Sức bật của Hoành Mô hôm nay không chỉ đến từ lợi thế cửa khẩu hay vị trí vùng biên, mà còn từ cách vận hành của bộ máy chính quyền mới. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động ổn định đang tạo những chuyển biến rõ nét trong lề lối làm việc và hiệu quả phục vụ nhân dân.
Chuyển biến từ tác phong phục vụ
8 giờ sáng, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hoành Mô đã có khá đông người dân đến giao dịch. Có người làm thủ tục đất đai, người xác nhận hồ sơ trợ cấp, người hỏi về thủ tục đăng ký kinh doanh. Thay vì phải xuống huyện Bình Liêu như trước đây, nay hầu hết thủ tục đều được giải quyết ngay tại xã. Dữ liệu được số hóa giúp cán bộ tra cứu nhanh, người dân không phải bổ sung nhiều loại giấy tờ như trước, nhờ đó thời gian xử lý và trả kết quả được rút ngắn.
Bà Nguyễn Thị Phượng, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hoành Mô cho biết: Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc của Trung tâm tăng lên rất nhiều bởi hơn 80% nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện đã chuyển về xã. Tuy nhiên, nhờ quy trình được chuẩn hóa và ứng dụng công nghệ số, việc giải quyết hồ sơ vẫn được bảo đảm thông suốt, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt tới 98%.
Điều làm nên sự thay đổi không chỉ là việc phân cấp thẩm quyền mà còn là cách chính quyền vận hành. Đến nay, 100% cán bộ xã đã sử dụng chữ ký số và xử lý văn bản hoàn toàn trên môi trường điện tử. Xã đã số hóa thành công 1.041 hồ sơ đất đai và hoàn thiện cơ sở dữ liệu đảng viên. Người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến với tỷ lệ hồ sơ thực hiện qua mạng đạt 98,8%. Song song với đó, 100% người dân được lập hồ sơ sức khỏe điện tử. Các nền tảng số như Zalo, Facebook cũng được chính quyền tận dụng để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của bà con, tuyên truyền, phổ biến thông tin chính sách mới, nhờ đó việc giải quyết đơn thư khiếu nại sát cơ sở hơn, hạn chế tình trạng đùn đẩy, kéo dài.
Đặc biệt, nhờ việc phân cấp thẩm quyền bồi thường, hỗ trợ trực tiếp nên công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án của Hoành Mô được đẩy nhanh. Chỉ trong quý I năm 2026, xã đã giải quyết quyền lợi cho 71 hộ dân, bàn giao mặt bằng sạch để triển khai 5 dự án trọng điểm. Đến hết tháng 6/2026, xã đã giải ngân được 98,459 tỷ đồng, giải phóng mặt bằng cho 7 dự án trọng điểm và bàn giao được 84,33% diện tích đất thu hồi.
Sự thay đổi trong phương thức quản trị phản ánh trên những con số phát triển. Sau một năm vận hành theo mô hình mới, kết quả kinh tế - xã hội của Hoành Mô đã có những bước tiến đáng kể. 6 tháng năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 201,7 tỷ đồng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lũy kế đạt 62,06 triệu USD, tăng tới 88,17% so với cùng kỳ năm 2025 và đã hoàn thành 77,57% kế hoạch năm, đón gần 61.000 lượt khách, doanh thu du lịch ước đạt 24,39 tỷ đồng. Lĩnh vực nông - lâm nghiệp phát triển vững chắc với diện tích gieo trồng đạt 406ha và diện tích trồng rừng mới đạt 114ha. Đáng chú ý, xã có 26 cây được công nhận là cây di sản.
Hiệu quả của mô hình mới tại Hoành Mô còn được đo bằng năng lực đối ngoại ngay từ cấp cơ sở. Nổi bật, xã đã ký Ý định thư thiết lập quan hệ hữu nghị với Khu Phòng Thành (Trung Quốc); tổ chức 2 đoàn công tác và đón 2 đoàn vào giao lưu, chúc Tết; sơ kết 10 năm kết nghĩa cụm dân cư biên giới và phối hợp tổ chức thành công Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 10. Thông qua các cuộc hội đàm và khảo sát thực địa, nhiều vấn đề về thoát lũ, bồi lắng lòng suối được phối hợp xử lý hiệu quả, góp phần giữ vững đường biên giới hòa bình, ổn định.
