Ngày 7/11, Tổng thống Israel Isaac Herzog quyết định giao ông Gadi Eisenkot, lãnh đạo phe đối lập, nhiệm vụ thành lập chính phủ mới sau cuộc bầu cử Quốc hội ngày 27/10. Quyết định này mở ra khả năng thay thế Thủ tướng Benjamin Netanyahu, trong bối cảnh không liên minh chính trị nào giành được đa số ghế tại Quốc hội Israel.
Ông Gadi Eisenkot, cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Israel, là đối thủ chính của Thủ tướng Netanyahu trong cuộc bầu cử vừa qua. Ngay sau thông báo của Tổng thống Herzog, ông Eisenkot kêu gọi thành lập một chính phủ khẩn cấp quốc gia và cam kết nỗ lực đáp ứng sự tin tưởng của các lực lượng chính trị.
Theo quy định, ông Eisenkot có tối đa 6 tuần để đàm phán thành lập liên minh cầm quyền. Nhiệm vụ này được dự báo gặp nhiều khó khăn do những bất đồng sâu sắc giữa các chính đảng, đặc biệt về vấn đề an ninh, tôn giáo và cuộc xung đột tại Dải Gaza.
Vì sao phe đối lập được giao thành lập chính phủ?
Israel áp dụng chế độ dân chủ nghị viện, trong đó chính phủ phải nhận được sự ủng hộ của Quốc hội. Sau bầu cử, Tổng thống tham vấn các chính đảng và lựa chọn người có khả năng tập hợp được đa số nghị sĩ để thành lập chính phủ.
Quốc hội Israel có 120 ghế. Một liên minh muốn nắm đa số cần có ít nhất 61 ghế.
Trong cuộc bầu cử ngày 27/10, đảng Likud của ông Netanyahu tiếp tục là chính đảng lớn nhất Quốc hội. Tuy nhiên, liên minh do ông lãnh đạo mất thế đa số. Khối đối lập của ông Eisenkot cũng không giành đủ số ghế để tự thành lập chính phủ.
Trong các cuộc tham vấn với Tổng thống Herzog, đại diện phần lớn các chính đảng lớn đề xuất giao ông Eisenkot nhiệm vụ thành lập chính phủ mới. Điều này đồng nghĩa ông Eisenkot được quyền đàm phán trước với các lực lượng chính trị để tìm kiếm sự ủng hộ, nhưng chưa chắc chắn trở thành Thủ tướng.
Nếu không đạt được thỏa thuận trong thời hạn quy định, ông Eisenkot có thể phải nhường cơ hội thành lập chính phủ cho một ứng cử viên khác.
Các đảng Ả-rập có thể quyết định cục diện chính trị
Một trong những yếu tố đáng chú ý sau cuộc bầu cử là sự gia tăng ảnh hưởng của các đảng đại diện cộng đồng người Ả-rập tại Israel. Các đảng này đạt kết quả bầu cử cao chưa từng có và có thể đóng vai trò quyết định trong việc hình thành liên minh cầm quyền, vì cả phe của ông Netanyahu và ông Eisenkot đều không nắm đa số ghế Quốc hội.
Tuy nhiên, khả năng hợp tác với các đảng Ả-rập đang gây tranh cãi. Trong lịch sử Israel, mới chỉ có một lần một đảng Ả-rập tham gia liên minh cầm quyền. Sau hơn 3 năm xung đột tại Dải Gaza, sự khác biệt về quan điểm chính trị và an ninh khiến việc hình thành một liên minh như vậy càng khó khăn.
Thủ tướng Netanyahu phản đối khả năng ông Eisenkot hợp tác với các đảng Ả-rập. Ông nhiều lần cáo buộc các lực lượng này gây nguy cơ đối với an ninh quốc gia, đồng thời từng đưa ra cáo buộc gian lận bầu cử nhưng không cung cấp bằng chứng.
Ngay trước khi Tổng thống Herzog công bố quyết định, ông Netanyahu kêu gọi thành lập một chính phủ đoàn kết dân tộc và cảnh báo việc đưa những lực lượng mà ông cáo buộc ủng hộ khủng bố vào chính phủ.
Đồng thời, ông Eisenkot để ngỏ khả năng hợp tác với các đảng Ả-rập nếu các bên đáp ứng một số điều kiện, trong đó có lập trường phản đối Hamas.
Một phương án khác là ông Eisenkot thành lập chính phủ thiểu số, tức chính phủ không nắm đa số ghế Quốc hội nhưng nhận được sự ủng hộ từ bên ngoài của các đảng Ả-rập. Tuy nhiên, một số đảng trong khối đối lập không đồng tình với phương án này.
