Bà Đặng Thị Bảnh trú tại tổ 51, khu 5, phường Hà Khẩu (TP Hạ Long) có đơn khiếu nại đề nghị được bồi thường 489,6m2 đất và bồi thường 100% công trình xây dựng trên đất bị thu hồi bởi dự án tuyến đường sắt Phả Lại - Hạ Long. Do đã nhiều lần gửi đơn lên TP Hạ Long nhưng vẫn không được giải quyết thoả đáng bà Bảnh tiếp tục khiếu nại lên UBND tỉnh.
Theo trình bày của bà Bảnh, thửa đất 489,6m2 có nguồn gốc là đất gia đình bà nhận chuyển nhượng của hộ ông Nguyễn Quang Khuyến từ năm 1986 (có giấy biên nhận viết tay và xác nhận thu thuế trước bạ của UBND phường Hà Khẩu ngày 29-6-1987, không ghi cụ thể kích thước diện tích). Tại tờ bản đồ địa chính số 66 do UBND phường Hà Khẩu đo vẽ năm 1998 thì thửa đất của bà Bảnh mang số hiệu thửa 64, diện tích 2.909,1m2. Từ năm 2005 đến năm 2008 bà Bảnh đã 4 lần làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng (GCNQSD) đất đối với thửa đất số 64 (GCNQSD đất số 8670 ngày 31-1-2005 thửa 64A, diện tích 2.948,5m2, trong đó: Đất ở 120m2, đất trồng cây lâm nghiệp 2.658,06m2, đất thuỷ sản 170,44m2; GCNQSD đất số 29560 ngày 3-10-2006 thửa 64A, diện tích 2.292,8m2, trong đó: Đất ở 1.000m2, đất vườn 1.292,8m2; GCNQSD đất số H34751 ngày 22-2-2008 thửa 64A1, diện tích 1.562,8m2, trong đó: Đất ở 630m2, đất vườn 932,8m2; GCNQSD đất số H35209 ngày 28-4-2008 thửa 64A1, diện tích 1.562,8m2, trong đó: Đất ở 630m2, đất vườn 932,8m2).
Nằm xen giữa thửa đất 64 và đường sắt là thửa đất giao thông số 65 có diện tích 801m2 và thửa đất chuyên dùng số 63 diện tích 731,3m2. Hiện tại bà Bảnh đang sử dụng các thửa đất trên để làm vườn trồng cây lâu năm như mít, nhãn, vải, hồng, ổi, trên đó có xây một bờ kè bằng gạch đỏ chạy dọc theo sát đường tàu, một điện thờ mái ngói diện tích xây dựng 9,36m2.
Tháng 2-2009, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 509/QĐ-UBND thu hồi và giao đất cho TP Hạ Long để bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) thực hiện Dự án đường sắt Phả Lại - Hạ Long tại các phường Đại Yên, Việt Hưng và Hà Khẩu. Thành phố đã thu hồi 2.837,5m2 đất của 32 hộ dân để bồi thường GPMB thực hiện dự án, trong đó thu hồi của hộ ông Nguyễn Thọ Ngân và bà Đặng Thị Bảnh 489,6m2 tại các thửa số 64: 15m2, thửa 63: 33,2m2 và thửa 65: 441,4m2. Gia đình bà Bảnh được bồi thường số tiền là 53.820.000đ, cụ thể: Đất ở thu hồi vĩnh viễn 15m2 tại thửa 64 là 7.500.000đ; 441,2m2 đất giao thông tại thửa 65 không bồi thường, không hỗ trợ; 33,2m2 đất chuyên dùng tại thửa 63 không bồi thường; vật kiến trúc được bồi thường 29.927.805,90 đồng (trong đó phần trong thửa 64 bồi thường 100%, phần ngoài thửa 64 và trong hành lang đường sắt hỗ trợ 30%); cây cối hoa màu 16.391.940,63 đồng (cây trồng đạt mật độ đền bù 100%, vượt mật độ đền bù 20%).
Sau đó đến ngày 12-8-2010, thành phố có Quyết định số 1304/QĐ-UBND phê duyệt phương án bồi thường bổ sung phần kiến trúc cho bà Bảnh là 9.322.316 đồng (bổ sung theo Quyết định số 1896/2010 của UBND tỉnh về điều chỉnh hệ số đơn giá bồi thường, di chuyển công trình xây dựng và máy móc thiết bị trên địa bàn tỉnh), còn các phương án bồi thường khác vẫn giữ nguyên.
