Do không được biết chính quyền địa phương cấp bán quyền sử dụng đất là lối đi chung của các hộ dân thuộc tổ 45, khu 12, phường Quang Trung (Uông Bí) cho hộ gia đình ông Vũ Hữu Nhiễm, nên khi ông Nhiễm xây bít lối đi, một số hộ dân đã có kiến nghị tới các cơ quan chức năng TP Uông Bí. Kiến nghị được phường Quang Trung cũng như TP Uông Bí giải quyết nhiều lần nhưng các hộ dân đều không đồng tình và tiếp tục khiếu nại tới UBND tỉnh.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, phần ngõ đi xảy ra kiến nghị nằm giữa hai hộ gia đình ông Vũ Hữu Nhiễm và Vũ Trọng Hồng (cùng trú tại tổ 45, khu 12, phường Quang Trung) có diện tích 14,4m2. Trước đây, ngõ đi này là đường mòn bằng đất, nhân dân trong khu dùng để ra bến sông Sinh, được UBND phường Quang Trung xác định là đất công do Nhà nước quản lý. Thực hiện hạng mục nắn dòng sông Sinh (dự án làm QL18A), đường đi trong khu dân cư tổ 45, khu 12, phường Quang Trung (TP Uông Bí) đã được đổ bê tông, mở rộng, thuận tiện cho việc đi lại.
Xác định ngõ đi trên là lối đi nhỏ hẹp, không đảm bảo an toàn giao thông, các hộ dân không còn nhu cầu đi lại, việc duy trì lối đi trên là không cần thiết, UBND phường Quang Trung đã có văn bản đề nghị TP Uông Bí quy hoạch cấp đất thu tiền sử dụng đất xen kẽ trong khu dân cư cho hộ ông Vũ Hữu Nhiễm. Ngày 6-12-2011, UBND TP Uông Bí phê duyệt đồng ý với tờ trình của UBND phường Quang Trung và giao cho Phòng Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) tham mưu giải quyết. Ngày 26-12-2011, Phòng TN&MT có tờ trình số 2710 về việc xin giao đất vào mục đích sử dụng đất xây dựng đối với diện tích 14,4m2 trên cho gia đình ông Nhiễm. Đến ngày 27-12-2011, UBND TP Uông Bí đã ban hành Quyết định số 5692 giao đất xây dựng cho hộ ông Nhiễm. Năm 2012, sau khi được giao đất ông Nhiễm đã xây bít lối đi này thì một số hộ dân trong tổ 45 mới được biết việc chính quyền địa phương cấp lối đi trên cho gia đình ông Nhiễm và kiến nghị tới các cơ quan chức năng.
Đồng tình về quan điểm cấp ngõ đi cho dân nhưng không đồng tình về cách làm của cơ quan chức năng, ông Trần Ngọc Châu, đảng viên khu 12, phường Quang Trung cho biết: Thực tế, đường đi chính để ra bờ sông Sinh (nay là đường dạo sông Sinh) là đường bê tông (rộng 3,5m) ở phía sau nhà ông Vũ Trọng Hồng, cách ngõ đi này 22m. Ngõ đi giữa hai hộ ông Nhiễm và ông Hồng là lối đi nhỏ, hẹp (rộng 1,9m, dài 7,6m). Mặt khác, hai đầu của đoạn ngõ này đều cắt đường đi (trong đó một đầu cắt đường dạo sông Sinh thường xuyên có mật độ giao thông lớn, một đầu có cột điện chắn); hai bên ngõ đều là tường gạch cao, kín của các hộ gia đình ông Nhiễm và ông Hồng gây khuất tầm nhìn, không đảm bảo an toàn giao thông. Ngoài ra, do là ngõ đi nhỏ, khuất nên thường xuyên xảy ra tình trạng vứt rác, phóng uế, con nghiện đến đây để tiêm chích gây mất vệ sinh môi trường và an ninh trật tự. Do vậy, việc quy hoạch cấp ngõ đi này theo tôi là phù hợp và nên làm. Tuy nhiên, do chính quyền địa phương khi thực hiện cấp quyền sử dụng đất không công khai dân chủ, không lấy ý kiến của nhân dân trong khu dân cư, chưa thực hiện nghiêm túc quy chế dân chủ cơ sở nên đã dẫn đến khiếu nại, kiến nghị kéo dài.