Hoành Mô cũng chủ động tranh thủ được nguồn lực quốc tế. Địa phương tích cực triển khai Dự án "Nâng cao năng lực của cộng đồng dân tộc thiểu số tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch tại các xã: Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh" do JICA tài trợ, giúp người dân học làm du lịch, kết nối doanh nghiệp và tạo sinh kế ngay trên quê hương mình.
Tháo nút thắt, tạo đột phá phát triển
Bộ máy đã vận hành ổn định, nhưng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thực sự tạo ra những đột phá cho một xã biên giới như Hoành Mô, vẫn còn nhiều "nút thắt" cần được tháo gỡ. Áp lực đầu tiên là về nguồn nhân lực. Khi hơn 80% nhiệm vụ thuộc cấp huyện trước đây được chuyển về xã, khối lượng công việc tăng lên đáng kể trong khi bộ máy vẫn chưa đủ nhân lực. Hiện Hoành Mô còn thiếu tới 25,3% biên chế, nhất là các vị trí chuyên môn về đất đai, đầu tư công và đối ngoại biên giới. Không ít cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, vừa giải quyết thủ tục hành chính, vừa theo sát các dự án, lại tham gia xử lý những vấn đề phát sinh ở khu vực biên giới.
Trong khi chính quyền đang chuyển dần sang môi trường số thì ở một số thôn vùng cao, điện thoại vẫn có lúc mất sóng, internet chưa ổn định. Những "điểm lõm" về viễn thông trở thành rào cản không nhỏ đối với mục tiêu xây dựng chính quyền số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Nhiều quy định pháp luật vẫn được xây dựng theo mô hình 3 cấp chính quyền trước đây, trong khi cấp huyện không còn. Điều này khiến một số lĩnh vực, nhất là đất đai, đầu tư và đối ngoại biên giới thiếu hướng dẫn cụ thể khi triển khai ở cấp xã.
Từ thực tiễn đó, Hoành Mô đã đề xuất Trung ương và tỉnh tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, phân định rõ hơn thẩm quyền của chính quyền cấp xã sau khi bỏ cấp huyện. Đặc biệt, với một địa phương 100% diện tích nằm trong khu vực biên giới, xã cũng đề xuất có cơ chế đặc thù để chủ động hơn trong phát triển kinh tế cửa khẩu, đối ngoại nhân dân và quản lý địa bàn. Cùng với đó là cơ chế thu hút cán bộ chuyên môn, đầu tư hạ tầng số và tăng cường liên kết giữa các xã trong giải quyết những vấn đề liên vùng.
Ông Vũ Duy Văn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hoành Mô cho biết: "Sau một năm vận hành, mô hình mới cần chuyển từ hoạt động ổn định sang hoạt động hiệu quả và tạo được sự bứt phá cho địa phương. Điều chúng tôi quan tâm nhất hiện nay là hoạt động như thế nào để phục vụ người dân tốt hơn. Đảng ủy xã sẽ tiếp tục siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; đồng thời đầu tư cho đội ngũ cán bộ cả về năng lực quản trị và kỹ năng số, tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57 về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Hoành Mô hướng tới mục tiêu không chỉ giải quyết công việc nhanh hơn mà còn xây dựng một chính quyền đủ năng lực dẫn dắt phát triển, chủ động trong đối ngoại, khai thác hiệu quả lợi thế cửa khẩu và giữ vững quốc phòng - an ninh".
