“Chúng tôi luôn xác định, đã là kinh doanh phải chấp nhận lỗ, lãi. Chúng tôi chỉ có một đề xuất mong tỉnh nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp vốn vay ưu đãi để chúng tôi có điều kiện đầu tư, nâng cao chất lượng phục vụ hành khách, tiến tới thay thế các phương tiện hiện có bằng loại xe buýt sử dụng nguyên liệu sạch, thân thiện với môi trường” - Ông Trần Văn Hùng, Giám đốc Công ty CP Xe buýt Quảng Ninh chia sẻ.
Càng kinh doanh càng lỗ
Loại hình vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt ở Quảng Ninh bắt đầu hoạt động từ năm 2007 trên cơ sở Dự án vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định 1895/QĐ-UBND ngày 6-7-2006. Tham gia Dự án này có 4 doanh nghiệp là: Công ty TNHH Phúc Xuyên, Công ty CP Xe buýt Quảng Ninh, Công ty CP Xe buýt Vân Đồn và HTX dịch vụ tổng hợp Vĩnh Thực. Ban đầu, dự án được triển khai với 5 tuyến chủ yếu trên địa bàn TP Hạ Long và Hoành Bồ. Nhưng đến nay đã phát triển lên 9 tuyến, mở rộng xuống tận khu vực chùa Cái Bầu (Vân Đồn), Vàng Danh (Uông Bí), Bình Ngọc (Móng Cái)… Tuy vậy, tốc độ phát triển loại hình vận tải này vẫn còn chậm so với nhu cầu thực tế cũng như điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Theo ý kiến của các doanh nghiệp kinh doanh loại hình vận tải này, nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ việc tỉnh thiếu quy hoạch phát triển hạ tầng xe buýt; đồng thời, sự tác động của lạm phát, giá nhiên liệu tăng cũng khiến doanh nghiệp nhiều phen điêu đứng... Công ty TNHH Phúc Xuyên hiện đã phát triển được 70 đầu xe chạy theo 4 tuyến: Hòn Gai - Uông Bí - Đông Triều; Hòn Gai - Bãi Cháy - Hoành Bồ; Hòn Gai - Quảng Yên và Uông Bí - Vàng Danh. Trung bình, mỗi ngày, công ty đảm nhận 104 lượt xe đi - về trên các tuyến và bình quân mỗi ngày vận chuyển xấp xỉ trên dưới một vạn lượt người; trong đó, phần lớn là học sinh, cán bộ, công nhân viên đi làm. Ông Đoàn Thế Xuyên, Giám đốc Công ty TNHH Phúc Xuyên cho biết: “Xe nào xuất bến nhiều, tần suất càng dày thì càng lỗ. Từ khi xe buýt đi vào hoạt động đến nay, giá xăng, dầu liên tục tăng trong khi doanh nghiệp không thể chạy theo đó để tăng giá vé khiến doanh nghiệp thu không đủ bù chi. Thêm nữa, 50% số xe hiện có của Công ty đang bị xuống cấp. Nếu không cho xe chạy thì không đảm bảo cam kết mà cho xe chạy lại không đảm bảo an toàn”. Còn với 2 Công ty CP Xe buýt Quảng Ninh và Vân Đồn, xuất phát điểm chỉ có 20 đầu xe, chạy 1 tuyến từ Bãi Cháy - Vân Đồn và ngược lại có cung đường dài 58km. Ông Trần Văn Hùng, Giám đốc Công ty CP Xe buýt Quảng Ninh khẳng định: “Trong 5 năm hoạt động, 2 công ty đã phải chịu lỗ trên 8 tỷ đồng. Cuối năm 2010, doanh nghiệp đã bị ngân hàng xiết nợ trên 10 con xe. Để giải quyết khó khăn này, doanh nghiệp đã phải bán cổ phần theo tỷ lệ 51% vốn của doanh nghiệp và 49% vốn của cổ đông. Đến nay, chúng tôi đã tạm vượt qua được khó khăn. Một số đầu xe đã được đưa đi đại tu hoặc thay thế bằng loại xe huynđai có tuổi thọ và độ bền cao hơn, đảm bảo an toàn cho hành khách khi lưu thông; nâng số đầu xe lên 35 xe. Tuy nhiên, để có thể cầm cự và tiếp tục duy trì hoạt động, doanh nghiệp rất cần sự hỗ trợ của tỉnh”.
