Thời gian gần đây ở huyện Bình Liêu dấy lên một số vụ mất trật tự an ninh vì nguồn lợi rừng của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bình Liêu (Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu) với người dân sở tại. Gần đây nhất, vụ 24/28 hộ dân thôn Khe Lạc, xã Tình Húc tranh giành 26 ha đất rừng sản xuất đã được UBND tỉnh cấp sổ đỏ cho Công ty, gây bức xúc nhiều trong dư luận. Chúng tôi đến làm việc với các nơi liên quan để tìm hiểu vấn đề này.
Tình Húc - xã “nhiều chuyện”
Ông Hoàng Thanh Hùng, Chủ tịch UBND xã Tình Húc cho biết: Trong 2 năm trở lại đây, trên địa bàn huyện Bình Liêu xảy ra 4 vụ việc mâu thuẫn về nguồn lợi rừng của dân địa phương với Công ty Lâm nghiệp (Bình Liêu), thì có đến 3 vụ xảy ra ở xã Tình Húc.
Cụ thể là, ở thôn Khe Và có 13 hộ dân nhận trách nhiệm coi sóc đất rừng trồng thông mã vĩ của Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu. Tháng 10-2009 những cánh rừng thông già này đã đến kỳ kiệt nhựa, nên tỉnh có văn bản quyết định cho Công ty khai thác gỗ thông, rồi trồng loại cây khác. Để đảm bảo đời sống khi không còn thu nhập từ nhựa thông và có điều kiện trồng cây khác, 13 hộ dân thôn Khe Và được cấp 5 tấn gạo. Song dân Khe Và không cho thu hoạch thông, họ phá máy cưa xăng, cuối cùng Công ty phải bỏ cuộc. Điều đáng nói là trước kia, hàng năm Công ty thu mua được trên phần đất rừng của mình được giao 280 tấn nhựa thông, song do bên Trung Quốc thu mua cao hơn giá Công ty 15%; nên tất cả số nhựa thông của huyện Bình Liêu, kể cả nhựa thông thôn Khe Và đều bán hết cho thương lái Trung Quốc.
Tháng vừa qua, Công ty làm lán trại để tập kết cây giống và làm nơi ở cho công nhân trồng cây trên phần đất rừng của mình quản lý ở thôn Khe Mu. Lán trại bỗng dưng bị cháy hết, đồng thời nhóm công nhân ở đây bị “tịch thu” xoong nồi nấu ăn.
Vào mùa trồng rừng năm nay, (từ tháng 4 đến tháng 8), đã xảy ra việc tranh chấp đất trồng rừng của Công ty lâm nghiệp tại thôn Khe Lạc. Trong thời gian khá dài diễn ra tình trạng: Bên này trồng cây thì bên kia nhổ bỏ và ngược lại.
“Bức xúc” của người dân thôn Khe Lạc
Thôn Khe Lạc, xã Tình Húc khá biệt lập, nằm giáp với xã Húc Động (Bình Liêu) và xã Đại Thành (Tiên Yên). Ở đây có nguồn nước dồi dào và đất rừng màu mỡ. Toàn xã có 28 hộ gia đình người Dao, trong đó 24 hộ ở cố định còn 4 hộ “chân đi chân về” giữa nhà ở Khe Lạc và vùng kinh tế mới Hải Hà.
Ở Khe Lạc những năm gần đây đời sống của dân được cải thiện rõ rệt, đã có nhiều ngôi nhà được xây kiên cố. Ban đầu, làm việc với cán bộ thôn thật khó, nhưng rồi chúng tôi cũng trao đổi được với tập thể cán bộ thôn. Qua đó nỗi bức xúc của người dân ở đây như sau. Trước kia diện tích 26 ha đất rừng này của Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu trồng thông mã vĩ, Công ty giao cho gia đình ông Triệu Tiến Kim bảo vệ và được thu hoạch nhựa thông để bán cho Công ty. Khi thông đến kỳ hết nhựa, Công ty thu hoạch gỗ thông (vào năm 2006) và dọn đất trồng keo; đến đầu năm 2011 Công ty thu hoạch keo để trồng lứa keo mới. Ông Kim cho biết, Công ty xử lý không công bằng, các thôn khác ở xã Tình Húc khi thu hoạch thông, những hộ dân nhận bảo vệ được Công ty trả cho 100 ngàn đồng/cây thông, còn ông không được đồng nào. (Về vấn đề này, ông Lê Công Tuyến, Giám đốc Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu giải thích là các hộ được đền bù 50.000 đồng/cây thông, chứ không phải 100.000 đồng là do phần đất của huyện đã giao cho dân, phần cây thông thuộc về Công ty, còn ông Kim không thuộc diện được đền bù, vì 26 ha đất và cây thông ở Khe Lạc đều của Công ty). Ở Khe Lạc, đất nông nghiệp ít, song dân giàu vì đất rừng, mỗi hộ dân được cấp bình quân 7,25 ha đất để trồng rừng. Quỹ đất lâm nghiệp chưa giao tại thôn còn khá nhiều (102.538m2) và quỹ đất nông nghiệp còn lại chưa giao cho dân là 188.269m2, điều đó nói lên dân Khe Lạc không thiếu đất phát triển kinh tế. Khi xảy ra tranh chấp, huyện lập phương án cấp thêm đất rừng và đất nông nghiệp cho các hộ dân, song các hộ không đồng ý mà tập trung giành 26 ha đất bìa đỏ của Công ty, vì đây là khoảng đất dễ làm, gần dân, sinh lợi nhanh, mỗi ha nếu chăm sóc tốt có thể thu được gần 80m3 gỗ rừng trồng. Vào mùa trồng rừng năm nay, trên diện tích 26 ha đất rừng màu mỡ này, bắt đầu xảy ra tranh chấp. Khi Công ty xử lý thực bì xong, đã đào được khá nhiều hố trồng cây, người dân giằng cuốc không cho công nhân lâm nghiệp làm. Thấy căng thẳng, cơ quan chức năng yêu cầu hai bên tạm dừng. Công ty chấp hành, còn dân ào lên trồng lúa nương, khoai lang, và cơ bản là trồng keo. Hiện tại trên phần đất 26 ha này có cả cây của Công ty và cây của 24 hộ dân thôn Khe Lạc trồng đan xen vào nhau.
