Không chỉ thiếu và yếu về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguy cơ tiềm ẩn mất an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) tại các chợ còn đến từ chính ý thức người bán, người mua, xuất xứ nguồn hàng cũng như khó khăn của các lực lượng chức năng trong việc kiểm soát nguồn thực phẩm...
Khó từ nhiều phía
Theo thống kê của ngành NN&PTNT, nguồn thực phẩm được sản xuất, đánh bắt, nuôi trồng trên địa bàn toàn tỉnh mới chỉ đáp ứng được 35-40% nhu cầu của người tiêu dùng, phần còn lại được chuyển đến từ các tỉnh, thành phố khác và nhập khẩu. Những nguồn hàng cung cấp này chủ yếu do thương lái thu mua từ các địa phương lân cận, tự vận chuyển đến bán buôn tại các chợ bằng nhiều phương tiện vận chuyển khác nhau như: Đường sắt, đường thuỷ, đường bộ... trong đó có không ít hàng thực phẩm nhập lậu, thực phẩm giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, do đặc thù là tỉnh có đường biên giới khá dài kể cả đường bộ và đường thuỷ nên việc thanh, kiểm tra của các lực lượng chức năng trong công tác phòng, chống buôn lậu gặp rất nhiều khó khăn. Đặc biệt là công tác kiểm tra, kiểm soát ATVSTP trong quá trình vận chuyển và trước khi đưa vào chợ. Mặt khác, ngay cả nguồn hàng thực phẩm sản xuất tại địa phương cũng chưa được kiểm soát chặt chẽ. Nguyên nhân chính là do việc sản xuất, nuôi trồng nông sản chưa được thực hiện trong các khu quy hoạch nuôi trồng tập trung mà chủ yếu do các hộ gia đình thực hiện.
Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Minh Chung, Chi Cục trưởng Chi cục ATVSTP (Sở Y tế) khẳng định: “Ngoài những khó khăn trong việc kiểm soát nguồn hàng, cơ quan chức năng cũng gặp không ít khó khăn từ nguồn nhân lực, trang thiết bị kiểm tra, kiểm định. Việc xác định cụ thể vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm cũng gặp hạn chế khi có tới 83,6% các vụ ngộ độc thực phẩm trên địa bàn tỉnh không lấy được mẫu thực phẩm và mẫu bệnh phẩm để kiểm nghiệm. Trong quá trình kiểm tra, nhiều mẫu thực phẩm phải gửi về Trung tâm Chất lượng nông lâm thuỷ sản vùng I tại Hải Phòng nên sau nhiều ngày mới có kết quả. Bên cạnh đó, đội ngũ làm công tác kiểm tra còn mỏng, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về chuyên môn nghiệp vụ…”. Chính từ những bất cập nêu trên, nên phần lớn việc kiểm tra và đóng dấu các sản phẩm thịt gia súc, gia cầm mới chỉ kiểm tra sau khi giết mổ và thực phẩm đã được đưa đến các chợ. Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, hiện nay có khoảng 80% số lượng gia súc, gia cầm qua giết mổ được cơ quan thú y kiểm soát, kiểm tra vệ sinh thú y tại các chợ. Còn các nguồn thuỷ, hải sản, rau củ thì hầu như chưa được kiểm soát. Việc kiểm tra cũng chỉ mới tập trung vào các chợ hạng I, còn các chợ hạng II, hạng III hầu như công tác kiểm tra thực phẩm chưa triển khai hoặc được triển khai rất ít do lực lượng kiểm tra mỏng, do điều kiện của từng địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu. Thực tế trên cho thấy, việc kiểm tra, kiểm soát nguồn hàng mới kiểm soát được phần “ngọn” chứ chưa kiểm tra được phần “gốc”, dẫn đến không ít vụ ngộ độc thực phẩm đã xảy ra. Thống kê từ năm 2010 đến hết tháng 9-2014, trên địa bàn toàn tỉnh đã xảy ra 27 vụ ngộ độc thực phẩm, số ca mắc lên tới 250 người, khiến cho 6 người tử vong.
Ý thức người mua, người bán chưa cao
Một nguyên nhân gây nên sự bất cập và khó khăn cho công tác đảm bảo ATVSTP ở các chợ là do ý thức của người bán và người tiêu dùng. Do việc mua hàng ở chợ chủ yếu là bán lẻ thông qua giao dịch trực tiếp giữa người bán và người mua theo phương thức tiền - hàng, không thoả thuận về chất lượng, nguồn gốc hàng hoá thực phẩm. Người mua hàng sau khi trả tiền cho người bán hàng sẽ nhận được hàng nếu hai bên đã thoả thuận, đồng ý. Thói quen tiêu dùng “dễ dãi” này vô hình đã tiếp tay cho các đối tượng sản xuất, chế biến kinh doanh hàng giả, hàng không đảm bảo ATVSTP.
Còn đối với các hộ kinh doanh, qua kết quả rà soát của Sở Công Thương cho thấy, trong tổng số trên 10.000 lao động tham gia kinh doanh thực phẩm tại các chợ thì hầu hết chưa qua đào tạo về nghiệp vụ kinh doanh. Theo quy định tại Nghị định số 38/2012/NĐ-CP ngày 24-5-2012 của Chính phủ, những lao động trực tiếp sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm bắt buộc phải tập huấn kiến thức về ATVSTP và kiểm tra sức khoẻ định kỳ để được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATVSTP theo quy định của pháp luật. Thế nhưng hình ảnh những người bán hàng thực phẩm ăn chín, ăn ngay còn chưa thực hiện đầy đủ các yêu cầu về trang bị bảo hộ như vẫn còn đeo nhẫn, đồng hồ, vòng tay và chưa đeo khẩu trang, găng tay, đội mũ... trong quá trình giao dịch và bán hàng cho khách còn khá phổ biến. Hầu hết các đối tượng này chưa được đào tạo về nghiệp vụ kinh doanh, chưa được tập huấn kiến thức về ATVSTP và thực hiện khám sức khoẻ định kỳ theo quy định của pháp luật. Do đó phần lớn các hộ kinh doanh chưa được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATVSTP theo quy định của pháp luật. Không những thế, người kinh doanh thực phẩm trong chợ cũng chưa thực sự quan tâm đến chất lượng và sự an toàn của hàng hoá, chưa đòi hỏi những điều kiện chứng minh hàng hoá đảm bảo an toàn, đặc biệt là những mặt hàng tươi sống.
Như vậy là những quy định của pháp luật vẫn chưa được người bán thực hiện một cách nghiêm túc, đáng buồn hơn là quyền lợi, sức khoẻ của người tiêu dùng thì vẫn cứ bị chính người tiêu dùng xem nhẹ.
Hoàng Nga
Bài 3: Chợ an toàn thực phẩm bao giờ mới được nhân rộng?
[links()] Bài 1: Ô nhiễm từ chợ
