Ra đời trong cách mạng tháng Tám ở một địa bàn trọng yếu, một trong những cái nôi “Vô sản hóa” lớn nhất của cách mạng Việt Nam, Công an Quảng Ninh luôn mang trong mình truyền thống đấu tranh cách mạng bất khuất của dân tộc và giai cấp công nhân vùng Mỏ, sẵn sàng đối mặt với mọi gian nguy, thử thách vì cuộc sống bình yên của nhân dân.
Từ cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 – 1931) đến tháng 6/1945, sau khi Tổng bộ Việt Minh tuyên bố thành lập khu giải phóng, các tổ chức “Đội trinh sát”, “Đội hộ lương giệt ác” lần lượt ra đời cùng với “Đội tự vệ đỏ”, “Ban công tác đội” và “Đội danh dự trừ gian” làm nhiệm vụ thủ tiêu lực lượng của phát xít Nhật, trừ khử bọn Việt gian, trừng trị bọn lưu manh, bảo vệ chính quyền cách mạng, thực hiện 10 chính sách lớn của Việt Minh. Đây chính là các tổ chức tiền thân của Công an nhân dân Việt Nam.
Ở Quảng Ninh, trong giai đoạn tiền khởi nghĩa, phong trào đấu tranh cách mạng đã diễn ra liên tục và mạnh mẽ, tiêu biểu là cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ Hòn Gai, Cẩm Phả vào ngày 12/11/1936, đã khiến chính quyền thực dân hoảng sợ, tăng cường khủng bố đàn áp cách mạng. Trước hoạt động gắt gao của địch, Đảng đã chú ý công tác bí mật, lập ra các "Đội tự vệ" đỏ giành được nhiều thành công trong công tác chống địch khủng bố, bảo vệ các cơ sở và hoạt động cách mạng; tháng 6-1945, sau khi Chiến khu Trần Hưng Đạo được thành lập, trong cơ quan chỉ huy có “Ban điều tra” gồm những chiến sĩ được chọn lọc trong lực lượng cách mạng. “Đội tự vệ đỏ, Ban điều tra” chính là những tổ chức tiền thân của Công an Quảng Ninh.