Đôi nét về Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu
Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu đã hai lần bị thu hẹp đất trồng rừng. Gần đây nhất, năm 2006, Công ty phải cắt trả lại cho huyện thêm 1.078 ha nữa. Hiện tại Công ty quản lý tổng số 4.769,7 ha trong đó có 2.178 ha rừng phòng hộ và 2.591 ha đất rừng sản xuất, là công ty lâm nghiệp thuộc diện ít đất rừng. Đến nay đất trồng rừng của Công ty đã cơ bản xong, chỉ còn 332 ha đất trống, kế hoạch trong hai mùa trồng rừng năm 2011 và 2012 là sẽ trồng xong hết. Hàng năm, Công ty nộp thuế đất rừng 54 triệu đồng và nộp cho ngân sách số tiền đáng kể, khoảng 7 tỷ đồng. Ở thôn Khe Lạc, Công ty được cấp sổ đỏ sở hữu đất rừng trong vòng 50 năm theo Quyết định số 491/QĐ-UB ngày 25-1-2000 của UBND tỉnh. Tại thôn, Công ty có tổng số 33 ha diện tích đất rừng sản xuất được giao, trong đó có 26 ha tập trung với nhiều lợi thế, đây là khu đồi thấp (khoảng 25m trở xuống) đất màu mỡ, vụ thu hoạch keo vừa qua đạt 75m3 gỗ/ha. Còn 7 ha ở khá phân tán, Công ty giao cho 3 hộ dân bảo vệ, theo phương thức dân hợp đồng đầu tư vốn với mức 9 triệu đồng/ha. Công ty giao cho dân bảo vệ chăm sóc; Công ty hướng dẫn kỹ thuật, cung ứng cây giống có chất lượng và bao tiêu sản phẩm. Khi đến kỳ thu hoạch (khoảng 7 năm sau), Công ty hưởng lợi 1/3 tổng số gỗ (27m3 gỗ/ha); còn các hộ gia đình được hưởng lợi số gỗ còn lại. Khi tình trạng tranh chấp xảy ra (khoảng các tháng 6, 7, 8 năm 2011) Công ty lên phương án hỗ trợ sản xuất và hợp tác đầu tư phát triển lâm nghiệp tại thôn Khe Lạc như sau. Công ty vận động dân trong thôn cùng tham gia sản xuất trên diện tích 26 ha đất trồng rừng như khoán công nhật, mức giá 120.000 đồng/công, làm xong ngày nào trả tiền ngày đó. Khoán công đoạn khâu chăm sóc rừng khi Công ty đã trồng xong là 1,2 triệu đồng/ha, và công bảo vệ 200.000 đồng/ha.
Chỉ đạo của huyện Bình Liêu về “sự cố” Khe Lạc
Trước tình trạng trong thời gian khá ngắn rộ lên một số vụ lộn xộn giữa dân sở tại và Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu xung quanh nguồn lợi từ rừng, chính quyền huyện Bình Liêu thấy rõ trách nhiệm cần tuyên truyền vận động nhân dân có ý thức gương mẫu chấp hành pháp luật, nhất là trong việc thực hiện những quyết định của UBND tỉnh. Qua đó UBND huyện có Thông báo số 835 ngày 6-9-2011 đề ra phương án giải quyết vướng mắc ở Khe Lạc như sau: Đề nghị Công ty Lâm nghiệp Bình Liêu kiểm đếm số lượng cây giống mà dân đã trồng trên diện tích đất của Công ty đã được UBND tỉnh giao theo Quyết định 491, để hỗ trợ 100% tiền cây giống cho dân (500 đồng/cây keo). Đối với lúa và các loại cây màu ngắn ngày, đề nghị Công ty để lại, đến khi dân thu hoạch xong, Công ty mới lấy lại diện tích đất để phát triển rừng. Đối với các hộ dân mới tách của thôn Khe Lạc chưa có đất sản xuất; trong diện tích 21,58 ha đất lâm nghiệp Nhà nước chưa cấp quyền sử dụng, mỗi hộ sẽ được cấp 0,2 ha; diện tích còn lại (5,58 ha) để làm quỹ đất dự phòng chung của thôn. Đồng thời lên phương án cấp đất nông nghiệp chưa cấp quyền sử dụng cho dân trong thôn. Trong phát triển kinh tế rừng ở Khe Lạc, Công ty phải sử dụng nguồn nhân lực tại thôn để tổ chức sản xuất kinh doanh. Công ty hỗ trợ kinh phí cho các hộ dân tham gia trồng chăm sóc và bảo vệ rừng trên phần đất lâm nghiệp mà Công ty được giao theo phương án của Công ty và các quy định của nhà nước.
Với những quyết tâm lập lại trật tự, tuyên truyền sâu rộng ý thức tôn trọng pháp luật, huyện Bình Liêu đang góp phần quyết định để chấm dứt tình trạng mất an ninh xung quanh những mâu thuẫn, tranh chấp lợi ích từ đất rừng trên địa bàn huyện.
Trọng Khang
