Trong khoảng thời gian cuối năm 2011 đến tháng 1-2012, trên địa bàn các phường Cao Xanh, Hà Khánh (TP Hạ Long) và thị trấn Mạo Khê (Đông Triều) đã xảy ra nhiều vụ khai thác than trái phép gây hậu quả nghiêm trọng, làm thất thoát tài sản của Nhà nước, làm sụt lún nhà dân và nhiều công trình xây dựng, gây hoang mang, lo lắng cho nhân dân, làm mất trật tự trị an trên địa bàn.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thường trực Tỉnh uỷ, các cấp, các ngành đã vào cuộc, tích cực đấu tranh, ngăn chặn, triệt phá nạn khai thác than trái phép. Với chức năng của ngành Kiểm sát là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện KSND tỉnh đã có công văn yêu cầu các phòng nghiệp vụ và 14 Viện Kiểm sát cấp huyện phải khẩn trương giải quyết các vụ án liên quan đến than xảy ra trên địa bàn. Theo đó, Phòng Thực hành quyền công tố, Kiểm sát điều tra, Kiểm sát xét xử án kinh tế - chức vụ (Phòng 1), Viện Kiểm sát TP Hạ Long và huyện Đông Triều đã phối hợp với cơ quan CSĐT công an cùng cấp phân loại ngay từ đầu, kiểm sát chặt chẽ việc khám nghiệm hiện trường, thu giữ vật chứng, phê chuẩn việc khởi tố và áp dụng các biện pháp ngăn chặn. Tổng số đã khởi tố 10 vụ án với 95 bị can, bắt, tạm giam trên 50 đối tượng về tội “Vi phạm các quy định về khai thác tài nguyên”. Trong đó, ba ngành Công an - Viện Kiểm sát - Toà án đã thống nhất xác định một vụ án trọng điểm. Viện kiểm sát hai cấp đã thường xuyên đôn đốc CQĐT đẩy nhanh tiến độ giải quyết án, định kỳ báo cáo Ban Pháp chế HĐND tỉnh về việc giải quyết các vụ án than. Hiện Cơ quan điều tra đã kết thúc điều tra, chuyển hồ sơ đến Viện Kiểm sát đề nghị truy tố 5 vụ với 32 bị can.
Tại hội nghị cán bộ chủ chốt 2 cấp kiểm sát ngày 30-3-2012 và giao ban tháng ngày 3-4-2012, đồng chí Vũ Đức Thành, Tỉnh uỷ viên, Viện trưởng Viện KSND tỉnh đã chỉ đạo Phòng 1, yêu cầu các kiểm sát viên khẩn trương hoàn thành cáo trạng các vụ án than đã kết thúc điều tra để chuyển TAND tỉnh xét xử, phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị địa phương. Đến nay, Viện KSND tỉnh đã truy tố được 4 vụ, với 27 bị can, gồm 3 vụ khai thác than trái phép xảy ra tại phường Hà Khánh, 1 vụ xảy ra tại khu Vĩnh Lâm, thị trấn Mạo Khê với tổng số than đã bị khai thác trái phép lên đến gần 1.000 tấn, trị giá gần 2 tỷ đồng.
Điển hình nhất là vụ Nguyễn Ngọc Thanh và Phạm Hoàng Vịnh là hai đồng chủ lò (hiện đang bỏ trốn đã bị cơ quan điều tra truy nã), còn lại các đồng phạm bị truy tố là 12 bị can. Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát, trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến tháng 12-2011, Thanh và Vịnh đã tổ chức khai thác than trái phép với quy mô tương đối lớn, dưới hình thức lò giếng trong phạm vi đất vườn của gia đình ông Nguyễn Đỗ Mến, ở tổ 33, khu 5, phường Hà Khánh (TP Hạ Long). Quá trình khai thác đã bị lực lượng chức năng kiểm tra, đình chỉ khai thác và tổ chức san lấp lò. Vịnh nhận là chủ lò và đã bị UBND tỉnh xử phạt hành chính 50 triệu đồng. Tuy nhiên, sau đó Thanh và Vịnh vẫn lén lút tiếp tục thuê người khơi lại đường lò đã bị đập phá để khai thác than trái phép.
Thanh thuê Nguyễn Văn Sơn (trước đây đã làm công nhân khai thác hầm lò tại Công ty Than Mạo Khê) phụ trách về kỹ thuật. Hàng ngày, Sơn đến kiểm tra, chỉ đạo cho các tổ tự khai thác. Thanh thoả thuận khi ra than sẽ trả Sơn 10.000 đồng/1 tấn. Từ tháng 9-2011, Thanh thuê Nguyễn Văn Hải, Nguyễn Văn Quang, Dương Văn Điện cùng một số người ở Hải Dương xén sửa, củng cố lại đường lò. Khoảng cuối tháng 10 đến đầu tháng 11-2011, số người ở Hải Dương nghỉ, Hải về quê rủ một số đối tượng ra làm than thuê cho Thanh và Vịnh. Thanh thoả thuận trả công xén lò đá là 3 triệu đồng/mét, xén lò than là 1,8 triệu đồng/mét, khi có than sẽ trả 160.000 đồng/m3 than. Thanh chia những người làm thuê thành 2 tổ, làm việc 2 ca/ngày, cứ 15 ngày thì đổi ca và thanh toán tiền công. Hàng ngày, Vịnh liên hệ với các tổ trưởng để mua gỗ làm vì, chèn và các đồ dùng khác phục vụ cho việc khai thác than.
Tại thời điểm bị Công an phát hiện, bắt giữ ngày 14-12-2011, lò giếng đang ra than. Phần giếng đã xuống sâu 53m, trong đó có 20,4m phần đáy giếng đi trong than. Theo báo cáo của Công ty Than Hòn Gai - Vinacomin, khối lượng than đã bị khai thác trái phép là 413 tấn. Qua giám định xác định là loại than cám 1, trị giá 1 tỷ 170 triệu đồng.
Căn cứ kết quả điều tra, 12 bị cáo đồng phạm với Nguyễn Ngọc Thanh đã bị Viện KSND tỉnh truy tố về tội: “Vi phạm các quy định về khai thác tài nguyên” theo quy định tại khoản 2, Điều 172 Bộ luật hình sự. Đối với các vụ án còn lại, Viện KSND tỉnh tiếp tục đôn đốc CQĐT đẩy nhanh tiến độ, kết thúc điều tra để đưa ra xử lý.
Để phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị địa phương, Viện KSND tỉnh đã bàn với TAND tỉnh, dự kiến trong thời gian tới sẽ đưa ra xét xử lưu động từ 1 đến 2 vụ tại địa bàn nơi có tội phạm xảy ra nhằm tuyên truyền, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và đấu tranh phòng, chống vi phạm, tội phạm về khai thác than trái phép trong nhân dân.
Mai Thúy (Viện KSND tỉnh)
