Sáng 20/11, với đa số phiếu tán thành, Quốc hội thông qua Luật Văn bản quy phạm pháp luật
Bổ sung quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý của văn bản trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
Luật gồm 9 chương, 83 điều quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; nội dung cơ bản về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Nhằm bảo đảm các cơ quan có công cụ pháp lý phù hợp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong giai đoạn hiện nay, Luật tiếp tục duy trì 5 hình thức văn bản đã dự kiến lược bỏ, gồm: nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quyết định của Chủ tịch nước, nghị quyết của Chính phủ và nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Luật bổ sung quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý của văn bản trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời có điều chỉnh thứ bậc một số hình thức văn bản như thể hiện tại Điều 4 của Luật. Việc xếp một số hình thức văn bản do các cơ quan khác nhau ban hành có cùng thứ bậc hiệu lực pháp lý không làm thay đổi thẩm quyền ban hành hoặc phạm vi nội dung mà mỗi cơ quan được quy định.
Tiếp tục thực hiện chủ trương đổi mới quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật bổ sung theo hướng quy định rõ trách nhiệm của 8 bộ, cơ quan ngang bộ: Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Thanh tra Chính phủ trong việc có ý kiến đối với hồ sơ chính sách bằng văn bản trong thời hạn 15 ngày, theo nội dung được phân công và chịu trách nhiệm về chất lượng ý kiến của mình thay cho việc Bộ Tư pháp tổ chức hội đồng thẩm định hoặc cuộc họp thẩm định.
Bên cạnh đó, Luật bổ sung khái niệm “quy phạm pháp luật”; hoàn thiện nguyên tắc xây dựng và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; bổ sung các quy định về thành phần hồ sơ dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết; bổ sung trách nhiệm của các cơ quan của Quốc hội trong việc thẩm tra dự án, dự thảo; quy định rõ hơn các nội dung về tổ chức thi hành pháp luật…
Cơ chế điều chỉnh luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp khẩn cấp sẽ được kiểm soát chặt chẽ
Đáng chú ý, Luật bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ được ban hành nghị quyết để điều chỉnh quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp để giải quyết ngay một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Trước khi ban hành nghị quyết, Chính phủ phải được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Trước đó trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật trình Quốc hội xem xét, thông qua, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: Qua thảo luận, một số ý kiến tán thành việc quy định cơ chế này để kịp thời xử lý những tình huống khẩn cấp, cấp bách; một số ý kiến đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc quy định cơ chế này trong Luật.
Trên cơ sở ý kiến thảo luận của các vị đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã nghiên cứu, làm rõ về cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và thực tiễn, sự cần thiết quy định cơ chế điều chỉnh quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp tại Báo cáo số 1113/BC-CP của Chính phủ.
Để bảo đảm chặt chẽ, thiết lập một cơ chế kiểm soát nhiều lớp trong trường hợp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành nghị quyết theo cơ chế này, Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Kết luận số 386/KL-UBTVQH16 để chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng: giới hạn chặt chẽ các trường hợp được áp dụng, chỉ trong những trường hợp thực sự khẩn cấp, cấp bách, Quốc hội không thể họp được, cần phải ban hành ngay vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích chung của cộng đồng và thuộc những nội dung đã được cấp có thẩm quyền đồng ý; trường hợp ban hành nghị quyết của Chính phủ còn phải được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý.
Đồng thời, quy định linh hoạt về trình tự, thủ tục ban hành, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ chủ động quyết định trình tự, thủ tục phù hợp với từng trường hợp cụ thể, bảo đảm đầy đủ các bước nhất là thủ tục thẩm định, thẩm tra, nhưng phải rút ngắn tối đa thời gian thực hiện để đáp ứng yêu cầu khẩn trương, cấp bách; xác định rõ phạm vi điều, khoản của luật, nghị quyết được phép điều chỉnh và đối tượng áp dụng; giới hạn thời gian có hiệu lực của văn bản không quá 1 năm và phải trình Quốc hội xem xét, quyết định việc sửa đổi, bổ sung quy định có liên quan của luật, nghị quyết tại kỳ họp gần nhất, trường hợp Quốc hội không thông qua thì văn bản điều chỉnh đương nhiên hết hiệu lực; bảo đảm văn bản có hiệu lực và công bố kịp thời, đáp ứng yêu cầu xử lý ngay các vấn đề cấp bách phát sinh trong thực tiễn, nội dung nghị quyết phải đủ rõ để thực hiện được ngay.