Là thành phố thủ phủ của tỉnh, nằm trong địa bàn động lực phát triển kinh tế khu vực phía Bắc, TP Hạ Long có nhiều lợi thế trong thu hút đầu tư, phát triển sản xuất.
Nếu như năm 2002, toàn thành phố mới có 391 doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DNNQD), thì đến nay con số này đã là 1.673. Trong đó, có 53 DN có vốn đầu tư nước ngoài, 383 công ty CP, 628 công ty TNHH, 587 DN tư nhân, 22 HTX và các cơ sở khác. Tổng số lao động đang làm việc trong các DN này lên tới 22.730 người. Các DNNQD trên địa bàn luôn chiếm tỷ trọng lớn về đầu tư trong mọi lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và có những đóng góp lớn cho sự phát triển KT-XH của thành phố.
Tuy nhiên, công tác xây dựng, phát triển tổ chức Đảng, đảng viên, tổ chức đoàn thể và đoàn viên, hội viên trong các DN này không theo kịp sự phát triển của các DN và tình hình sản xuất, kinh doanh trên địa bàn. Theo khảo sát của Thành ủy Hạ Long, trong các DN này mới chỉ có 2 DN có tổ chức Đảng trực thuộc Thành ủy Hạ Long; 15 DN có tổ chức Đảng trực thuộc đảng ủy các phường, xã; 2 DN có tổ chức Đảng trực thuộc Đảng ủy Cơ quan DCĐ tỉnh và ngành dọc. Có 59 DN có từ 1 đến 4 đảng viên, nhưng chưa có tổ chức Đảng và số đảng viên này đang sinh hoạt ở nơi cư trú. Tổng số đảng viên trong các DNNQD trên địa bàn TP Hạ Long là 261 người. Đây là một tỉ lệ rất thấp.
Việc thành lập các tổ chức đoàn thể, phát triển đoàn viên, hội viên trong các DN này cũng gặp nhiều khó khăn. Với quyết tâm cao và sau nhiều cố gắng, nỗ lực, nhưng đến nay Thành Đoàn Hạ Long mới chỉ thành lập được 14 cơ sở Đoàn, với 274 đoàn viên thanh niên trong các DNNQD trên địa bàn.
Việc thành lập tổ chức công đoàn cơ sở trong các DN này tuy đạt kết quả khả quan hơn nhờ thuận lợi là có quy định pháp lý ràng buộc DN phải thành lập, nhưng tỷ lệ công đoàn cơ sở được thành lập so với tổng số DN vẫn ít. Đến giữa năm 2009, Liên đoàn lao động TP Hạ Long đã thành lập được 139 công đoàn cơ sở, với tổng số 9.625 đoàn viên trong khối DN này.
Nguyên nhân của tình trạng này có nhiều, trong đó một số đơn vị, chủ DN chưa thực sự quan tâm và tạo điều kiện cho việc thành lập tổ chức Đảng, đoàn thể, phát triển đảng viên, đoàn viên trong DN mình. Đồng chí Phạm Thị Thanh Mai, Phó Bí thư Thành Đoàn Hạ Long cho biết: “Việc tiếp cận với các chủ DNNQD để vận động họ cho thành lập tổ chức đoàn trong DN rất khó. Nhiều chủ DN nói công nhân của họ phải làm việc, không có thời gian để sinh hoạt đoàn thể”. Nguyên nhân nữa là tổ chức Đảng, đoàn thể của thành phố chưa có các giải pháp phù hợp để đẩy mạnh công tác này.
Hoạt động của tổ chức đảng trong các DNNQD trên địa bàn TP Hạ Long cũng gặp nhiều khó khăn là do số lượng đảng viên ít, số lượng lao động luôn biến động do sản xuất kinh doanh không ổn định. Tuy vậy, các tổ chức Đảng và đảng viên trong các doanh nghiệp này vẫn giữ được vai trò là hạt nhân lãnh đạo cán bộ, đảng viên, người lao động và tuyên truyền, vận động chủ doanh nghiệp chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Đa số các tổ chức Đảng đã lãnh đạo đảng viên, người lao động thực hiện tốt nhiệm vụ ở doanh nghiệp, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người lao động. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số chi bộ, đảng bộ trong các DN này không đầu tư thời gian cho công tác Đảng, chưa xây dựng được quy chế làm việc của cấp uỷ, chi bộ, nên mối quan hệ, nền nếp, chất lượng sinh hoạt đảng không đảm bảo. ý thức của một bộ phận đảng viên chưa cao, trình độ, năng lực cán bộ còn hạn chế, nên tổ chức đảng trong một số DNNQD chưa phát huy được vai trò lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng bị hạn chế. Hoạt động của các tổ chức đoàn thể ở các DN cũng mới chỉ bước đầu tập trung vào công tác tuyên truyền, giáo dục; điều kiện hoạt động không thuận lợi như trong các DN nhà nước và các DN khác mà nhà nước có số vốn chi phối.
Để giải bài toán này, gần đây Thành ủy Hạ Long và các đoàn thể của thành phố đã có những giải pháp cụ thể. Thành ủy Hạ Long đã ra nghị quyết (số 11 ngày 28-11-2008) về đẩy mạnh công tác phát triển đảng viên, xây dựng tổ chức Đảng trong các DNNQD. Thành ủy Hạ Long cũng có kiến nghị với Tỉnh ủy cho phép thành phố được thí điểm thành lập đảng bộ khối kinh tế ngoài nhà nước trực thuộc Thành ủy. Để thành lập được đảng bộ khối này, trước tiên phải thành lập các chi bộ trong các DNNDQ trên địa bàn có từ 3 đảng viên trở lên. Một số chi bộ trực thuộc đảng bộ các phường, xã của thành phố hiện nay cũng sẽ gộp vào đảng bộ khối. Nếu việc xây dựng tổ chức Đảng trong các DNNQD đạt kết quả tốt sẽ là tiền đề quan trọng để thực hiện hiện hiệu quả việc phát triển đảng viên, đoàn viên, xây dựng các tổ chức đoàn thể trong các DN này. Vì thế, Thành ủy Hạ Long cũng đề nghị BTV Tỉnh ủy nghiên cứu để có nghị quyết riêng về đẩy mạnh công tác phát triển Đảng, đoàn thể trong khu vực kinh tế này, làm cơ sở cho các cấp, các ngành có giải pháp tích cực, đồng bộ hơn.