Theo quy định của Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn hiện hành, khi Nhà nước thực hiện việc giao đất có thu tiền sử dụng đất cho hộ gia đình, cá nhân, tổ chức phải thông qua hình thức bán đấu giá quyền sử dụng đất cho tất cả các đối tượng có nhu cầu sử dụng đất đủ điều kiện đấu giá đất. Chỉ có một số trường hợp đặc biệt Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất không thông qua hình thức đấu giá mà xét duyệt giao đất, đó là: Các hộ gia đình chính sách, người có công với cách mạng, các hộ gia đình nghèo chưa có nhà ở, đất ở có nhu cầu sử dụng đất làm nhà ở; đất đưa ra đấu giá nhưng không có người tham gia hoặc đấu giá ít nhất hai lần nhưng không thành công; cán bộ, công chức chuyển nơi công tác theo sự điều động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có nhu cầu sử dụng đất; giao đất để xây dựng công trình công cộng có mục đích kinh doanh; giao đất sản xuất kinh doanh thuộc địa bàn ưu đãi đầu tư; giao đất cho tổ chức kinh tế chuyển từ thuê đất sang giao đất có thu tiền sử dụng đất (Điều 61 Nghị định 181/2004/NĐ-CP).
Đối chiếu với quy định trên thì hộ gia đình ông Nhiễm không thuộc diện được xét giao đất có thu tiền sử dụng đất, TP Uông Bí khi quy hoạch giao đất cho hộ dân phải thông qua hình thức bán đấu giá. Thửa đất tổ chức đấu giá phải được thông báo công khai trên phương tiện thông tin đại chúng và được niêm yết công khai theo quy định của pháp luật hiện hành. Cũng theo quy định tại Điều 61 Nghị định 181, trong trường hợp đưa ra đấu giá nhưng không có người tham gia hoặc đấu giá ít nhất hai lần nhưng không thành công thì mới tính đến việc xét duyệt giao đất.
Mặt khác, do thửa đất (ngõ đi) có diện tích nhỏ (14,4m2), không thể hình thành một thửa riêng biệt theo quy định tại Điều 7 của Quy định kèm theo Quyết định số 4505 ngày 4-12-2007 của UBND tỉnh nên việc chuyển giao quyền sử dụng đất sẽ được ưu tiên cho hai hộ liền kề. Cả hai hộ dân tiếp giáp với lối đi là hộ ông Vũ Trọng Hồng và hộ ông Vũ Hữu Nhiễm đều có quyền ngang nhau trong việc mua thửa đất. Trường hợp các hộ không thoả thuận được thì được mua chung, mỗi hộ 1/2 diện tích lối đi và được nhập vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Như vậy, có thể thấy việc cấp bán ngõ đi của chính quyền phường Quang Trung cũng như TP Uông Bí chưa được thực hiện theo đúng quy trình, có phần làm tắt dẫn đến khiếu kiện kéo dài.
Có thể khẳng định, chủ trương cấp bán diện tích lối đi trên là đúng đắn, bởi lối đi nhỏ hẹp không đảm bảo an toàn giao thông, trật tự đô thị, vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, do lối đi đã có từ lâu đời, cũng đã được quy hoạch là đường đi trong khu dân cư 12 (theo sơ đồ hiện trạng đường đi tổ 45, khu 12, kèm theo công văn số 134 ngày 14-6-2013 của UBND phường Quang Trung) nên việc lấy ý kiến tổ dân, khu phố trong việc cấp bán quyền sử dụng đất lối đi này là cần thiết. Do cách giải quyết của chính quyền địa phương không công khai, dân chủ, không đúng thủ tục cũng như quy định của pháp luật là nguyên nhân gây bức xúc trong nhân dân. Đây cũng chính là bài học mà các địa phương khác cần rút kinh nghiệm trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở và trong công tác quản lý đất đai tại địa phương mình.
Thanh Chấn
