Để Hiến pháp thật sự là đạo luật gốc, đạo luật cơ bản của hệ thống pháp luật Việt Nam, cần giải quyết tốt các nội dung cơ bản sau:
Một là, hiến pháp là văn bản thể chế hoá cương lĩnh, chủ trương, đường lối của Đảng cầm quyền. Thể chế hoá cương lĩnh, chủ trương, đường lối của Đảng trong hiến pháp là việc làm căn bản đầu tiên để thực hiện chức năng của Nhà nước. Quá trình thể chế hoá là quá trình chọn lọc những giá trị, những định hướng chiến lược cơ bản nhất của xã hội cũng như của Đảng cầm quyền. Theo đó, Hiến pháp không phải là bản sao cương lĩnh của Đảng mà chọn trong cương lĩnh, chủ trương, đường lối, những nội dung làm “nguyên liệu” gốc, cơ bản, có sức trường tồn kiến tạo nên Hiến pháp. Cần khắc phục tâm lý sợ thiếu, tâm lý “giải trình” khi làm luật Hiến pháp. Luật Hiến pháp càng khái quát cơ bản, cô đọng, phù hợp càng tồn tại lâu dài và các ngành luật sau nó càng dễ cụ thể hoá và không trùng lặp, không vi hiến.
Hai là, Hiến pháp phải phản ánh hài hoà quyền lực Nhà nước với quyền lực công thể hiện Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân. Nhân dân làm chủ thông qua Nhà nước và các tổ chức xã hội khác. Quyền lực Nhà nước chẳng qua là một phần cơ bản chứ không phải toàn bộ quyền lực công đã nhà nước hoá. Quyền lực nhà nước xung đột với quyền lực công, xã hội sẽ hỗn loạn, pháp luật bị vô hiệu. Một qui phạm pháp luật hay một chế định pháp luật chưa nói đến cả ngành luật, trước khi có hiệu lực nó phải được sự đồng thuận của nhân dân. Thực tế trong thời gian qua, một số văn bản qui phạm pháp luật ban hành theo ý chí chủ quan ngẫu hứng pháp luật chứ không phải sáng kiến pháp luật đã làm suy yếu Nhà nước và gây ra hậu quả cho xã hội.
Quyền lực Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là sự thống nhất giữa quyền lực Nhà nước và quyền lực công. Ý Đảng, lòng dân; ý chí của Nhà nước là ý chí của nhân dân.
Ba là, Hiến pháp điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản phản ánh bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, có hiệu lực cao nhất, lâu dài làm nền tảng xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi; đồng thời phù hợp với thông lệ quốc tế. Việt Nam hội nhập toàn diện, sâu rộng trong cộng đồng quốc tế, chế định Hiến pháp phải mở đường thông thoáng cho hội nhập để tiếp tục tham gia nhiều hơn vào phong trào đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ của nhân dân thế giới; nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế...
Bốn là, Hiến pháp phải bảo đảm kết cấu hài hoà giữa nội dung và hình thức. Việc thêm, bớt chương, mục, điều, khoản cần cân nhắc kỹ. Tình hình dân trí, dân sinh, dân chủ ở nước ta có bước phát triển sâu sắc và tình hình thế giới có nhiều chuyển biến lớn. Hiến pháp nước ta hiện đại, văn minh ngang tầm với hiến pháp của các nước tiên tiến và có nhiều chế định ưu việt hơn. Hiến pháp càng ngắn gọn, cơ bản, cô đọng, dễ hiểu, đơn nghĩa, dễ thực hiện càng nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý xã hội.
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân… Chính vì vậy, việc xây dựng, sửa đổi hiến pháp là công việc của toàn dân trên nền tảng ba trụ cột cơ bản dân trí, dân sinh, dân chủ dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đó cũng là điều kiện cần và đủ cho sửa đổi Hiến pháp thành công.
TS, Luật gia Trần Xuân Ảnh (Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ)
