Nói đến ngành Than, trong hình dung của nhiều người là hình ảnh những thợ mỏ với sức vóc cường tráng, ngày đêm miệt mài nơi tầng sâu hầm mỏ để khai thác từng tấn “vàng đen” cho Tổ quốc. Nhưng ít ai biết rằng đằng sau mỗi mét lò tiến sâu vào lòng đất còn có sự đóng góp thầm lặng mà bền bỉ của hàng vạn nữ cán bộ, công nhân lao động. Dù làm việc trong môi trường vốn không phải là thế mạnh của phái đẹp, họ vẫn nỗ lực tỏa sáng theo cách riêng, trở thành những "bông hoa của mỏ" ngát hương qua nhiều thế hệ.
Nhìn lại lịch sử từ cuộc tổng đình công vĩ đại ngày 12/11/1936 của hơn 3 vạn thợ mỏ Cẩm Phả, hình ảnh những nữ phu mỏ chịu thương chịu khó, vừa gánh than vừa sát cánh cùng đồng nghiệp đứng lên chống áp bức đã trở thành biểu tượng kiên cường. Đến thời kỳ kháng chiến và xây dựng đất nước, hưởng ứng phong trào "Ba đảm đang", hàng nghìn nữ công nhân ngành Than lại tay búa, tay súng, vừa bám máy, bám tầng sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu.
Bước sang thời kỳ công nghiệp hóa và chuyển đổi số hiện nay, vai trò của người phụ nữ ngành Than tiếp tục được khẳng định rõ nét. Trong tổng số hàng chục nghìn lao động của Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), phụ nữ hiện diện ở hầu hết các lĩnh vực, từ quản lý, nghiên cứu, điều hành sản xuất, kiểm định chất lượng (KCS) cho đến khối phục vụ, phụ trợ đời sống.
Tại các mỏ hầm lò, đằng sau những ca sản xuất an toàn dưới lòng đất là nhịp sống hối hả ở các phân xưởng phục vụ trên mặt bằng, nơi lực lượng nòng cốt chính là chị em phụ nữ. Một trong những nơi thể hiện rõ nhất vai trò của nữ cán bộ, công nhân ngành Than là các khu bếp ăn của mỏ. Mỗi ca sản xuất, nhà ăn tập thể của các đơn vị khai thác than hầm lò sẽ phục vụ từ vài trăm đến hàng nghìn suất ăn.
Đơn cử tại Công ty Than Thống Nhất - TKV, trung bình một ngày, các nhà ăn sẽ phục vụ gần 1.000 suất ăn tiêu chuẩn. Mỗi bữa cơm ca tự chọn có từ 12 đến 14 món, thực đơn được thay đổi theo ngày và tính toán dinh dưỡng kỹ lưỡng, phù hợp với đặc thù công việc nặng nhọc của thợ lò.
Vừa hối hả chế biến, vừa đưa các khay thức ăn nóng hổi ra quầy tự chọn để công nhân không phải chờ đợi, chị Bùi Thị Hồng Cẩm - cấp dưỡng có hơn 25 năm kinh nghiệm và cũng là tổ trưởng tổ nữ công của Phân xưởng Đời sống chia sẻ: Tôi cũng có chồng và các anh, em làm công nhân mỏ nên hơn ai hết tôi rất thấu hiểu sự vất vả của những đồng nghiệp nam khi phải làm việc dưới lò. Tan ca, để họ có cảm giác bước vào nhà ăn này cũng như trở về nhà, chúng tôi luôn đảm bảo cung cấp những bữa ăn nóng hổi, cơm dẻo, canh ngọt, đổi món thường xuyên để ai cũng được ăn no, ăn ngon. Ngoài ra, chúng tôi cũng luôn bảo nhau, dù công việc cấp dưỡng có vất vả ra sao, chị em cũng luôn nở nụ cười với anh em, để họ có tinh thần thoải mái nhất.
