Thời gian qua, việc thực hiện hiệu quả hoạt động thí điểm đổi mới về hòa giải, đối thoại trong giải quyết các tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tại các tòa án trên địa bàn Quảng Ninh đã làm giảm đáng kể số vụ việc mà tòa án phải trực tiếp giải quyết; góp phần đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo
Ngay khi có Kế hoạch 301/KH-TANDTC ngày 1/10/2018 của TAND Tối cao, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo triển khai thí điểm đổi mới, tăng cường hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tỉnh; ban hành quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ làm việc, quan hệ công tác, tổ giúp việc của Ban Chỉ đạo thực hiện thí điểm; Chỉ thị số 27-CT/TU ngày 16/1/2019 về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện thí điểm công tác hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tại TAND.
Về phía TAND tỉnh, đã chủ động quán triệt các văn bản chỉ đạo của Trung ương, tỉnh; kịp thời ban hành nhiều văn bản chỉ đạo những nội dung cụ thể để đảm bảo việc triển khai thí điểm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả.
TAND tỉnh đã ban hành các văn bản chỉ đạo về việc rà soát, lựa chọn, phân bổ hòa giải viên, đối thoại viên cho các trung tâm để đảm bảo thực hiện tốt hoạt động thí điểm. Đến nay, đã lựa chọn, chỉ định 35 hòa giải viên, đối thoại viên; 7 thư ký giúp việc cho các trung tâm. Các Trung tâm hòa giải, đối thoại của tòa án cấp huyện đều do Chánh án làm Giám đốc để đảm bảo hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo. Nhiều hòa giải viên, đối thoại viên được lựa chọn từ những cán bộ làm trong lĩnh vực pháp luật, lĩnh vực chính quyền, công tác xã hội mới nghỉ hưu nên có nhiều thuận lợi cho hoạt động thí điểm. Phần lớn thư ký giúp việc tại các trung tâm là thư ký tòa án cũng góp phần đảm bảo chất lượng cho việc tổ chức thực hiện thí điểm đạt kết quả cao.
Công tác bồi dưỡng, tập huấn cho hòa giải viên, đối thoại viên cũng được TAND tỉnh chú trọng thực hiện thông qua việc cử hòa giải viên, đối thoại viên tham gia các lớp tập huấn do TAND Tối cao và TAND tỉnh tổ chức. Tính đến 15/7/2019, các lãnh đạo, hòa giải viên, đối thoại viên và thư ký tại các trung tâm hòa giải, đối thoại đã được tham gia 3 lớp tập huấn với các giảng viên của TAND Tối cao và chuyên gia Nhật Bản.
Ban Chỉ đạo thực hiện thí điểm tỉnh cũng định kỳ tổ chức các phiên họp, ban hành các kết luận để kịp thời lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động hòa giải, đối thoại. Đồng thời, tỉnh đã quan tâm, hỗ trợ đầy đủ nguồn kinh phí đảm bảo cho thực hiện thí điểm hòa giải, đối thoại tại tòa án.
Kết quả bước đầu
Sau hơn 8 tháng (từ 1/11/2018 đến 15/7/2019) triển khai, 7 tòa án thực hiện thí điểm hòa giải, đối thoại đã thụ lý 3.126 đơn các loại. Trong đó, 7 trung tâm hòa giải, đối thoại tại các tòa án đã thụ lý 2.110 đơn; đã đưa ra hòa giải, đối thoại 1.776 đơn. Kết quả, đã hòa giải, đối thoại thành công 1.231 đơn, đạt tỷ lệ 69,3%. Trong số các vụ việc hòa giải, đối thoại, có 1.126 đơn về hôn nhân và gia đình; 55 đơn dân sự; 32 đơn kinh doanh thương mại; 18 khiếu kiện hành chính.
Qua hoạt động cho thấy, kết quả hòa giải, đối thoại thành của các trung tâm hòa giải, đối thoại trên địa bàn tỉnh đạt tỷ lệ cao (trung bình là 69,3%). Đặc biệt Trung tâm hòa giải đối thoại tại TAND TP Hạ Long, TX Quảng Yên đạt 82%. Tuy vậy, cũng như nhiều tỉnh, thành phố thực hiện thí điểm thì việc hòa giải thành công chủ yếu là các vụ việc hôn nhân gia đình; các loại việc hành chính, dân sự, kinh doanh thương mại tỷ lệ chưa cao.
Có thể thấy, với việc không phải trực tiếp tiến hành hoạt động tố tụng khi giải quyết các vụ việc này, đã tạo thuận lợi để các thẩm phán, thư ký tòa án tập trung nghiên cứu giải quyết các vụ việc phức tạp đã thụ lý, đảm bảo tỷ lệ, chất lượng xét xử giải quyết các loại án trong bối cảnh biên chế thẩm phán, cán bộ tòa án không được tăng mà còn phải tinh giản hiện nay.
Với 1.231 vụ việc được giải quyết qua hòa giải, đối thoại đã góp phần tạo thuận lợi cho công tác thi hành án dân sự khi không phải tổ chức cưỡng chế thi hành án với một tỷ lệ nhất định. Đồng thời, kết quả của hoạt động hòa giải, đối thoại tại tòa án cũng góp phần tiết kiệm thời gian, chi phí, công sức của nhà nước và nhân dân, như: Giảm các chi phí về mở phiên tòa cho ngân sách nhà nước, hạn chế sự tham gia của các cơ quan có liên quan khi không phải mở phiên tòa xét xử... Kết quả của hòa giải, đối thoại thành dựa trên công tác dân vận cũng góp phần tạo sự đồng thuận và xây dựng khối đoàn kết trong nhân dân, triệt tiêu những mâu thuẫn có thể phát sinh khi các tranh chấp phải giải quyết bằng việc mở phiên tòa.
Thanh Hoa
[links()]