Bà Bảnh không chấp nhận quyết định bồi thường trên của thành phố với lý do 489,6m2 đất của gia đình phải được bồi thường 100% công trình xây dựng trên đất, vì đất và công trình xây dựng của gia đình được sử dụng, xây dựng từ trước năm 1993. Thành phố một lần nữa lại bác đơn khiếu nại của bà với lý do đất của gia đình bà sử dụng sau thời điểm đo vẽ bản đồ địa chính năm 1998, công trình kiến trúc điện thờ và bờ kè được xây dựng năm 2003.
Tại cuộc họp do Thanh tra tỉnh tổ chức ngày 8-8-2012, các nhân chứng là những người sống lâu năm với hộ bà Bảnh như các ông bà tổ trưởng, khu trưởng và những người biết về nguồn gốc đất đều thống nhất xác nhận: Nguyên trước đây đất của ông Khuyến bao gồm đất vườn của bà Bảnh và một phần đồi tiếp giáp ông Khuyến dùng để trồng dứa. Vào khoảng năm 1983, Nhà nước mở tuyến đường sắt có thu hồi đất và đền bù cây trồng trên đất cho hộ ông Khuyến (không bồi thường đất), đường làm đến đâu đền bù đến đấy, diện tích còn lại ông Khuyến tiếp tục sử dụng làm vườn và sau đó chuyển nhượng cho hộ bà Bảnh sử dụng. Trong khu vực đó không có đường giao thông cũng như không có đất sử dụng vào mục đích khác.
Kiểm tra thực tế hiện trường cho thấy đoạn đường sắt chạy ngang qua vườn bà Bảnh nằm trên sườn đồi có độ cao hơn vườn khoảng 3,5m, có chân ta luy mở rộng về phía vườn khoảng 5m. Hiện tại bà đã khoét chân ta luy đoạn đường sắt trong phạm vi vườn của mình vào khoảng 5m để lấn đất và xây một bờ kè bằng gạch đỏ gần như thẳng đứng cao khoảng 3,5m, dài khoảng 25m từ nền vườn lên mặt đường sắt (theo bà Bảnh bức tường đã được bà xây dựng từ năm 1993).
Xem xét quá trình giải quyết bồi thường GPMB của thành phố đối với gia đình bà Bảnh chúng tôi nhận thấy: Việc UBND TP Hạ Long căn cứ xác nhận của UBND phường Hà Khẩu về công trình xây dựng ngoài giấy cấp đất của hộ bà Bảnh xây dựng năm 2003 để vận dụng Điểm c, Khoản 2 Điều 28 Quyết định 499/2010/QĐ-UBND ngày 11-2-2010 của UBND tỉnh, hỗ trợ 30% mức bồi thường là chưa đầy đủ. Vì ngoài diện tích đất thuộc ta luy đường sắt, còn lại là đất chưa có quy hoạch và không thuộc trường hợp “lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình đã được cắm mốc” hoặc “lấn chiếm đất sử dụng cho mục đích công cộng, đất chuyên dùng, đất của tổ chức, đất chưa sử dụng và các trường hợp vi phạm khác đã có văn bản ngăn chặn nhưng người sử dụng vẫn cố tình vi phạm”.
Căn cứ quy định của Luật Đất đai và các Nghị định, chính sách của Nhà nước, của tỉnh (cụ thể các điểm b, c Khoản 2 Điều 20 Nghị định 197/2004/NĐ-CP; điểm c, Khoản 1, Điều 45 Nghị định 84/2007/NĐ-CP; Điều 14, 16 và 21 Nghị định 69/2009/NĐ-CP; điểm b Khoản 2 Điều 17; Tiết a1 Điểm a Khoản 2 và Điểm c Khoản 2 Điều 28 của Quy định bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh ban hành kèm theo quyết định 499/2010/QĐ-UBND của UBND tỉnh) cho thấy bà Bảnh có đủ điều kiện để được bồi thường đối với diện tích đất bị thu hồi thuộc thửa đất 63 và 65 tờ Bản đồ địa chính 66 phường Hà Khẩu nằm ngoài phạm vi ta luy đường sắt tiếp giáp đất vườn và được bồi thường phần công trình xây dựng khác không được phép xây dựng nhưng đã xây dựng năm 2003 trên đất ngoài phạm vi ta luy đường sắt (trên đất đủ điều kiện bồi thường). Riêng phần công trình xây dựng trong phạm vi đất lấn chiếm ta luy đường sắt thì không được bồi thường nhưng được hỗ trợ 30% theo quy định tại Điểm c Khoản 2 Điều 28 theo Quyết định 499/2010/QĐ-UBND của UBND tỉnh.
Để giải quyết dứt điểm khiếu nại của bà Bảnh, đề nghị TP Hạ Long cần lập lại phương án bồi thường bổ sung cho gia đình theo quy định của pháp luật, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho công dân.
Bảo An
