Mũi giáp công mới trong cuộc chiến làm sạch ma túy ở Quảng Ninh - Kỳ 2: Sự thức tỉnh của những người lầm lỡ

Sức mạnh của pháp luật không chỉ nằm ở những điều khoản hay khung hình phạt được quy định trong văn bản pháp luật mà giá trị sâu xa hơn là khả năng tác động đến nhận thức của con người, điều chỉnh hành vi và góp phần ngăn chặn tội phạm ngay từ những nguy cơ phát sinh trong cộng đồng. Ở Quảng Ninh, Điều 256a Bộ luật Hình sự đang từng bước phát huy hiệu quả, trở thành lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với những người đã và đang đứng trước ngưỡng cửa lựa chọn giữa từ bỏ hay quay lại với ma túy.

Phiên tòa không chỉ dành cho một bị cáo

Sáng 5/2/2026, tại Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh, phiên tòa xét xử lưu động đối với bị cáo Nguyễn Thành Chung, sinh năm 1983, về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự được tổ chức trước sự chứng kiến của hơn 500 học viên đang cai nghiện.

Nếu nhìn dưới góc độ tố tụng, đây là một vụ án được xét xử đúng người, đúng hành vi, đúng quy định của pháp luật. Nguyễn Thành Chung là người đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện nhưng vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Hành vi đó đã đủ căn cứ để bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định mới của pháp luật. Nhưng vượt lên trên hồ sơ, chứng cứ và những nội dung được công bố tại phiên tòa, buổi xét xử hôm ấy còn mang một ý nghĩa khác.

Đối với hơn 500 học viên đang ngồi phía dưới hội trường, đây không đơn thuần là một phiên tòa. Đó là bài học trực quan nhất về hậu quả pháp lý của hành vi tái sử dụng ma túy. Người đứng trước vành móng ngựa không phải một tội phạm đặc biệt nguy hiểm hay một đối tượng mua bán ma túy với số lượng lớn. Đó là một người từng có cơ hội cai nghiện, từng có cơ hội làm lại cuộc đời nhưng đã không vượt qua được cám dỗ của ma túy.

Khi Hội đồng xét xử tuyên phạt Nguyễn Thành Chung 27 tháng tù giam theo điểm b, khoản 1, Điều 256a Bộ luật Hình sự, cả hội trường gần như lặng đi. Nhiều học viên chăm chú theo dõi từng lời tuyên án. Bởi họ hiểu rằng, nếu không đủ bản lĩnh để từ bỏ ma túy, điều xảy ra với bị cáo hôm nay hoàn toàn có thể xảy ra với chính mình trong tương lai.

Không một bài giảng pháp luật nào trực diện bằng một bản án được chứng kiến tận mắt. Không một lời cảnh báo nào có sức nặng bằng việc nhìn thấy một con người phải trả giá cho chính sự buông xuôi của mình. Chính vì vậy, giá trị lớn nhất của những phiên tòa như thế không chỉ nằm ở tính răn đe. Điều quan trọng hơn là sức mạnh cảm hóa. Pháp luật được đưa đến tận nơi, đến đúng những người cần được cảnh báo nhất, để họ hiểu rằng cơ hội làm lại cuộc đời không phải là vô hạn nhưng vẫn còn nguyên giá trị nếu biết dừng lại đúng lúc.

Sau phiên tòa, anh T.V.Q, một học viên đang cai nghiện tại cơ sở, chia sẻ rằng việc trực tiếp theo dõi quá trình xét xử giúp anh hiểu rõ hơn về Điều 256a cũng như hậu quả pháp lý của hành vi tái sử dụng ma túy. Với anh, bản án vừa được tuyên không chỉ là sự trừng phạt đối với người vi phạm mà còn là lời nhắc nhở để những người đang cai nghiện như anh quyết tâm từ bỏ hoàn toàn ma túy sau khi trở về cộng đồng.

Từ một người sử dụng đến cả chuỗi tội phạm phía sau

Hiệu quả của Điều 256a không chỉ dừng lại ở giáo dục, phòng ngừa hay răn đe, thực tiễn đấu tranh tại Quảng Ninh cho thấy điều luật này còn góp phần quan trọng trong việc mở rộng điều tra, bóc gỡ các mắt xích liên quan đến hoạt động phạm tội về ma túy.

