Theo báo cáo của BHXH tỉnh, đến hết quý II năm 2012 có gần 3.500 cơ quan, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã... tham gia BHXH, BHYT bắt buộc với tổng số gần 220.000 người, tăng trên 1.500 người so với năm 2011. Tổng số nợ đọng BHYT, BHXH, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là 125 tỷ đồng, trong đó nợ BHXH là 91 tỷ đồng, BHTN là 20 tỷ đồng, BHYT là 14 tỷ đồng. Số nợ BHXH ngày càng tăng đã ảnh hưởng lớn đến quyền lợi và chế độ của người lao động (NLĐ).
Nguyên nhân nợ đọng
Theo đại diện BHXH tỉnh, điển hình về tình trạng nợ đọng là Nhà máy Đóng tàu Hạ Long, tính đến ngày 31-3-2012 còn nợ 13 tỷ đồng; Công ty Công trình giao thông Quảng Ninh tính đến 25-5-2012 nợ 1,1 tỷ đồng... Tại Quảng Ninh, đến nay tuy chưa có tình trạng kiện tụng ra toà vì nợ BHXH, nhưng hiện tại Công ty Công trình giao thông Quảng Ninh, tập thể NLĐ ở Công ty đã viết đơn kiến nghị với UBND tỉnh, TAND tỉnh, LĐLĐ tỉnh về tình trạng nợ đọng của Công ty. NLĐ trong Công ty hiện không được hưởng chế độ về BHXH, BHYT... NLĐ xin nghỉ, chuyển cơ quan, nghỉ hưu không chốt được bảo hiểm cá nhân với cơ quan BHXH tỉnh; trong khi Công ty vẫn trừ trong bảng lương các khoản đó từ năm 2009-2011; NLĐ ốm đau không được hưởng chế độ chính sách.
Nguyên nhân, ngoài trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị quản lý sử dụng lao động, cơ quan thực hiện sự nghiệp BHXH, BHYT, còn là sự bất cập của các đơn vị có chức năng quản lý nhà nước về lao động trên địa bàn. Cơ quan này còn lúng túng trong việc xử lý vi phạm cũng như xây dựng các chế tài buộc các đơn vị sử dụng lao động tuân thủ pháp luật lao động. Sự phối hợp hoạt động của các đơn vị, ngành liên quan còn chưa chặt chẽ, thường xuyên, chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác quản lý. Lực lượng cán bộ thanh tra còn mỏng, không có chuyên ngành về thanh tra BHXH.
Nguyên nhân nữa, là việc tuân thủ pháp luật về BHXH của người sử dụng lao động và số ít NLĐ trong diện bắt buộc chưa cao; chế tài xử lý các trường hợp vi phạm chưa đủ sức răn đe. Mặc dù đã có Nghị định 86/2010 thay thế Nghị định 135/2007 xử phạt vi phạm hành chính về BHXH với mức cao hơn (tối đa 30 triệu đồng), nhưng vẫn chưa đủ mạnh để các doanh nghiệp thực hiện một cách tự nguyện, bởi số tiền nộp bảo hiểm cao gấp nhiều lần số tiền nộp phạt, vì thế nhiều đơn vị đã lợi dụng kẽ hở đó để chiếm dụng tiền bảo hiểm, sẵn sàng chịu nộp phạt để gửi tiền ngân hàng lấy lãi. Cùng với đó, một số lượng không nhỏ người sử dụng lao động và NLĐ chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện BHYT, BHXH, nhất là khối kinh tế ngoài quốc doanh, không tự giác tham gia BHXH, BHYT, gây thiệt hại không nhỏ tới việc tạo lập quỹ BHXH, BHYT, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ. CĐCS ở những đơn vị nợ động BHXH chưa phát huy hết vai trò và trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền lợi NLĐ.
Những năm gần đây, tình hình kinh tế ngày càng khó khăn cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sản xuất kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm, tài chính, tiền lương của nhiều đơn vị trên địa bàn tỉnh, dẫn đến tình trạng nợ đọng bảo hiểm, nhất là ở các doanh nghiệp ngoài nhà nước. Nhiều doanh nghiệp nhỏ, đã đăng ký tham gia BHXH, BHYT, nhưng sau một thời gian hoạt động không hiệu quả, tuyên bố giải thể, phá sản, nhưng chưa giải quyết được dứt điểm số nợ này. Vì vậy, tình trạng nợ, trốn BHXH, BHYT ở các đơn vị kiểu này chiếm số lượng khá lớn.
