Huyện Ba Chẽ có vị trí quan trọng về chiến lược phòng thủ của tỉnh và Quân khu 3. Những năm qua, công tác quân sự - quốc phòng địa phương luôn được Đảng bộ huyện coi trọng và thực hiện tốt.
Đảng bộ huyện đã chỉ đạo các cơ sở đảng quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm quân sự của Đảng, các chỉ thị, nghị quyết của tỉnh, huyện, nhằm phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo trong công tác quân sự - quốc phòng địa phương; thường xuyên tiến hành các hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị trong xây dựng LLVT dân quân tự vệ (DQTV), dự bị động viên (DBĐV) ở địa phương vững mạnh, làm cơ sở cho việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ quân sự, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. DQTV huyện Ba Chẽ huấn luyện kiểm tra bắn đạn thật năm 2009.
Đảng bộ Quân sự huyện thường xuyên quan tâm chăm lo giáo dục về tư tưởng, chính trị cho lực lượng DQTV, DBĐV, để mỗi cán bộ, chiến sĩ nắm vững về tình hình chung của đất nước, địa phương, xác định được nhiệm vụ của mình trong thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, nhận rõ âm mưu “Diễn biến hoà bình”, “Bạo loạn lật đổ” của các thế lực thù địch. Hàng năm có từ 97% đến 99% số cán bộ chiến sĩ DQTV và DBĐV tham gia học tập các chỉ thị, nghị quyết của Đảng và các đợt sinh hoạt chính trị, thông tin thời sự. Từ năm 2003 đến nay, huyện đã mở được 5 lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng cho 294 đồng chí thuộc các đối tượng 3, 4, 5; bồi dưỡng cho chuyên viên cấp huyện và già làng, trưởng bản quân số cho 123 đồng chí; giáo dục quốc phòng cho trên 3.100 học sinh THPT.
Ban CHQS huyện chỉ đạo Ban CHQS các xã, thị trấn, đơn vị tự vệ thực hiện tốt công tác xây dựng lực lượng. Sau 5 năm thực hiện Nghị quyết T.Ư 8 (Khoá IX), đến nay toàn huyện có 8 Ban CHQS xã, tổng số 359 dân quân, 113 tự vệ, đảm bảo tỷ lệ 2,52% so với tổng số dân toàn huyện. Đội ngũ cán bộ thường xuyên kiện toàn, củng cố, đảm bảo 100% các xã, thị trấn có xã đội trưởng, xã đội phó, các trung đội trưởng, thôn đội trưởng và chính trị viên là Bí thư Đảng uỷ kiêm nhiệm. ở các trung đội tự vệ có trung đội trưởng, trung đội phó và chính trị viên đảm bảo công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ.
Trong công tác huấn luyện, mặc dù điều kiện của huyện và các đơn vị còn nhiều khó khăn thiếu thốn về mọi mặt, song hàng năm 100% các đơn vị DQTV, DBĐV tổ chức huấn luyện đúng thời gian, đủ nội dung, đảm bảo an toàn, chất lượng, hiệu quả, quân số tham gia huấn luyện đạt từ 90-95% trở lên. Công tác diễn tập khu vực phòng thủ cấp huyện và diễn tập chiến đấu trị an xã, thị trấn hàng năm được chuẩn bị đầy đủ, chu đáo; tổ chức điều hành diễn tập nghiêm túc, chặt chẽ, khoa học, tiết kiệm hiệu quả, thiết thực, sát với tình hình thực tiễn của địa phương, đảm bảo an toàn tuyệt đối về mọi mặt.
Anh Lý Văn Ba, dân quân xã Nam Sơn, nhiều năm đạt kết quả giỏi trong huấn luyện cho biết: “Tôi tự hào khi là một chiến sĩ dân quân. Trong huấn luyện tôi cố gắng luyện rèn, mong góp sức mình vào việc bảo vệ bản làng, quê hương tôi”.
Trung tá Phạm Văn Khiết, Phó chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban CHQS huyện cho biết: “Phát huy truyền thống lực lượng vũ trang huyện Ba Chẽ Anh hùng, trong những năm qua chúng tôi đã tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền địa phương thực hiện tốt công tác quân sự - quốc phòng, tập trung vào công tác sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện, diễn tập, hội thao, hội thi, tuyển quân… nhằm xây dựng lực lượng vũ trang địa phương ngày càng tinh nhuệ, từng bước chính quy, hiện đại”.
Ngoài công tác quân sự, trong những năm qua, lực lượng DQTV, DBĐV của huyện còn là lực lượng quan trọng trong công tác phòng chống thiên tai, lũ bão, tìm kiếm cứu nạn; thường xuyên tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước; hướng dẫn nhân dân phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất; hỗ trợ nhau cùng làm ăn, xây dựng gia đình văn hoá, thôn, khu phố văn hoá, giữ vững an ninh trật tự ở cơ sở…
Đồng chí Nguyễn Ngọc Minh, Bí thư Huyện uỷ Ba Chẽ đánh giá về công tác quân sự - quốc phòng địa phương những năm qua: “Cấp uỷ huyện luôn xác định công tác quân sự - quốc phòng phải được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, quyết tâm xây dựng huyện thành một đơn vị vững mạnh, toàn diện để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội, từng bước xây dựng Ba Chẽ thành một huyện năng động ở miền Đông Bắc của Tổ quốc”.
