Chính trị gia Gadi Eisenkot, người được giao nhiệm vụ thành lập chính phủ mới tại Israel, ngày 10/11 cam kết đảo ngược nhiều chính sách của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, trong bối cảnh Quốc hội khóa mới khai mạc phiên họp đầu tiên.
Cam kết này báo hiệu một tháng nhiều thay đổi với hàng loạt hoạt động lập pháp và đàm phán thành lập liên minh cầm quyền. Ông Eisenkot, cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, có tối đa 6 tuần để lập một chính phủ. Nếu thành công, chính phủ đó sẽ chấm dứt nhiệm kỳ của vị thủ tướng tại nhiệm lâu nhất trong lịch sử Israel.
Dù chưa rõ ông Eisenkot có thể tập hợp đủ lực lượng để thành lập liên minh cầm quyền hay không, các đối thủ của ông Netanyahu hiện nắm đa số ghế tại Quốc hội. Điều này cho phép họ thúc đẩy chương trình lập pháp của mình ngay cả trong thời gian chờ thành lập chính phủ mới.
Ngay khi kỳ họp đầu tiên khai mạc, liên minh của ông Eisenkot đã đề xuất một loạt dự luật nhằm thay đổi chính sách của chính phủ tiền nhiệm. Các đề xuất đáng chú ý gồm thành lập ủy ban điều tra chính thức do chính phủ chủ trì về vụ tấn công của phong trào Hamas ngày 7/10/2023, giới hạn nhiệm kỳ thủ tướng và đảo ngược những thay đổi do chính phủ ông Netanyahu thực hiện nhằm hạn chế quyền lực của ngành tư pháp.
Trước lễ tuyên thệ của các nghị sĩ, ông Eisenkot nhấn mạnh mục tiêu thành lập một chính phủ có thể nhận được sự tin tưởng của toàn thể người dân Israel, không chỉ đại diện cho một số phe phái.
“Chúng tôi sẽ hành động vì tất cả công dân, bất kể họ có bỏ phiếu cho liên minh của tôi hay không”, ông Eisenkot khẳng định.
Trong bài phát biểu sau buổi lễ, ông Netanyahu nhắc lại quan điểm cho rằng không thể tin tưởng các chính trị gia Arab, những người đại diện cho một bộ phận dân cư chiếm khoảng 20% dân số Israel. Ông cũng chỉ trích các lãnh đạo phe đối lập Do Thái đã phát tín hiệu sẵn sàng hợp tác với các đảng Arab để thành lập chính phủ. Trong khi đó, ông Eisenkot để ngỏ khả năng hợp tác với các đảng này nếu họ đáp ứng một số yêu cầu, trong đó có việc công nhận Israel là nhà nước Do Thái và tuyên bố Hamas là tổ chức khủng bố.
Ông Eisenkot gọi bài phát biểu của ông Netanyahu là “gây chia rẽ” và “đầy thù hận”, đồng thời cho biết bài phát biểu càng củng cố quan điểm của ông rằng Thủ tướng không nên tiếp tục tại nhiệm.
Phe đối lập cũng khởi động tiến trình thay thế Chủ tịch Quốc hội Amir Ohana, người được ông Netanyahu ủng hộ. Liên minh của ông Eisenkot đề cử nghị sĩ Matan Kahana, thành viên cấp cao của đảng Yashar, vào vị trí này. Chủ tịch Quốc hội có quyền quyết định những dự luật nào được đưa ra xem xét, do đó việc thay đổi nhân sự có thể tạo thuận lợi cho chương trình lập pháp của phe đối lập.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, ông Netanyahu và nội các vẫn điều hành đất nước, trong khi các nghị sĩ khóa mới có thể đề xuất và thông qua luật. Nếu ông Eisenkot không thành lập được chính phủ, Tổng thống Isaac Herzog dự kiến sẽ trao cơ hội tiếp theo cho ông Netanyahu. Với vai trò thủ tướng chuyển tiếp, ông Netanyahu chịu một số giới hạn quyền lực theo phán quyết của tòa. Dù vậy, ông vẫn có thể xúc tiến một số quyết định bổ nhiệm và tìm cách chặn dự luật mới. Ông cũng tiếp tục nắm toàn quyền trong lĩnh vực an ninh quốc gia, bao gồm cả quân đội. Ông Netanyahu đang đối mặt với phiên tòa xét xử các cáo buộc tham nhũng và khả năng phải chịu trách nhiệm về những thiếu sót an ninh trước vụ tấn công ngày 7/10/2023.