Tăng cường các giải pháp
Theo BHXH tỉnh, qua 111 cuộc kiểm tra công tác thu nộp BHXH, BHYT, BHTN năm 2011, cho thấy tình trạng thực hiện không đúng quy định về pháp luật lao động tại các doanh nghiệp diễn ra phổ biến, như: Trốn đóng, chiếm dụng tiền BHXH, BHYT, BHTN kéo dài (vẫn trích 8,5% tiền lương đóng BHXH, BHYT, BHTN của NLĐ, nhưng không đóng hoặc đóng không kịp thời cho cơ quan BHXH); đóng không đủ số lao động thực tế; tiền lương, tiền công tham gia BHXH, BHYT, BHTN thấp hơn nhiều so với tiền lương thực tế; ký hợp đồng với NLĐ theo chuỗi 3 tháng để trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN.
Trước thực trạng trên, các cơ quan liên ngành là Sở LĐTB&XH, LĐLĐ tỉnh, BHXH tỉnh, UBND các địa phương đã tăng cường phối hợp đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra tại các đơn vị nợ đọng, yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ.
Cơ quan BHXH tỉnh đã thành lập các tổ thu nợ, chia ra làm nhiều nhóm, phụ trách các khu vực khác nhau trên địa bàn và giao cho các cán bộ chuyên quản thu đôn đốc các đơn vị đóng BHXH; có công văn thông báo tới các đơn vị nợ BHXH, BHYT: Các đơn vị còn chây ỳ, không nộp BHXH sẽ bị tạm dừng giải quyết chế độ chính sách bảo hiểm cho NLĐ, để các đơn vị giải quyết việc đóng bảo hiểm, đảm bảo quyền lợi cho NLĐ... Đồng thời thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, nhắc nhở, nhờ đó nhiều đơn vị đã chấp hành tốt. Điển hình là năm 2011, Sở LĐTB&XH, LĐLĐ tỉnh, BHXH tỉnh đã phối hợp thanh, kiểm tra ở 10 doanh nghiệp có tổng số nợ là 6,7 tỷ đồng, thu về được 2 tỷ đồng, quan trọng hơn đã nâng cao được ý thức trách nhiệm của người sử dụng lao động về việc đảm bảo quyền lợi cho NLĐ và chấp hành nghiêm pháp luật. Với những cố gắng, nỗ lực của các cơ quan liên quan, Quảng Ninh từ trước tới nay chưa có tình trạng kiện tụng ra toà vì nợ BHXH, số nợ BHXH, BHYT, BHTN vẫn nằm trong mức cho phép (1,6% tổng số thu) và nằm trong nhóm tỉnh, thành có nợ đọng thấp nhất toàn quốc.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, việc nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN đã gây nhiều thiệt thòi về quyền lợi cho NLĐ. Để góp phần giải quyết tình trạng nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN, các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác thanh, kiểm tra, tập trung tại các doanh nghiệp ngoài nhà nước chưa tham gia các loại bảo hiểm cho NLĐ và các đơn vị nợ đọng tiền BHXH, BHYT, BHTN. Nghiêm hơn nữa, cần tiến hành khởi kiện các đơn vị nợ đọng dây dưa, kéo dài; tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền chính sách BHXH, BHYT, BHTN, tạo sự chuyển biến tích cực về nhận thức và ý thức trách nhiệm trong việc tham gia BHXH, BHYT, BHTN.
Cũng có ý kiến cho rằng, hiện nay, Hội đồng quản lý BHXH mới chỉ thành lập ở cơ quan T.Ư, còn các tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư chưa có, nên trong quá trình triển khai và thực hiện còn quá nhiều bất cập xảy ra nhưng rất lúng túng và khó khăn trong chỉ đạo, kiểm điểm và giải quyết các vướng mắc tồn tại. Nếu có Hội đồng quản lý BHXH cấp tỉnh, sẽ giúp công tác quản lý, thu nợ BHXH tốt hơn. Cần thiết phải thành lập cơ quan thanh tra chuyên ngành BHXH, BHYT thuộc BHXH Việt Nam để tăng cường lực lượng, bám sát thông tin, chuyên sâu nghiệp vụ và có các giải pháp quyết liệt khác kèm theo để việc thực thi pháp luật được nghiêm. Các nhà làm luật cũng cần nhìn nhận vấn đề nợ BHXH của lao động như là hành vi trái phép, chiếm dụng vốn, xâm hại quyền lợi của NLĐ; đóng BHXH cần bắt buộc như việc đóng thuế, chứ không phải dựa vào sự “tự nguyện” của doanh nghiệp như hiện nay.
