Quảng Ninh là một trong 16 địa phương của cả nước thực hiện thí điểm đổi mới, tăng cường hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tại tòa án theo chỉ đạo của BCĐ cải cách tư pháp Trung ương và kế hoạch của TAND Tối cao. Sau hơn 4 tháng thí điểm, mô hình đã khẳng định hướng đi đúng đắn, đạt những kết quả tích cực.
Ngay sau khi có văn bản chỉ đạo của TAND Tối cao, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Thông báo về việc triển khai thực hiện thí điểm đổi mới, tăng cường hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tại TAND để chỉ đạo triển khai. Theo đó, BCĐ triển khai thí điểm đổi mới, tăng cường hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính tỉnh được thành lập kịp thời.
Trên cơ sở các chỉ đạo, chỉ trong thời gian ngắn, TAND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo những nội dung cụ thể, những việc cần thực hiện ngay, để đảm bảo việc triển khai thí điểm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả. 7 trung tâm hòa giải, đối thoại, là Trung tâm hòa giải, đối thoại tại TAND tỉnh và các trung tâm hòa giải, đối thoại tại TAND TP Hạ Long, TP Cẩm Phả, TP Móng Cái, TP Uông Bí, TX Quảng Yên, TX Đông Triều được thành lập. TAND tỉnh lựa chọn, chỉ định 33 hòa giải viên, đối thoại viên; 7 thư ký giúp việc cho các trung tâm; sắp xếp các phòng làm việc, phòng hòa giải, đối thoại, trang bị những phương tiện làm việc thiết yếu cho các trung tâm hòa giải, đối thoại... Bên cạnh đó, công tác thông tin tuyên truyền về hoạt động thí điểm hòa giải, đối thoại được TAND tỉnh và các tòa án địa phương thí điểm chú trọng thực hiện.
Hòa giải viên, đối thoại viên Nguyễn Đăng Cường, Trung tâm hòa giải, đối thoại tại TAND TP Hạ Long, cho biết: Trung tâm hiện có 5 hòa giải viên, đối thoại viên. Trung bình mỗi người tiếp nhận, xử lý 15 vụ, việc/tháng, chủ yếu về lĩnh vực hôn nhân - gia đình, tài sản. Qua hòa giải, đối thoại đã giúp cho các đương sự tiết kiệm thời gian, tiền bạc, thậm chí cải biến mối quan hệ giữa các bên vốn đang căng thẳng trở nên hài hòa hơn.
Sau hơn 4 tháng triển khai, các trung tâm hòa giải, đối thoại đã nhận 877 đơn khởi kiện. Trong đó, đưa ra hòa giải, đối thoại 714 đơn; đã hòa giải, đối thoại thành 473 đơn, đạt tỷ lệ 66,2%. Trong số các vụ việc hòa giải, đối thoại thành có 419 đơn về hôn nhân và gia đình; 25 đơn dân sự; 16 đơn kinh doanh thương mại; 13 đơn khiếu kiện hành chính. Nguyên tắc, quy trình hòa giải, đối thoại được thực hiện đảm bảo đúng hướng dẫn. Kết quả thực hiện thí điểm hòa giải, đối thoại tại hai cấp TAND tỉnh Quảng Ninh đã được đoàn kiểm tra TAND Tối cao đánh giá cao.
Đồng chí Hoàng Văn Tiền, Chánh án TAND tỉnh, cho biết: Thực tế triển khai cho thấy, mô hình thí điểm đã giảm đáng kể số vụ việc mà tòa án phải thụ lý, giải quyết. Qua đó, góp phần nâng cao tỷ lệ, chất lượng xét xử giải quyết các loại án, tạo thuận lợi cho công tác thi hành án dân sự; tiết kiệm thời gian, chi phí, công sức của Nhà nước và nhân dân; tạo sự đồng thuận, xây dựng khối đoàn kết trong nhân dân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, thực hiện mô hình thí điểm cũng còn một số khó khăn, vướng mắc: Tỷ lệ các vụ hòa giải thành đối với các tranh chấp về dân sự, kinh doanh thương mại chưa cao; các vụ đối thoại thành trong các khiếu kiện hành chính còn thấp. Nguyên nhân là do các vụ việc liên quan đến dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại đều có tính chất phức tạp. Đối với án hành chính, chủ yếu liên quan đến khiếu kiện về giải phóng mặt bằng, thu hồi đất; đối thoại viên khi rà soát, đối chiếu các văn bản, chế độ chính sách về bồi thường giải phóng mặt bằng còn lúng túng, khó khăn.
Các vụ việc dân sự, chủ yếu là tranh chấp phức tạp kéo dài nhiều năm, khi nộp đơn khởi kiện các đương sự không cung cấp đầy đủ tài liệu chứng cứ, dẫn đến hòa giải viên đã kiên trì thuyết phục, nhưng các bên không tìm được tiếng nói chung. Kỹ năng, kinh nghiệm hòa giải, đối thoại của một số hòa giải viên, đối thoại viên còn hạn chế. Cơ sở vật chất, phương tiện, điều kiện làm việc phục vụ cho hoạt động thí điểm còn khó khăn, thiếu thốn. Tại một số trung tâm chưa có phòng hòa giải, đối thoại độc lập, do quy mô trụ sở không đáp ứng được yêu cầu thực tế.
Thanh Hoa
