Là kênh phân phối chính trong mua bán hàng hoá, đã từ lâu chợ truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các mặt hàng thực phẩm thiết yếu cho người dân trên địa bàn toàn tỉnh. Tuy nhiên, vấn đề bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) tại các chợ truyền thống này hiện vẫn là một thách thức không nhỏ.
Hầu hết các chợ đều mất vệ sinh
Theo thống kê của Sở Công Thương, tính đến thời điểm này trên địa bàn tỉnh có 138 chợ gồm: 19 chợ hạng I, 19 chợ hạng II và 100 chợ hạng III. Kết quả khảo sát cho thấy, trong tổng số 138 chợ mới chỉ có 56 chợ xây dựng kiên cố; 47 chợ xây dựng bán kiên cố và 35 chợ vẫn trong tình trạng lều, lán tạm. Tại các chợ hạng I, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật cơ bản đảm bảo theo yêu cầu, hệ thống cấp thoát nước, hệ thống thu gom và xử lý chất thải, hệ thống chiếu sáng, thông gió hoạt động tốt. Các khu vực kinh doanh thực phẩm đã được bố trí thành từng khu riêng biệt. Tuy nhiên, hầu hết những chợ hạng II, hạng III đều được hình thành từ trước những năm 1980 nên cơ sở vật chất nhiều chợ đã xuống cấp, nền chợ ẩm thấp, nước thải tù đọng, không bảo đảm vệ sinh môi trường. Thậm chí nhiều chợ đã tồn tại hàng chục năm nhưng vẫn không có khu nhà vệ sinh. Báo động hơn là tình trạng giết mổ gia cầm trong chợ vẫn đang diễn ra phổ biến, do một số chợ không có khu giết mổ riêng, hệ thống xử lý nước thải và chất thải không đạt yêu cầu, gây ô nhiễm môi trường và ATVSTP nghiêm trọng. Một số hộ kinh doanh còn bày thịt gia súc, gia cầm vào những mẹt nhỏ, vỏ bìa cát tông đặt ngay dưới nền đất ẩm, không quan tâm tới vấn đề ô nhiễm thực phẩm…
Khu thực phẩm tươi sống đã vậy, nhiều quầy hàng thực phẩm chín như thịt quay, giò chả, nem cũng không có tủ kính che đậy, bụi bặm và ruồi nhặng bám đầy. Môi trường chung quanh ẩm thấp, chật hẹp, người chế biến không mặc bảo hộ lao động, không được kiểm tra sức khoẻ định kỳ, có nơi còn sử dụng nước giếng khoan chưa được kiểm nghiệm chất lượng nước để chế biến thực phẩm. Đó là chưa kể tới sự hiểu biết về vấn đề ATVSTP của những người tham gia chế biến còn hạn chế, khái niệm “an toàn thực phẩm” của những tiểu thương này chỉ đơn giản là không để khách hàng bị ngộ độc.
Từ chợ tỉnh đến chợ huyện
Tình trạng mất an toàn vệ sinh thực phẩm ở các chợ xảy ra ở hầu hết các chợ trên địa bàn tỉnh, từ chợ loại I đến các chợ cóc, chợ tạm. Đơn cử, chợ Hạ Long I, chợ Hạ Long II (TP Hạ Long) là 2 chợ hạng I của tỉnh, cũng là 2 chợ được đánh giá có quy mô đầu tư xây dựng cơ sở vật chất khang trang nhất của tỉnh, thế nhưng các khu chế biến gia cầm sống, thuỷ hải sản tươi sống, dịch vụ ăn uống tại chỗ, thực phẩm nấu chín… vẫn được bố trí nằm xen kẽ lẫn nhau. Chưa kể ở khu vực cổng chợ, hay lối đi giữa các phân khu chức năng, do phát sinh thêm nhiều điểm bán hàng mới, không có ki-ốt bán hàng cố định nên các hộ kinh doanh đã dùng những miếng bìa các tông, bao dứa trải ngay dưới nền đất để bán hàng.
Thực trạng này còn trở nên đáng báo động hơn khi chúng tôi đi “mục sở thị” ở những chợ khu vực nông thôn, miền núi, hải đảo, chợ tạm, chợ cóc... Đơn cử như chợ Cái Rồng (huyện Vân Đồn), được đưa vào sử dụng từ năm 1995, sau gần 20 năm hoạt động chợ Cái Rồng giờ đã xuống cấp nghiêm trọng. Chợ không có phân khu chức năng rõ ràng; nền chợ thấp hơn mặt đường khoảng 50cm, nước thải ứ đọng thường xuyên gây nên tình trạng nhớp nhúa, mất vệ sinh. Hay như chợ Cô Tô, là chợ duy nhất cung cấp hàng hoá cho toàn huyện đảo Cô Tô, nhưng cho đến giờ vẫn vô cùng xập xệ, lộn xộn. Dãy hàng bán hải sản, hàng ăn sáng, hàng khô đã qua chế biến nằm san sát nhau, tràn cả xuống lòng đường. Các mặt hàng chủ yếu được bày bán trên những cái bàn gỗ, bàn tre kết lại. Nước và rác thải sau chế biến hải sản, thực phẩm được vứt, đổ bừa bãi ngay dưới lối đi hoặc bờ kè bao biển.
Trò chuyện với chúng tôi, chị Nguyễn Thị Thanh (du khách đến từ Hà Nội) ngao ngán cho biết: Đến Cô Tô, ngoài tham quan du lịch cả đoàn ai cũng háo hức đi mua đồ hải sản mang về làm quà. Nhưng nhìn hải sản có tươi sống đến mấy mà chỉ được bày bán sơ sài trên những mảnh nilon, bao tải dứa, rồi rác thải vứt bừa bãi xung quanh… cũng khiến cho chúng tôi cảm thấy rùng mình.
Quan sát tại các chợ ở khu vực miền Đông như chợ Tiên Yên, Ba Chẽ, Bình Liêu, Đầm Hà… tình trạng mất vệ sinh và ô nhiễm từ chợ cũng là phổ biến. Nét chung của các khu chợ truyền thống trên địa bàn tỉnh là nơi chế biến thực phẩm và người chế biến thực phẩm hầu như không bảo đảm các tiêu chí về ATVSTP theo quy định.
Hoàng Nga
Bài 2: Quá nhiều bất cập