Ngày 8/1/2026, từ việc phát hiện Đặng Xuân Huy, sinh năm 1991, dương tính với chất ma túy, Công an phường Cao Xanh đã nhanh chóng triển khai các biện pháp nghiệp vụ để xác minh, làm rõ những đối tượng liên quan. Từ một trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện và bắt giữ người bán ma túy là Ngô Đức Trung, đồng thời làm rõ hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy của Trần Mạnh Tuyến và Nguyễn Thanh Thịnh. Chỉ trong thời gian ngắn, toàn bộ vụ án đã được khởi tố, các đối tượng liên quan bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Nếu chỉ nhìn bề ngoài, đây là một vụ việc được giải quyết nhanh chóng, nhưng ở góc độ nghiệp vụ, vụ án cho thấy rất rõ một chuyển biến quan trọng. Khi hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong những trường hợp luật định đã có chế tài hình sự rõ ràng, lực lượng chức năng có thêm cơ sở để không chỉ dừng lại ở việc phát hiện người sử dụng mà còn tiếp tục lần theo nguồn cung, làm rõ người tổ chức, kẻ lôi kéo và các mối quan hệ phạm tội phía sau.

Một người sử dụng bị phát hiện không còn đơn thuần là một trường hợp phải lập hồ sơ quản lý. Trong nhiều vụ việc, đó chính là “điểm mở” để bóc gỡ những mắt xích mua bán, tổ chức sử dụng hoặc chứa chấp trái phép chất ma túy. Siết chặt được mắt xích người sử dụng cũng đồng nghĩa với việc thu hẹp đáng kể không gian hoạt động của các đối tượng phạm tội còn lại.

Ngăn từ gốc, giữ bình yên từng mái nhà

Năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh Quảng Ninh đã bắt giữ, xử lý 1.043 vụ với 2.580 đối tượng liên quan đến ma túy; thu giữ số lượng lớn heroin, ma túy tổng hợp, cần sa cùng nhiều tang vật khác. Những con số ấy phản ánh mức độ phức tạp và khốc liệt của cuộc chiến chống ma túy trên địa bàn. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng của cuộc chiến này chưa bao giờ chỉ là số vụ án được khám phá hay số đối tượng bị bắt giữ. Điều quan trọng hơn là làm sao để ma túy không còn "đất sống" trong cộng đồng, không còn len lỏi vào từng khu dân cư, từng gia đình.

Nhận thức rõ điều đó, Quảng Ninh đã triển khai quyết liệt Kế hoạch số 259/KH-UBND ngày 14/10/2025 về thực hiện tiêu chí xã, phường, đặc khu không có ma túy gắn với Kế hoạch số 483/KH-BCA-C04 của Bộ Công an. Đây không chỉ là một phong trào mang tính thời điểm mà là bước đi thể hiện tầm nhìn dài hạn trong công tác chuyển hóa địa bàn, huy động cả hệ thống chính trị cùng tham gia vào cuộc chiến phòng, chống ma túy. Trong bức tranh ấy, Điều 256a giữ vai trò như một mắt xích pháp lý quan trọng. 

Chiều muộn sau phiên tòa lưu động tại Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh, khi hội trường đã thưa người, nhiều học viên vẫn nán lại trao đổi với cán bộ quản lý về những quy định mới của pháp luật. Có người lặng lẽ nhìn theo chiếc xe chở phạm nhân rời đi. Có người trầm ngâm rất lâu trước khi trở về khu sinh hoạt. Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, bản án dành cho một người đã trở thành lời cảnh tỉnh đối với rất nhiều người khác. Bởi giá trị lớn nhất của pháp luật không chỉ nằm ở việc xử lý người vi phạm mà là giúp con người nhận ra giới hạn không được phép bước qua và đủ tỉnh táo để dừng lại trước khi quá muộn.

Giữa cuộc chiến không tiếng súng ấy, Điều 256a đang chứng minh rằng đó không chỉ là một quy định mới của Bộ luật Hình sự mà thực sự là một công cụ pháp lý sắc bén, góp phần làm sạch ma túy từ gốc, giữ bình yên cho từng khu dân cư, từng gia đình và từng mái nhà tại Vùng mỏ.