 Ông Omori Junpei - Giám đốc Viện Nghiên cứu Quy hoạch Môi trường OM (Nhật Bản), Trưởng đoàn chuyên gia Dự án của JICA: Cán bộ địa phương rất chủ động Khi bắt đầu triển khai dự án “Nâng cao năng lực của cộng đồng dân tộc thiểu số tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch tại các xã: Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh”, chúng tôi chỉ đưa ra những gợi ý ban đầu về cách khai thác tài nguyên bản địa để phát triển du lịch cộng đồng cho xã Hoành Mô. Điều tôi rất ấn tượng là chính quyền xã đã nhanh chóng cùng người dân khảo sát thực tế, trao đổi nhiều lần để hoàn thiện các ý tưởng. Từ đó, nhiều hoạt động trải nghiệm đã được xây dựng như khám phá rừng chè cổ, tìm hiểu văn hóa của đồng bào dân tộc, trải nghiệm nghề truyền thống và ẩm thực địa phương. Các sản phẩm được hình thành từ chính những giá trị sẵn có của Hoành Mô. Đội ngũ cán bộ địa phương rất chủ động tiếp thu, sẵn sàng điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm sau mỗi đợt khảo sát. Chính sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, người dân và chuyên gia đã giúp các ý tưởng từng bước trở thành những sản phẩm du lịch có thể đưa vào khai thác thực tế. |
 Chị Chu Thị Hạnh, Ủy viên BCH Đảng bộ, Phó Chủ tịch MTTQ, Bí thư Đoàn xã Hoành Mô: Nâng cao hiệu quả chuyển đổi số và hỗ trợ chính quyền Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng giao dịch hành chính trực tuyến và yêu cầu về kỹ năng số của người dân tăng lên. Xác định đây là nhiệm vụ đồng hành cùng chính quyền, tuổi trẻ Hoành Mô đã thành lập các đội hình hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, cài đặt, sử dụng các ứng dụng số, thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, tại 22 điểm sinh hoạt hè, Đoàn Thanh niên lồng ghép tuyên truyền về an toàn trên không gian mạng, phòng chống lừa đảo trực tuyến và trang bị kỹ năng số cho thiếu nhi. Qua đó, góp phần giúp người dân tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ công, nâng cao hiệu quả chuyển đổi số và hỗ trợ chính quyền địa phương 2 cấp vận hành ngày càng thông suốt, hiệu quả. |
 Anh Vi Ngọc Sáng, công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hoành Mô: Xác định phải vừa làm, vừa học Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tôi được giao tiếp nhận thêm nhiều nhóm thủ tục trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện như đăng ký kinh doanh, xây dựng, công thương, nông nghiệp và môi trường. Đây đều là những lĩnh vực mới nên thời gian đầu cũng có nhiều bỡ ngỡ. Để đáp ứng yêu cầu công việc, tôi xác định phải vừa làm, vừa học. Ngoài tự nghiên cứu các quy định mới, tôi tham gia các lớp tập huấn trực tuyến, cập nhật hướng dẫn trên hệ thống dịch vụ công và thường xuyên trao đổi với cán bộ chuyên môn của cấp tỉnh và bộ để tháo gỡ những nội dung còn vướng. Với những lĩnh vực chuyên sâu như đất đai hay xây dựng, tôi luôn dành nhiều thời gian tìm hiểu vì liên quan đến nhiều quy định và dữ liệu chuyên ngành. Trong điều kiện hiện nay, việc làm chủ các nền tảng số, chủ động cập nhật kiến thức và không ngừng nâng cao chuyên môn là yêu cầu bắt buộc để xử lý công việc chính xác, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn. |
 Anh Vi Văn Nghiệp, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nghiệp Đoàn: Yên tâm đầu tư, phát triển những mô hình chăn nuôi mới Tôi bắt đầu nuôi hươu từ năm 2023 và thành lập HTX để phát triển mô hình theo hướng lâu dài. Thời gian qua, HTX luôn được chính quyền địa phương đồng hành phát triển, hướng dẫn hoàn thiện các thủ tục, định hướng xây dựng sản phẩm OCOP, kết nối với các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất. Khi có khó khăn hay vướng mắc, chúng tôi đều có thể trao đổi trực tiếp với xã và được hướng dẫn rất cụ thể. Hiện nay, HTX đang tập trung mở rộng quy mô đàn, đầu tư cơ sở chế biến để nâng giá trị sản phẩm nhung hươu. Chúng tôi cũng mong sớm tiếp cận thêm các nguồn vốn ưu đãi và chính sách hỗ trợ về máy móc, thiết bị để đẩy mạnh chế biến sâu. Có sự đồng hành của chính quyền cơ sở, chúng tôi yên tâm đầu tư, phát triển những mô hình chăn nuôi mới và từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm của địa phương. |