Thanh Hằng
| Ý kiến - đề xuất Ông Đỗ Văn Khánh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật công đoàn (LĐLĐ tỉnh): “Chế tài xử phạt chưa đủ tính răn đe” Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho NLĐ hiểu về quyền lợi, trách nhiệm của mình khi tham gia BHXH, hiểu về mức lương đóng BHXH, vì nhiều doanh nghiệp không thực hiện đóng BHXH cho NLĐ theo mức lương trên hợp đồng. Sở LĐTB&XH, BHXH tỉnh, LĐLĐ tỉnh cần tăng cường công tác phối hợp, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra tại các đơn vị nợ đọng. Đặc biệt, tăng chế tài xử phạt hành chính về BHXH có đủ sức răn đe để Luật BHXH thực sự đi vào cuộc sống. Theo tôi, mức xử phạt như hiện nay vẫn thấp, vì thế nhiều doanh nghiệp vẫn thà chịu phạt còn hơn nộp bảo hiểm. Mặc dù đã có quy định trách nhiệm hình sự, thu giấy phép kinh doanh, thu con dấu, nhưng hầu như chưa bao giờ sử dụng. Ông Hồ Sư Quảng, Trưởng Phòng Hành chính tổng hợp, BHXH tỉnh: “Đề nghị để cơ quan BHXH có thêm chức năng thanh tra” Hiện rất nhiều lao động bức xúc về việc chưa được thanh toán BHXH khi nghỉ việc, nghỉ hưu, do đơn vị mà họ công tác nợ đọng BHXH. Đã có một số đơn vị, doanh nghiệp, NLĐ đã viết đơn kiến nghị lên các cấp, ban, ngành yêu cầu giải quyết. Tuy nhiên, chế tài xử lý chưa đủ mạnh để các đơn vị này thanh toán dứt điểm nợ đọng BHXH. BHXH tỉnh đã có nhiều hình thức quản lý thu nợ chặt chẽ hơn, nhưng tình trạng này vẫn tiếp diễn. Đề nghị các cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh, hoàn thiện cơ chế chính sách, để cơ quan BHXH có thêm chức năng thanh tra. Từ đó đưa ra các chế tài đủ mạnh, có tính răn đe cao để xử lý các đơn vị vi phạm về nộp BHXH, đảm bảo công bằng cho NLĐ, tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng tham gia BHXH, BHYT. Ông Trần Đình Lân, Phó Phòng Tiền lương - Tiền công - BHXH, Sở LĐTB&XH: “Tăng cường thanh tra, kiểm tra và tuyên truyền” Trên cơ sở số nợ đọng BHXH, BHYT của các doanh nghiệp mà cơ quan BHXH tỉnh cung cấp hàng quý, Sở LĐTB&XH tỉnh thành lập các đoàn kiểm tra, thanh tra. Qua kiểm tra đã và sẽ tiếp tục nhắc nhở, lập biên bản xử lý hành chính các đơn vị vi phạm luật. Bên cạnh đó, tăng cường tuyên truyền đến NLĐ và người sử dụng lao động về Luật BHXH, quyền lợi và trách nhiệm trong việc đóng BHXH, BHYT cho NLĐ. Hy vọng rằng, thời gian tới, triển khai Nghị quyết 13 của Chính phủ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp sẽ tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất, tiêu thụ hàng hoá, giúp các doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó, đảm bảo chế độ chính sách và quyền lợi cho NLĐ. Đây cũng chính là một giải pháp lớn giúp cho tình trạng nợ đọng BHXH, BHYT được tháo gỡ. Ông Ngô Trí Lộc, Phó Giám đốc Công ty CP May Quảng Ninh: “Hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết khó khăn” Hiện tình hình kinh tế khó khăn, lãi suất ngân hàng cao, tuy Nhà nước đã có chế độ cho các doanh nghiệp hưởng mức lãi suất 15%, nhưng nhiều Công ty vẫn chưa tiếp cận được với mức đó, mà vẫn phải chịu lãi suất ở mức 16%. Đó là một nguyên nhân gây khó khăn cho các doanh nghiệp, làm ảnh hưởng không nhỏ tới việc chi trả các khoản cho NLĐ, nhất là việc đóng BHXH, BHYT. Mặc dù vậy, Công ty vẫn đảm bảo đóng BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ đầy đủ, không để nợ đọng kéo dài. Mong rằng, Nhà nước có những cơ chế cụ thể hơn để các doanh nghiệp sớm tiếp cận sự hỗ trợ, được hưởng mức lãi suất ưu đãi, góp phần để sản xuất kinh doanh hiệu quả, đảm bảo đời sống cho công nhân, tránh việc nợ đọng BHXH, BHYT. Trung Anh (Thực hiện) |
