm vụ cung cấp nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho nhân dân các khu vực Quảng Yên, Hoành Bồ và TP Hạ Long. Bảo vệ nguồn sinh thuỷ và môi trường tự nhiên trong vùng hồ Yên Lập là nhiệm vụ quan trọng, trong đó công tác bảo vệ rừng phòng hộ hồ Yên Lập được tỉnh ta đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên trong một thời gian khá dài, công tác quản lý bảo vệ rừng phòng hộ hồ Yên Lập đã bị buông lỏng dẫn đến một số hộ dân ở các vùng lân cận đã vào khu vực này để phát nương làm rẫy, trồng cây lâm nghiệp, cây ăn quả gây nên những tác hại xấu cho việc bảo vệ thảm thực vật của rừng.
Trước tình hình rừng phòng hộ bị xâm hại nghiêm trọng, UBND tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý, ngăn chặn các hành vi xâm hại đến rừng, nghiêm cấm các hộ dân sinh sống và hoạt động tại vùng rừng, hồ Yên Lập. Tháng 7-2003, các cơ quan bảo vệ, quản lý rừng đã tiến hành cưỡng chế, phá bỏ cây cối của các hộ dân trồng rừng trái, xây nhà trái phép tại khu vực rừng, hồ Yên Lập.
Ngày 19-6-2008, UBND tỉnh đã ban hành quyết định số 1977/QĐ-UBND phê duyệt phương án thu hồi đất, rừng và chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất trong rừng phòng hộ hồ Yên Lập. Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã phối hợp với UBND huyện Hoành Bồ, Trung tâm phát triển Quỹ đất huyện tổ chức kiểm đếm, lập phương án bồi thường và chi trả tiền cho 24 hộ có tên trong danh sách theo quyết định 1977/QĐ-UBND của UBND tỉnh (đây là những hộ dân được giao, mượn, ký hợp đồng trồng rừng với Chi cục kiểm lâm) còn lại 112 hộ không được đền bù với lý do tự ý vào canh tác, không có hợp đồng giao, thuê trồng rừng.
Trả lời lý do vì sao các hộ dân trên không được đền bù, Chi cục Kiểm lâm tỉnh có ý kiến như sau: Theo Quyết định số 1977/QĐ-UBND của UBND tỉnh, đối tượng được bồi thường hỗ trợ, tái định cư là các hộ dân được giao đất, thuê, mượn, hợp đồng trồng rừng tại khu vực rừng phòng hộ hồ Yên Lập gồm 24 hộ dân đã được Chi cục Kiểm lâm tỉnh, UBND huyện Hoành Bồ, Trung tâm Phát triển Quỹ đất huyện kiểm đếm, lập phương án bồi thường. Còn những người không có tên trong danh sách 24 người đã được lập là đối tượng được bồi thường, hỗ trợ GPMB thuộc dự án di chuyển ra khỏi rừng phòng hộ hồ Yên Lập, tuy trong khoảng thời gian năm 1991 đến 2003 họ có trồng keo tại khu vực này nhưng không có hồ sơ thủ tục gì (trồng rừng trái phép). Diện tích rừng keo mà các hộ dân trồng là do họ tự ý trồng, không có cơ quan nào giao hay cho thuê, mượn, hợp đồng trồng rừng với. Vì vậy, Chi cục Kiểm lâm tỉnh, UBND huyện Hoành Bồ cho rằng việc làm của các hộ dân trên là tự ý lấn chiếm đất rừng, trồng cây trái phép trong khu vực rừng phòng hộ hồ Yên Lập, vì thế không phải là diện đối tượng được hưởng chính sách bồi thường, hỗ trợ di dời GPMB khu vực rừng phòng hộ hồ Yên Lập theo Quyết định 1977/QĐ-UBND của UBND tỉnh.
“Tội” phải xử lý, nhưng “công” thì nên xét
Chị Nguyễn Thị Hiền, khu Yên Lập Đông, phường Minh Thành (Quảng Yên) kể: Năm 1991 nhiều gia đình vào trồng dứa, trồng cây lâm nghiệp tại vùng rừng phòng hộ Yên Lập, thậm chí nhiều gia đình còn xây dựng nhà, làm lán, khá kiên cố giữa rừng nhưng không bị cơ quan chức năng xử phạt, hay nhắc nhở. Chính vì thế ban đầu chỉ lác đác một vài hộ, sau nhiều người thấy vậy nên kéo nhau vào ngày càng đông, nhiều gia đình còn xây nhà kiên cố để ở như trường hợp ông Bá xây nhà năm 1998, hay chị Châm, ông Hiếu... mãi đến năm 2002, 2003 mới có kiểm lâm đến lập biên bản xử lý...
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, phần lớn các hộ dân trồng rừng trái phép trên đều là người của phường Minh Thành (Quảng Yên), chỉ một số ít thuộc huyện Hoành Bồ và TP Hạ Long và đều là những người dân nghèo có cuộc sống khá khó khăn. Trao đổi với phóng viên, những người dân trên đều bày tỏ, việc làm của họ là vô tình vi phạm, không phải cố ý và đã bị cơ quan chức năng xử lý. Điều mong muốn của họ là được nhà nước đền bù cho số cây cối đã trồng để phần nào giảm bớt khó khăn do việc vay vốn ngân hàng để đầu tư trồng cây trước đây và cuộc sống hiện tại.
Theo chúng tôi, trong cái lỗi của dân cũng có một phần do công tác quản lý của các cơ quan bảo vệ rừng. Được biết vào khoảng thời gian từ năm 1991 đến năm 2003, công tác quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập còn lỏng lẻo, việc phân định ranh giới diện tích rừng chưa được rõ ràng, đã tạo sơ hở cho các hộ dân ở một số địa phương xung quanh vào canh tác, trồng cây, ảnh hưởng đến công tác quản lý rừng. Việc thực hiện giao đất, giao rừng, qui hoạch cơ cấu cây trồng cho một số hộ dân trên là không hợp lý, cộng với công tác quản lý rừng còn yếu dẫn đến những người dân xung quanh vào theo gây nên những hệ quả xấu.
Có thể khẳng định, về lý, việc làm của họ là sai trái, nhưng xét về tình thì việc trồng cây của họ cũng là có ích trong việc đóng góp cho cảnh quan môi trường sinh thái, đa dạng thảm thực vật, tạo sinh thuỷ trong khu vực rừng phòng hộ. Vì thế, các cơ quan chức năng nên xem xét giải quyết đền bù, hỗ trợ cho diện tích rừng họ đã trồng, trên cơ sở kiểm đếm thực tế. Có thể căn cứ trên diện tích rừng mà các hộ dân đã trồng được, chất lượng cây để xem xét vận dụng hỗ trợ cho các hộ dân đỡ bị thiệt thòi.
Đặng Nhung
