Từ nghề nuôi biển, văn hóa cộng đồng đến cảnh quan tự nhiên, Vân Đồn đang từng bước chuyển những giá trị bản địa thành sản phẩm du lịch có khả năng tạo thêm trải nghiệm và gia tăng thu nhập cho người dân. Cách làm này đang mở rộng chuỗi giá trị, tạo dư địa để du lịch phát triển theo chiều sâu.
Giữa không gian vịnh Bái Tử Long, làng chài Cống Lão Vọng lưu giữ sinh kế đặc trưng của cư dân vùng biển Vân Đồn. Từ những bè nuôi hàu, cá, nhuyễn thể, địa phương đang nghiên cứu mở hướng du lịch trải nghiệm để du khách tham quan vùng nuôi, tìm hiểu nghề biển, trực tiếp thu hoạch, sơ chế, thưởng thức hải sản và khám phá đời sống ngư dân.
Đây là một trong những nội dung của phương án thí điểm du lịch sinh thái biển đảo gắn với nuôi trồng thủy sản tại đặc khu Vân Đồn. Dự kiến triển khai tại 16 vùng nuôi nhuyễn thể, cá biển và khu vực phù hợp, mô hình phấn đấu tăng giá trị sản xuất thủy sản thêm 15-17% so với nuôi trồng thủy sản thuần túy trên cùng diện tích mặt nước; chuyển khoảng 500-700 lao động từ ngư nghiệp sang kết hợp dịch vụ du lịch trong năm 2026. Các hoạt động thí điểm dự kiến thu hút hơn 90.000 lượt khách, doanh thu khoảng 225 tỷ đồng.
Điểm mới của mô hình nằm ở việc không chỉ bán sản phẩm thủy sản mà tạo thêm giá trị từ chính quá trình nuôi trồng. Bè nuôi được đầu tư đồng bộ, bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường và có không gian đón khách có thể trở thành điểm trải nghiệm “Một ngày làm ngư dân”. Từ đó hình thành chuỗi liên kết “Nuôi trồng - Chế biến - Du lịch”, kéo theo các dịch vụ vận tải, lưu trú, ăn uống và tiêu dùng.
Chị Trần Thị Mơ, Phó Giám đốc HTX Làng chài Bái Tử Long, cho biết: Người dân mong muốn được tập huấn kỹ năng đón tiếp, phục vụ du khách và hỗ trợ hoàn thiện cơ sở vật chất để từng bước đưa du lịch trải nghiệm vào khai thác hiệu quả.
Lợi thế để Vân Đồn phát triển sản phẩm này là không gian biển đảo rộng lớn, hệ sinh thái đa dạng cùng hệ thống di sản, văn hóa phong phú. Đặc khu có diện tích tự nhiên hơn 551,3km², hơn 600 đảo lớn, nhỏ, vùng biển khoảng 1.620km²; Vườn Quốc gia Bái Tử Long rộng 15.783ha. Cùng với các bãi biển Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, địa phương còn có 44 di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, trong đó có Di tích quốc gia đặc biệt Quần thể Thương cảng Vân Đồn.
Cùng với du lịch biển đảo, những giá trị văn hóa bản địa cũng đang được đưa vào sản phẩm. Làng Văn hóa - Du lịch dân tộc Sán Dìu với không gian trưng bày hiện vật, công cụ lao động và sinh hoạt cộng đồng mở thêm lựa chọn trải nghiệm văn hóa cho du khách. Các chương trình văn nghệ truyền thống, ẩm thực, nghề thủ công và sinh hoạt đời thường của cộng đồng được định hướng trở thành những yếu tố tạo dấu ấn riêng cho điểm đến.
Theo ông Ngô Duy Ninh, Giám đốc Công ty Vietnamtourism chi nhánh Quảng Ninh, để du lịch cộng đồng tạo được sức hút, cần đưa những giá trị đặc trưng của cư dân bản địa vào từng sản phẩm, từ văn hóa, ẩm thực đến nghề truyền thống. Qua đó vừa làm phong phú trải nghiệm, vừa tạo thêm nguồn thu và khuyến khích cộng đồng tham gia giữ gìn bản sắc.
Hạ tầng kết nối ngày càng hoàn thiện với Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, các tuyến cao tốc và Bến cảng cao cấp Ao Tiên cũng tạo điều kiện để đặc khu mở rộng thị trường khách. Cùng với các sản phẩm biển đảo, văn hóa cộng đồng, địa phương tiếp tục phát triển những sản phẩm mới như trải nghiệm nông nghiệp gắn với vùng cam Vạn Yên, kết hợp tham quan, thưởng thức, hoạt động văn hóa, thể thao và quảng bá sản phẩm OCOP.
Hiệu quả bước đầu được thể hiện qua lượng khách tăng nhanh. 9 tháng năm 2026, Vân Đồn đón khoảng 3 triệu lượt khách, tăng gần 53% so với cùng kỳ năm 2025; doanh thu du lịch ước gần 5.800 tỷ đồng, tăng hơn 88%.
Theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ đặc khu Vân Đồn lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, động lực phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới xây dựng Vân Đồn trở thành khu kinh tế biển đa ngành, phát triển du lịch cao cấp, công nghiệp giải trí, dịch vụ tổng hợp và logistics.
Từ khai thác cảnh quan đến khai thác nghề biển, văn hóa cộng đồng và sản vật địa phương, hướng đi của Vân Đồn đang chuyển dần từ “có gì khai thác nấy” sang chủ động tạo ra những trải nghiệm mới. Đây cũng là cơ sở để kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu của du khách và đưa giá trị du lịch lan tỏa sâu hơn tới cộng đồng.
