Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng của Đảng và Nhà nước đã và đang góp phần tích cực nhằm ổn định xã hội. Mục đích của BHTN là nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động bị mất việc làm, hỗ trợ người lao động bị thất nghiệp được học nghề đồng thời được hưởng chế độ bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, quá trình triển khai BHTN đang nảy sinh một số vướng mắc, bất cập như: Đối tượng tham gia, thời hạn, thời điểm đăng ký, hỗ trợ việc làm cũng như chế độ trợ cấp một lần...
Qua tìm hiểu chúng tôi thấy, theo quy định tại khoản 4, Điều 2, Luật Bảo hiểm Xã hội (BHXH) quy định, người sử dụng lao động tham gia BHTN phải sử dụng từ 10 lao động trở lên. Trên thực tế quy định này đã trở thành rào cản đối với người lao động và chủ sử dụng lao động dưới 10 lao động có nhu cầu tham gia BHTN, bởi những đơn vị sử dụng dưới 10 lao động thường là doanh nghiệp nhỏ, người lao động có nguy cơ mất việc làm cao cần được quan tâm hỗ trợ bảo vệ, khi không được tham gia BHTN họ bị thiệt thòi rất nhiều. Bên cạnh đó, quy định về thời hạn đăng ký thất nghiệp cũng còn nhiều hạn chế, ví dụ theo quy định tại khoản 1, Điều 34, NĐ 127/2008/NĐ-CP của Chính phủ và một số văn bản của Bộ LĐ-TB&XH thì trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày bị mất việc làm hoặc chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc, người lao động phải trực tiếp đến Trung tâm giới thiệu việc làm để đăng ký thất nghiệp. Trong trường hợp người lao động bị ốm đau, thai sản, bị tai nạn hay thiên tai... phải có giấy xác nhận của bệnh viện cấp huyện trở lên thì thời hạn trên mới được kéo dài nhưng không quá 30 ngày. Việc quy định thời hạn như trên là cần thiết, đảm bảo phản ánh đúng tình trạng thất nghiệp. Tuy nhiên, việc hạn chế số ngày đăng ký thất nghiệp lại gây khó khăn cho đối tượng tham gia BHTN khi bị mất việc làm trong trường hợp bên sử dụng lao động chậm trả giấy chứng nhận đóng BHTN. Thực tế nhiều người lao động đã không kịp đăng ký BHTN vì chủ sử dụng lao động đã thực hiện việc chốt sổ BHXH và ra quyết định nghỉ việc đối với người lao động. Nhiều trường hợp người lao động do không nắm được các quy định về BHTN nên không đi đăng ký kịp thời vì vậy không được hưởng chế độ trợ cấp thất nghiệp. Đây cũng là một trong những rào cản trong chính sách BHTN mà Nhà nước cần tháo gỡ.
Bên cạnh đó cơ chế hỗ trợ việc làm và học nghề, quy định trợ cấp thất nghiệp một lần cũng còn những bất cập. Theo quy định tại Điều 83, 84 Luật BHXH, người được hưởng trợ cấp thất nghiệp được hỗ trợ học nghề với thời gian không quá 6 tháng và hỗ trợ tìm việc làm miễn phí. Tuy nhiên, qua hơn một năm thực hiện BHTN, phần lớn người lao động chỉ quan tâm đến tiền trợ cấp thất nghiệp mà chưa thấy sự cần thiết và mức độ quan trọng của chính sách hỗ trợ học nghề. Điều này cho thấy công tác tuyên truyền về chính sách BHTN chưa được đúng mức, dẫn đến người lao động còn mơ hồ về BHTN.
Cũng theo quy định tại Điều 87, Luật BHXH, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có việc làm hoặc thực hiện nghĩa vụ quân sự, được chuyển sang hưởng trợ cấp thất nghiệp 1 lần bằng giá trị còn lại của trợ cấp thất nghiệp được hưởng. Theo quy định này đối tượng đang hưởng trợ cấp thất nghiệp đã tìm được việc làm thì việc được chuyển sang hưởng trợ cấp thất nghiệp 1 lần bằng với giá trị còn lại của trợ cấp thất nghiệp được hưởng là không công bằng đối với những người đang tham gia BHTN.
Để khắc phục những tồn tại, bất cập trên, cơ quan Bảo hiểm Xã hội, Sở LĐ-TB&XH tỉnh cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến cho đối tượng tham gia BHTN về quyền và nghĩa vụ, đảm bảo người sử dụng lao động và người lao động hiểu được những quy định của BHTN. Ngoài mở rộng đối tượng tham gia BHTN, không giới hạn số lượng người lao động trong các doanh nghiệp, cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình tiếp nhận, thẩm định và chi trả trợ cấp thất nghiệp tránh tình trạng lạm dụng chính sách, quỹ BHTN... nhằm đảm bảo công bằng cho người tham gia BHTN.
Đặng Nhung