Vất vả không kém là công việc của những nữ công nhân làm nhiệm vụ giặt sấy bảo hộ lao động. Để chuẩn bị sẵn sàng những bộ đồ bảo hộ sạch sẽ đến tay từng người thợ trước giờ vào ca, các chị luôn phải có mặt sớm hơn bất kỳ ai. Hàng nghìn bộ quần áo lấm lem bùn than được làm sạch, sấy khô và gấp gọn gàng mỗi ngày. Dù máy móc hiện đại đã được trang bị để giảm tải sức lao động, nhưng cái nóng tỏa ra từ lò sấy cộng hưởng với thời tiết oi nồng ngày hè vẫn là thử thách không nhỏ. Bằng sự cẩn trọng, khéo léo và tỉ mỉ, chị em khối phục vụ hầu như không ngơi tay trong suốt thời gian thợ lò sản xuất. Niềm vui đơn sơ của họ đôi khi chỉ là nhận được lời động viên, khen ngợi chân thành từ anh em thợ mỏ sau mỗi ca làm việc.
Không chỉ đảm nhận tốt vai trò hậu phương vững chắc, nhiều cán bộ, nhân viên nữ tại các đơn vị ngành Than còn khẳng định trình độ chuyên môn cao, làm chủ kỹ thuật và sẵn sàng dấn thân vào những việc khó.
Chị Vũ Thị Liên, công tác tại Phòng KCS Công ty Than Thống Nhất – TKV, là một tấm gương điển hình như thế. Nhiều năm phụ trách công tác kiểm định chất lượng sản phẩm, chị Liên đã có nhiều sáng kiến cải tiến kỹ thuật giúp cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao hiệu quả quản lý. Ba năm chị đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, hai năm là Chiến sĩ thi đua Tập đoàn. Không chỉ "giỏi việc nước", chị còn "đảm việc nhà". Gia đình chị được tuyên dương "Gia đình Thợ mỏ tiêu biểu", con trai chị đạt giải Nhất cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng Quảng Ninh.
"Tôi luôn cố gắng đóng góp thêm nhiều sáng kiến để tối ưu hóa công việc chuyên môn được giao, đảm bảo kiểm soát tốt chất lượng than với những con số giao, nhận chính xác nhất. Nhưng với một phụ nữ, tôi cũng như nhiều chị em sẽ cần cân đối công việc để chăm lo cho gia đình. Để trọn vẹn cả việc công lẫn việc tư, tôi thường lập biểu chi tiết các việc cần làm để thực hiện thật khoa học" - chị Liên chia sẻ.
Sự đóng góp to lớn của lực lượng nữ công nhân viên chức lao động luôn nhận được sự chăm lo, trân trọng từ lãnh đạo Tập đoàn và Công đoàn các cấp. Đến nay, toàn Tập đoàn có 111 ban nữ công và 719 tổ nữ công hoạt động hiệu quả. Trong phong trào thi đua, chị em đã đóng góp 364 sáng kiến cải tiến kỹ thuật và 45 công trình tự quản; 154 nữ công nhân vinh dự được kết nạp Đảng và 1.380 chị được đào tạo nâng bậc thợ. Công đoàn TKV cũng hỗ trợ xây dựng 40 nhà "Mái ấm Công đoàn", thăm hỏi 1.800 nữ công nhân hoàn cảnh khó khăn và tổ chức khám tầm soát sức khỏe định kỳ cho hơn 17.300 chị em. Ngoài ra, cuộc thi trực tuyến tìm hiểu chế độ chính sách đã thu hút hơn 15.600 nữ công nhân tham gia, đạt tỷ lệ khoảng 90% lực lượng nữ toàn TKV.
Đánh giá về vai trò của phái đẹp, chị Nguyễn Thị Minh, Phó Chủ tịch Công đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam chia sẻ rằng, trong dây chuyền sản xuất than, phụ nữ hiện diện ở nhiều vị trí, đóng góp bằng trí tuệ, chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Sự có mặt của chị em không chỉ giúp hoàn thành tốt nhiệm vụ mà còn mang đến sắc màu ấm áp, nụ cười rạng rỡ, giúp giải tỏa áp lực và vơi đi nhọc nhằn sau mỗi ca sản xuất.
Trải qua 90 năm đồng hành cùng dòng chảy lịch sử Vùng mỏ anh hùng, lớp lớp thế hệ nữ công nhân ngành Than đã và đang viết tiếp những trang truyền thống vẻ vang. Lấp lánh sau mỗi gương than, đằng sau mỗi tấn "vàng đen" khai thác cho Tổ quốc chính là nét đẹp lao động miệt mài, sự hy sinh thầm lặng của những người phụ nữ – những "bông hoa của mỏ" luôn ngát hương và tỏa sáng.
