Quảng Ninh đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên tăng đều qua từng năm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về chăm sóc sức khỏe cho nhóm dân số cao tuổi, đặc biệt là các bệnh lý tim mạch, nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Tại Bệnh viện Lão khoa - Phục hồi chức năng tỉnh, số lượt khám và điều trị bệnh tim mạch ở người cao tuổi liên tục tăng. Trong đó, nhiều trường hợp nhập viện ở giai đoạn muộn, đã xuất hiện biến chứng vì bỏ qua các dấu hiệu sớm. Theo bác sĩ nội trú CKI Lê Thị Hương Thu, Phó Trưởng khoa Phụ trách Khoa Nội tổng hợp, các bệnh lý tim mạch thường gặp nhất ở người cao tuổi gồm tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, suy tim, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, rối loạn chuyển hóa lipid máu và xơ vữa động mạch. Đây đều là những bệnh mạn tính, diễn biến âm thầm, đòi hỏi theo dõi sát sao và điều trị liên tục.
Một trong những khó khăn lớn nhất trong phát hiện bệnh tim mạch ở người cao tuổi là triệu chứng không điển hình. Theo bác sĩ Hương Thu, có những bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim nhưng không hề đau ngực, chỉ mệt mỏi, chán ăn, hoặc đầy bụng. Những biểu hiện mơ hồ này khiến gia đình nhầm tưởng là dấu hiệu tuổi già, từ đó chậm đưa người bệnh đi khám.
Việc chẩn đoán càng phức tạp hơn khi người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh nền cùng lúc như đái tháo đường, COPD, suy thận, thoái hóa khớp… khiến triệu chứng chồng lấn, khó phân biệt. Chẳng hạn, khó thở có thể do suy tim nhưng cũng có thể là biểu hiện của bệnh phổi tắc nghẽn; phù chân vừa là dấu hiệu của suy tim, vừa có thể do suy thận. Ngoài ra, nhiều người lớn tuổi suy giảm trí nhớ, nghe kém nên khó khai thác bệnh sử, khiến bác sĩ mất nhiều thời gian để xác định đúng vấn đề.
Không chỉ khó ở khâu chẩn đoán, điều trị bệnh tim mạch cho người cao tuổi cũng đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt. Người bệnh thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc, dễ xảy ra tương tác thuốc gây nguy hiểm. Chức năng gan, thận suy giảm khiến thuốc tích lũy trong cơ thể, phải điều chỉnh liều phù hợp. Một số can thiệp chuyên sâu như can thiệp mạch vành, phẫu thuật tim… cũng cần cân nhắc kỹ do nguy cơ biến chứng cao. Thêm vào đó, người cao tuổi thường đáp ứng điều trị chậm và dễ bị tác dụng phụ, trong khi tình trạng quên uống thuốc hoặc uống sai liều khá phổ biến.
Các triệu chứng cần đặc biệt lưu ý gồm: Mệt mỏi, giảm khả năng gắng sức; khó thở khi hoạt động hoặc khi nằm; ho khan về đêm; đau tức ngực hoặc nặng ngực; phù chân, phù mắt cá; chóng mặt, choáng váng, dễ té ngã; đánh trống ngực, tim đập nhanh hoặc không đều; chán ăn, đầy bụng kéo dài; giảm trí nhớ thoáng qua, nói khó; vã mồ hôi, mệt lả dù không đau ngực.
Để phòng ngừa bệnh tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi, các bác sĩ đưa ra khuyến cáo: Trước hết, cần duy trì khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, rối loạn nhịp tim… giúp điều trị chủ động và hạn chế biến chứng. Việc tuân thủ phác đồ điều trị là yếu tố quyết định: Uống thuốc đúng giờ, đúng liều, không tự ý đổi thuốc và báo ngay cho bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường.
Song song với điều trị thuốc, duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò rất quan trọng. Người cao tuổi nên ăn giảm muối, hạn chế mỡ động vật, nội tạng và đồ chiên rán; tăng cường ăn rau xanh, trái cây, cá và các thực phẩm tốt cho tim mạch; uống đủ nước nếu không có chống chỉ định; cần bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và các đồ uống chứa caffeine. Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, tập thở, dưỡng sinh giúp tăng cường tuần hoàn và sức bền. Đồng thời, gia đình cần sắp xếp nhà cửa gọn gàng, lắp đặt tay vịn tại nhà tắm, nhà vệ sinh, đảm bảo chiếu sáng đầy đủ để người cao tuổi di chuyển thuận tiện, an toàn, phòng tránh bị té ngã.
Phát hiện sớm, điều trị đúng và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét tại Quảng Ninh.
