Công ty CP An Dương (có trụ sở tại phường Bãi Cháy, TP Hạ Long) hoạt động khai thác cát làm vật liệu xây dựng tại khu vực hồ Yên Dưỡng (xã Hồng Thái Đông, huyện Đông Triều) từ năm 2004. Năm 2011, Công ty tiếp tục được gia hạn khai thác đến hết tháng 5-2015.
Qua gần 10 năm hoạt động, hiện nay Công ty cũng đã sử dụng hết diện tích khai thác cho phép và trữ lượng cát ở đây cũng đã giảm dần, một số vị trí cạn kiệt. Nếu như trước kia, Công ty khai thác trên dưới 50.000m3/năm thì nay tận dụng tối đa cũng chỉ được gần 40.000m3/năm. Tại một số điểm Công ty đã tổ chức hút cát xuống rất sâu. Qua kiểm tra của xã Hồng Thái Đông, có điểm sâu tới 8m, vượt quy định cho phép đến 2m. Trong khi đó, diện khai thác của Công ty lại nằm sát khu vực cánh đồng Tân Lãn, thuộc thôn Tân Yên. Với hiện trạng này, việc khai thác cát của Công ty đã ít nhiều ảnh hưởng đến cây trồng của bà con. Cụ thể, nước tưới tiêu cho đồng ruộng khu vực cánh đồng Tân Lãn, thôn Tân Yên bị chảy và thẩm thấu xuống các hố sâu khai thác cát của Công ty, từ đó làm thiếu nước, giảm năng suất cây trồng.
Chị Nguyễn Thị Hồng, người dân thôn Tân Yên cho biết: Đất đai ở đây khá tốt, nhưng lâu nay do thiếu nước nên năng suất các loại cây trồng đều giảm, riêng cây lúa phải giảm tới 1/3 sản lượng. Để giải quyết tồn tại này, xã Hồng Thái Đông đã nhiều lần làm việc với Công ty CP An Dương yêu cầu có biện pháp nhằm đảm bảo đủ nước tưới tiêu trên phần diện tích canh tác của bà con. Đến thời điểm này, Công ty CP An Dương cũng đã đổ đất giảm độ sâu của các hố hút cát; xây kè chống xói lở bờ ruộng, đồng thời hỗ trợ cho bà con theo mức 760.000 đồng/sào đất canh tác.
Có thể thấy, những nỗ lực của Công ty CP An Dương cũng chỉ là những biện pháp tình thế, chứ không phải là giải quyết tận gốc của vấn đề. Thực tế ranh giới diện khai thác cát của Công ty tại khu vực hồ Yên Dưỡng cũng đã rất sát các phần đất đang sử dụng ổn định khác. Đơn cử như khu vực đất canh tác nông nghiệp của người dân thôn Tân Yên cũng như đất làm nhà ở của một số hộ dân phường Phương Nam, TP Uông Bí (ở phía bờ đối diện). Trong khi đó thì lượng cát ở đây cũng đã sụt giảm đến mức thấp, để khai thác hiệu quả cần phải hút ở độ sâu với phương tiện cơ giới hiện đại và như vậy chi phí để khai thác 1m3 cát cũng sẽ tăng đáng kể. Bên cạnh đó, việc khai thác còn gây ô nhiễm môi trường và nguy cơ tai nạn đuối nước là rất lớn.
Thiết nghĩ, UBND xã Hồng Thái Đông và Công ty CP An Dương cần tiếp tục tìm ra giải pháp hữu hiệu để đảm bảo an toàn sản xuất, nhất là sản xuất nông nghiệp cho bà con thôn Tân Yên.
Thanh Bình
