Tháng 7-1998, UBND tỉnh có Quyết định (QĐ) số 1868 về việc giao đất không thu tiền sử dụng đất cho Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật Nông - Lâm nghiệp (Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn) tại phường Hải Yên, TP Móng Cái với diện tích được giao 93ha, thời hạn sử dụng lâu dài. Mục đích giao đất là để Trung tâm sử dụng thực hiện dự án chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho nhân dân. Tuy nhiên, theo kết luận số 04/KL-TTv (ngày 9-2-2012) của Thanh tra tỉnh trong quá trình quản lý sử dụng đất Trung tâm đã có nhiều sai phạm, như: Ký hợp đồng giao khoán đất cho các hộ gia đình, cá nhân có nhiều trường hợp không phải là cán bộ, công nhân viên trong ngành; khi giao đất tại thực địa không bàn giao, đo cụ thể dẫn đến diện tích sử dụng lớn hơn so với hợp đồng; quản lý sử dụng đất không chặt chẽ để nhiều hộ sử dụng vượt diện tích được giao, sử dụng không đúng mục đích, hiệu quả không cao…
Cụ thể, sau hơn 1 năm được giao đất, Trung tâm có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) về việc xin nhận khoán đất theo Nghị định số 01, ngày 4-1-1995 của Chính phủ, và được Giám đốc Sở đồng ý phê duyệt trực tiếp vào Tờ trình với nội dung: Ngày 15-6-2000, Sở NN&PTNT đồng ý phương án khoán đất trồng cây ăn quả do Trung tâm đề nghị. Sở giao Trung tâm thực hiện cụ thể cho từng đối tượng CBCN của Trung tâm và một số CBCN viên thuộc ngành. Được sự đồng ý của Sở, trong khoảng thời gian 8 năm (2000-2008), Trung tâm đã ký 50 hợp đồng giao khoán trồng cây ăn quả và cải tạo đất trũng nuôi trồng thuỷ sản cho 43 hộ gia đình với diện tích 63,6ha (trong đó có 27 người của Trung tâm, 9 người công tác trong ngành nông nghiệp, 7 người ngoài ngành nông nghiệp); 2 hợp đồng hợp tác liên doanh cải tạo đồng ruộng và 1 hợp đồng hợp tác với Công ty liên doanh Hải Ninh - Lợi Lai để thực hiện các mô hình trồng rau sạch với diện tích 8ha. Thời gian giao khoán là 20 năm (từ năm 2008 đến năm 2028) đối với 7 hợp đồng nhận khoán đất để trồng cây ăn quả và cải tạo đất trũng nuôi trồng thuỷ sản với diện tích 3,85ha và 50 năm (từ năm 2001 đến năm 2050) đối với 43 hợp đồng nhận khoán đất trồng cây ăn quả với diện tích 59,7ha.
Qua thanh kiểm tra cho thấy, Trung tâm đã ký hợp đồng cho 7 trường hợp cải tạo đất trũng nuôi trồng thuỷ sản, cho chuyển đổi mục đích sử dụng đất không đúng thẩm quyền, trái với điều 37, Luật Đất đai năm 2003; ký 16 hợp đồng với 7 người ngoài ngành nông nghiệp trái với chỉ đạo của Sở NN&PTNT. Việc Trung tâm ký hợp đồng hợp tác cải tạo đồng ruộng để khảo nghiệm các giống mới và trồng rau sạch với 2 hộ ông: Đoàn Đức Kiên, Đinh Quang Phụng (đều là hộ ngoài ngành nông nghiệp) có diện tích 5ha, thời gian 20 năm (từ tháng 10-2008). Nội dung hợp đồng ghi: Để 2 hộ đầu tư cải tạo lại khu ruộng (san gạt tạo mặt bằng, xây mương máng, cải tạo đất) và đầu tư vào sản xuất khảo nghiệm các giống mới. Sau khi ký hợp đồng hợp tác, 2 hộ đã sử dụng 1 phần diện tích đúng như hợp đồng đã ký là cải tạo đất để trồng rau và khảo nghiệm các giống mới; 1 phần chuyển đổi mục đích sang đào ao thả cá sai quy định. Bên cạnh đó, Trung tâm còn thiếu kiểm tra để 1 hộ sau khi nhận giao khoán đất đã ký hợp đồng với Công ty Dịch vụ hạ tầng NISCO xây dựng cột ăngten trên đất do Trung tâm quản lý, vi phạm Luật Đất đai.
Trong quá trình giao khoán đất nông lâm nghiệp để các hộ trồng cây ăn quả có quy định quyền và nghĩa vụ giữa các bên: Bên giao khoán (A) thực hiện các chính sách khuyến nông, dịch vụ vật tư, cây giống, hướng dẫn về kỹ thuật và được hưởng % giá trị sản phẩm khi thu hoạch hàng năm (5% và 8% giá trị đất đồi, 7% và 10% giá trị đất bằng). Bên nhận giao khoán (B) phải đầu tư toàn bộ vật tư, tiền vốn, tiền giống cây trồng, sử dụng đất đúng mục đích, hàng năm đến kỳ thu hoạch thanh toán đầy đủ với bên A giá trị sản phẩm phải nộp; không được xây dựng công trình kiên cố (chỉ xây dựng công trình lán tạm) trên diện tích đất nhận khoán. Nếu như thiên tai mất mùa hoặc nhà nước thu hồi đất trước hạn hợp đồng, hai bên cùng nhau bàn bạc và xét miễn giảm hoặc bồi thường theo đúng chính sách và quy định của pháp luật. Tuy nhiên, từ khi ký hợp đồng và sử dụng đất giao khoán đến nay các hộ chưa nộp cho Trung tâm một khoản tiền nào.
Như vậy có thể thấy, mặc dù được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất nhằm mục đích tạo ra các giống cây, con về nông nghiệp, lâm nghiệp có chất lượng cao, trên cơ sở đó chuyển giao thành tựu, tiến bộ, kỹ thuật phục vụ nhân dân, nhưng quá trình triển khai nhiệm vụ Trung tâm đã thiếu kiểm tra, giám sát, nên đã dẫn đến nhiều sai phạm trong quản lý, sử dụng đất. Đây cũng là bài chung cho các đơn vị trong vấn đề quản lý, sử dụng đất được giao.
Thu Hằng