Cần được cứu trợ
Cũng theo các ông chủ doanh nghiệp, trong 5 năm hoạt động, các doanh nghiệp mới chỉ được tỉnh hỗ trợ một phần giá xe buýt 1 lần duy nhất vào năm 2008, khi giá xăng, dầu tăng từ 7.800 đồng/lít tăng lên 15.000 đồng/lít (hiện nay giá xăng đang giữ ở mức 23.100 đồng/lít). Ngoài ra, tỉnh có đầu tư một số điểm đón, nhà chờ xe buýt nhưng cũng chưa đáp ứng được yêu cầu. Bức xúc nhất hiện nay của các doanh nghiệp chính là vấn đề nhà xưởng, bến bãi, điểm đầu và điểm cuối, chỗ đỗ xe qua đêm, nhà trực cho lái xe và nhân viên… Ông Trần Văn Hùng cho biết thêm: “Do thiếu bến, bãi nên xe thường xuyên đỗ tản mạn, chúng tôi rất khó quản lý. Do vậy, tuổi thọ và chất lượng xe rất nhanh xuống”. Tìm hiểu được biết, hiện nay tuy chỉ thực hiện 1 tuyến và chỉ phải lo 2 bãi đỗ xe điểm đầu và điểm cuối nhưng Công ty CP Xe buýt Quảng Ninh và Công ty CP Xe buýt Vân Đồn vẫn phải thuê của nhà dân. Thậm chí, đến cả vé cầu Bãi Cháy, doanh nghiệp cũng không nhận được sự ưu đãi, hỗ trợ. Trung bình mỗi tháng, doanh nghiệp phải chi trên 10 triệu đồng cho khoản chi phí này. “Chúng tôi đang phải chuyển văn phòng điều hành của công ty về nhà riêng để giảm bớt chi phí” - Ông Hùng nói. Với Công ty TNHH Phúc Xuyên, với 4 tuyến xe buýt đang thực hiện, doanh nghiệp cần có 8 điểm đỗ nhưng có tới 7 điểm doanh nghiệp phải đi thuê của nhà dân vừa xa, giá thành cao, lại không ổn định.
Đấy còn chưa kể đến việc, khi doanh nghiệp tham gia kinh doanh loại hình vận tải này còn phải cạnh tranh gay gắt với loại hình xe chạy tuyến cố định đường dài và xe chở khách của Nghiệp đoàn xe khách Quảng Ninh. Trước năm 2010, loại xe vận chuyển khách công cộng tuyến nội tỉnh (do các cá nhân tự mua xe, đăng ký chạy tuyến với cơ quan quản lý nhà nước) vẫn được gọi là xe chất lượng cao. Khi chưa có xe buýt, loại xe này thường “làm mưa, làm gió”, “hành” khách đến cực. Các “nhà xe” cũng tuỳ tiện chặt chém, nâng giá vé; hành hung hành khách, hành hung lẫn nhau chỉ vì tranh nhau khách; thậm chí, đua nhau chạy bạt mạng gây ra nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng… Khi xe buýt hình thành và phát triển, với lợi thế giá vé rẻ, xe rộng rãi, chạy đúng tuyến, đúng giờ, xe khách nói trên mất dần chỗ đứng. Tuy nhiên, để tồn tại, loại xe này cũng ngầm “ăn thua” với xe buýt bằng rất nhiều thủ đoạn như: Hạ giá vé, dừng đỗ tuỳ tiện bất cứ chỗ nào hành khách yêu cầu; thậm chí, hành hung, gây thương tích cho lái, phụ xe buýt trên các tuyến đường. Theo ông Hùng, mới cách đây chừng 3 tháng, lái xe buýt của Công ty ông đã bị cánh lái, phụ xe của Nghiệp đoàn xe khách hành hung với tỷ lệ thương tật là 10%. Theo luật quy định, tỷ lệ này chưa đủ điều kiện để truy tố. Với thói quen đón, bắt xe khách tuỳ tiện của người dân hiện nay trong khi hạ tầng giao thông còn bất cập chính là “đất” để cho những chuyến xe khách “hành khách” ấy tồn tại, gây mất trật tự an toàn giao thông và hành khách phải chịu thiệt.
Theo số liệu tổng hợp của Sở GT-VT, nếu như năm 2007, xe buýt tham gia vận chuyển hành khách đạt 6,56 triệu hành khách thì đến năm 2011, con số này đã tăng lên 12,65 triệu hành khách. Dự báo, số người có nhu cầu đi lại bằng xe buýt sẽ tiếp tục tăng hàng năm. Do vậy, việc phát triển hệ thống xe buýt là điều tất yếu. Để phát huy ưu thế của xe buýt trong hệ thống giao thông công cộng hiện nay, các doanh nghiệp rất cần “phao” cứu trợ.
Vĩ An
