Khó về tuyên truyền
Ngay từ sau khi Pháp lệnh Dân số ra đời và có hiệu lực thi hành (ngày 1-5-2003), UBND huyện Bình Liêu đã nhanh chóng tổ chức triển khai nội dung Pháp lệnh đến các cán bộ chủ chốt từ cấp huyện đến cấp xã, thị trấn cùng toàn thể nhân dân trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, Bình Liêu là huyện miền núi, 96% là đồng bào thiểu số, dân cư sống phân tán, địa hình đồi núi cao, nhiều sông, khe suối, đường giao thông đi lại giữa các thôn, bản rất khó khăn nên việc tuyên truyền, phổ biến nội dung Pháp lệnh Dân số cũng bị hạn chế. Thêm nữa, mặt bằng trình độ dân trí của bà con còn nhiều hạn chế, những quan niệm lạc hậu như “đông con, đông của”, “trọng nam, khinh nữ” đã ăn sâu trong tiềm thức của người dân từ bao đời nay. Do đó, công tác tuyên truyền đã khó càng thêm khó. Chị Đặng Thị Thanh, thôn Phiêng Chiểng, xã Đồng Tâm, cộng tác viên gắn bó với công tác dân số gần 10 năm nay tâm sự: “Những ngày đầu đến vận động các gia đình tham gia sinh hoạt nhóm, tư vấn KHHGĐ gặp rất nhiều khó khăn. Bà con không tín nhiệm đâu, đi vận động không ai nghe, bà con nói nếu KHHGĐ sẽ bị bệnh. Nhiều người dân không chịu tiếp xúc, thậm chí có khi còn bị gia đình của họ phản đối, nặng lời... Nhưng chúng tôi vẫn không quản ngại, hàng tháng trời, ngày nắng hay mưa vẫn tranh thủ thời gian “đi từng ngõ, gõ từng nhà” thuyết phục”.
Cái “vướng” nữa trong hoạt động công tác dân số ở cơ sở là chế độ phụ cấp đối với đội ngũ cộng tác viên dân số thôn, bản còn thấp. Trò chuyện với chúng tôi, bà Lạc Thị Sằn, cộng tác viên dân số thôn Nà Mo, xã Vô Ngại cười: “Từ trước đến nay, chồng tôi toàn trêu là “ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng” thôi cô ạ. Trước, chế độ phụ cấp cho những người làm cộng tác viên dân số chúng tôi chỉ có 50.000 đồng/người/tháng. Đầu năm 2013, mới có quyết định tăng lên 100.000 đồng/người/tháng”. Chính vì vậy, để vận động được những cộng tác viên làm về DS-KHHGĐ là rất khó khăn.
Kết quả khả quan
Trước những khó khăn đó, để nâng cao chất lượng dân số, nâng cao nhận thức của nhân dân về công tác DS-KHHGĐ, Bình Liêu đã đẩy mạnh triển khai nhiều chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ chăm sóc SKSS-KHHGĐ, triển khai các mô hình nâng cao chất lượng dân số. Không những vậy, Bình Liêu còn triển khai lồng ghép thực hiện chính sách DS-KHHGĐ vào các quy ước, hương ước tới 97 thôn, bản và 7 khu phố trên địa bàn. Chú trọng truyền thông bằng hình thức vận động tư vấn trực tiếp tại hộ gia đình. Theo chị Hà Hải Thuỳ, cán bộ truyền thông Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Bình Liêu, trong 10 năm thực hiện Pháp lệnh Dân số, Bình Liêu đã tổ chức tuyên truyền nhóm, nói chuyện chuyên đề cho hơn 142.000 lượt người, tư vấn trực tiếp tới gần 45.000 lượt hộ gia đình. Thêm nữa, Bình Liêu còn thực hiện nhiều chế độ, biện pháp khuyến khích các đối tượng thực hiện tốt chính sách DS-KHHGĐ. Kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm chính sách DS-KHHGĐ, đặc biệt là các đối tượng đảng viên, cán bộ, công chức nhà nước.
Nhờ có sự chỉ đạo sát sao của cấp uỷ, chính quyền, sự nỗ lực của cán bộ, cộng tác viên làm dân số mà chất lượng dân số ngày một tăng lên. Sự chuyển biến về nhận thức đã làm thay đổi lớn về hành vi thực hiện KHHGĐ trong nhân dân. Tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên giảm từ 26,4% năm 2003 xuống còn 15,5% năm 2012. Tỷ lệ các cặp vợ chồng áp dụng các biện pháp tránh thai năm 2003 là 73,2%, năm 2008 giảm còn 68,8% và năm 2012 lại tiếp tục tăng lên 71,5%. Như gia đình chị Choỏng Tài Múi, ở thôn Ngàn Mèo Trên, xã Lục Hồn có hai con gái, nhưng họ đã tự nguyện thực hiện KHHGĐ từ khá sớm. Vì theo họ, ngày đó không thực hiện KHHGĐ có lẽ bây giờ con đông, cuộc sống sẽ rất khó khăn. Hiện nay, cuộc sống gia đình chị khá ổn định, hai cô con gái đều thành đạt.
Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, Bình Liêu vẫn còn một số hạn chế. Bà Chu Bích Thu, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Bình Liêu bộc bạch: “Tỷ lệ sinh con thứ 3 trên địa bàn huyện đã giảm, nhưng chưa thực sự bền vững. Thêm nữa, tình trạng cán bộ, đảng viên vi phạm chính sách DS-KHHGĐ vẫn đang diễn ra. Trong 10 năm qua, vẫn có 1.154 trường hợp vi phạm chính sách DS-KHHGĐ, trong đó có 24 cán bộ và đảng viên vi phạm. Bởi vậy, để công tác DS-KHHGĐ trong thời gian tới đạt kết quả bền vững, cần có sự vào cuộc tích cực hơn nữa của các cấp, các ngành, trong đó lực lượng nòng cốt là đội ngũ cán bộ dân số các cấp. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động; kiện toàn tổ chức bộ máy từ huyện đến cơ sở, thúc đẩy các hoạt động chuyên môn; có những giải pháp tích cực để giải quyết tình trạng sinh con thứ 3 trở lên…”.
Lưu Linh
