Thời gian gần đây, vấn đề oan, sai và thực hiện bồi thường thiệt hại “nóng” từ diễn đàn Quốc hội đến dư luận, công luận. Ngày 3/12 tại Hà Nội, Cục Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp tổ chức “Hội nghị chuyên đề đánh giá tình hình yêu cầu bồi thường và giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng”. Tại Hội nghị này, nhiều vấn đề liên quan đến việc bồi thường oan, sai được đem ra đánh giá, phân tích, mổ xẻ...
Bồi thường liên quan đến sai phạm trong tố tụng hình sự chiếm đa số
Theo quy định của Luật Trách nhiêm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN), trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động tố tụng chủ yếu áp dụng đối với các ngành: TAND, VKSND, CAND. Kể từ khi Luật TNBTCNN có hiệu lực (1/1/2010) đến nay, tố tụng mà chủ yếu là tố tụng hình sự là lĩnh vực phát sinh nhiều yêu cầu bồi thường nhất trong 3 lĩnh vực: quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án. Đặc biệt, trong thời gian qua, tố tụng hình sự đã phát sinh nhiều vụ việc nghiêm trọng, phức tạp mà điển hình là vụ ông Lương Ngọc Phi, ở Thái Bình; ông Nguyễn Thanh Chấn, ở Bắc Giang...
Ông Nguyễn Thanh Tịnh, Cục trưởng Cục Bồi thường nhà nước cho biết, trong 3 năm thi hành Luật TNBTCNN, cơ quan này đã thụ lý 100 vụ việc, giải quyết được 86 vụ. Tính trung bình mỗi năm, các cơ quan tố tụng thụ lý khoảng 33 vụ việc, giải quyết khoảng 28 vụ việc. Riêng năm 2013, tổng số vụ việc mà các cơ quan tố tụng thụ lý là 42 vụ. Trong hoạt động tố tụng, các yêu cầu bồi thường chủ yếu phát sinh trong lĩnh vực tố tụng hình sự. Tuy nhiên, cũng đã có phát sinh yêu cầu bồi thường trong lĩnh vực tố tụng dân sự, tố tụng hành chính. Cụ thể, trong 3 năm qua, TAND các cấp đã thụ lý 8 vụ việc yêu cầu bồi thường trong lĩnh vực này.
Theo quy định của Luật TNBTCNN, TANDTC, VKSNDTC quản lý công tác bồi thường trong hoạt động tố tụng trong phạm vi của ngành mình. Chính phủ có trách nhiệm phối hợp với TANDTC, VKSNDTC quản lý công tác này (Bộ Tư pháp được giao giúp Chính phủ thực hiện nhiệm vụ này). Trong phạm vi của mình, trong 3 năm qua TANDTC đã thụ lý, giải quyết các yêu cầu bồi thường thuộc thẩm quyền của ngành Tòa án là 20 vụ việc.
Báo cáo của VKSNDTC cho biết, từ năm 2003 (thực hiện Nghị quyết 388) đến tháng 6/2013, VKSND các cấp đã tiến hành bồi thường cho 211 trường hợp bị oan, sai trong tố tụng hình sự, đã xem xét trách nhiệm và xử lý đối với 53 cán bộ liên quan. Cũng theo đánh giá của đại diện VKSNDTC, kể từ khi Luật TNBTCNN có hiệu lực, việc giải quyết yêu cầu bồi thường trong ngành kiểm sát nhân dân, số người bị thiệt hại phải bồi thường đã giảm theo từng năm.
Luật TNBTCNN có hiệu lực pháp luật đã phần nào làm cho công tác bồi thường oan, sai thuận lợi hơn trước đây. Tuy nhiên, trong quá trình thi hành Luật đã phát sinh một số vấn đề cần điều chỉnh. Tại hội nghị, các đại biểu tham dự đã tập trung đánh giá những sai phạm chủ yếu dẫn tới làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của nhà nước, dự báo tình hình yêu cầu bồi thường và giải quyết bồi thường. Những vướng mắc trong việc thực hiện các vụ việc bồi thường oan, sai đã và đang diễn ra trong thực tế được đem ra phân tích, mổ xẻ là căn cứ để xem xét đưa vào dự thảo sửa đổi Luật TNBTCNN nhằm để việc bồi thường thuận lợi hơn.
Xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật sẽ hạn chế thấp nhất các trường hợp bị oan sai. (Ảnh minh họa).
Bồi thường “khủng” 21 tỷ đồng ở Thái Bình kéo dài gần 10 năm vẫn đang chờ...
21 tỷ đồng là số tiền bồi thường “khủng” nhất trong lĩnh vực bồi thường oan, sai mà người được bồi thường là ông Lương Ngọc Phi, 75 tuổi, trú tại TP Thái Bình. Năm 1998, ông Phi bị khởi tố, bắt giam, xét xử với mức án 17 năm tù giam cho hai tội “trốn thuế” và “lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”. Ngày 26/4/2000, TANDTC tuyên ông Phi không phạm tội “lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” và hủy bản án sơ thẩm đối với tội “trốn thuế” để điều tra lại. Cuối năm 2003, VKSND tỉnh Thái Bình ra quyết định đình chỉ điều tra và trả tự do cho ông Phi. Từ khi bị bắt giam đến khi trả tự do, ông Phi bị giam oan 35 tháng. Ngày 13/6/2006, ông Phi mới được TAND tỉnh Thái Bình công khai xin lỗi. Ngay sau đó, ông Phi đòi bồi thường với số tiền 54 tỷ, chia đều cho 2 cơ quan là TAND tỉnh và Công an tỉnh.
Sau 6 lần TAND tỉnh Thái Bình thương lượng, ông Phi không chấp thuận. Tháng 6/2006, ông Phi khởi kiện ra tòa. Ông đề nghị tách vụ kiện thành 2 vụ riêng: Vụ thứ nhất, “Kiện đòi bồi thường thiệt hại về tổn thất tinh thần và thu nhập thực tế bị mất”; vụ thứ hai, “Kiện đòi bồi thường thiệt hại về tài sản cũng như thiệt hại do không khai thác được tài sản” và được TAND TP Thái Bình chấp thuận. Vụ thứ nhất, năm 2009, TAND TP Thái Bình đã xét xử, tuyên buộc TAND tỉnh Thái Bình bồi thường cho ông Phi 600 triệu đồng. Việc bồi thường này đã tiến hành. Vụ kiện thứ hai đến tận ngày 26/8/2013, TAND TP Thái Bình mới đem ra xét xử. HĐXX khẳng định, việc bồi thường không thuộc trách nhiệm của Công an tỉnh Thái Bình và tuyên buộc TAND tỉnh Thái Bình bồi thường cho ông Phi 21 tỷ đồng vì đã ra bản án oan, gây thiệt hại về tài sản cho ông Phi.
Hiện nay, bản án trên đã có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, ông Phi vẫn chưa nhận được số tiền 21 tỷ đồng bồi thường oan sai. Tại hội nghị, bà Phạm Thị Hồng, Trưởng phòng Kiểm tra, TAND tỉnh Thái Bình cho biết, để việc bồi thường kéo dài gần 10 năm không phải do các cơ quan chức năng không tích cực mà do chưa có sự hoàn chỉnh về cơ sở pháp lý. Luật TNBTCNN ra đời là căn cứ pháp lý để cơ quan tố tụng có cơ sở để thực hiện việc bồi thường cho ông Phi. Để việc thực hiện bồi thường 21 tỷ đồng cho ông Phi được tiến hành nhanh chóng, bà Nguyễn Thị Tố Hằng, Cục phó Cục Bồi thường nhà nước hướng dẫn, TAND tỉnh Thái Bình lập hồ sơ gửi TANDTC bởi đây là cơ quan chủ quản. TANDTC xem xét, hoàn chỉnh hồ sơ gửi Bộ Tài chính.
Nhìn lại vụ bồi thường “khủng” của ông Lương Ngọc Phi để thấy rằng, sau khi được mình oan, việc đòi bồi thường thiệt hại của ông kéo dài đến gần chục năm. Điều này cho thấy sự bất cập trong công tác bồi thường và giải quyết bồi thường, ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của công dân, đến niềm tin công lý của nhân dân. Để khắc phục tình trạng này, cần phải hoàn thiện hệ thống pháp lý để việc bồi thường thiệt hại nhanh chóng, thuận tiện. Ngoài ra, để nâng cao trách nhiệm của người thi hành công vụ, Luật TNBTCNN cũng quy định rõ mức xử lý đối với người gây ra việc oan, sai.
Theo Pháp luật VN
