Du lịch bản địa Hoành Mô hướng tới dòng khách quốc tế

Khai thác bền vững lợi thế từ những rừng hồi bạt ngàn, quần thể chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi đến đời sống văn hóa bản địa giàu bản sắc, xã Hoành Mô đang chuyển mình thành điểm đến trải nghiệm sinh thái văn hóa độc đáo, đặc biệt hấp dẫn với dòng khách quốc tế yêu thiên nhiên, ưa khám phá.

"Đo ni đóng giày" cho thị trường Nhật Bản

Trong khuôn khổ Dự án “Nâng cao năng lực của cộng đồng dân tộc thiểu số tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch tại các xã: Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh”, do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) viện trợ không hoàn lại và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ dự án, Hoành Mô xây dựng sản phẩm tour mẫu bao gồm hành trình trekking khám phá rừng chè cổ, tìm hiểu cây thuốc, trải nghiệm hái hồi, làm bánh coóc mò, ngâm chân thư giãn bằng lá thuốc, cùng người dân chuẩn bị bữa tối truyền thống.

Hành trình khám phá bắt đầu từ thôn Khe Tiền, nơi có 100% dân cư là đồng bào Dao Thanh Phán. Sáng sớm, trong không gian bảng lảng sương giăng, những ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương nằm nép mình bên sườn đồi, thấp thoáng là hình ảnh phụ nữ Dao trong trang phục truyền thống nổi bật với sắc đỏ rực đang chuẩn bị cho một ngày đi rừng. Khe Tiền cũng như nhiều thôn bản vùng cao, có ruộng bậc thang nhưng nhiều hơn cả là rừng. Những cánh rừng hồi, rừng quế bạt ngàn từ bao đời không chỉ là sinh kế mà còn là một phần nếp sống, tập quán, nơi con người sống hài hòa với thiên nhiên.

Trước khi bước vào hành trình khám phá rừng chè cổ thụ, du khách được thưởng thức những chén trà bản nóng hổi, được hái từ chính những cây chè cổ trên đỉnh núi, sao thủ công và hãm bằng nước suối đầu nguồn trong vắt. Hương trà thanh nhẹ, thoảng mùi núi rừng, vị chát dịu nơi đầu lưỡi rồi ngọt hậu sâu như một cách để “chạm” vào tinh thần của vùng đất trước khi thực sự bước chân vào rừng.

Sự chuẩn bị cho hành trình trekking được tổ chức bài bản. Ngoài các vật dụng quen thuộc như gậy tre, túi đồ cá nhân, bình xịt côn trùng, du khách đặc biệt ấn tượng với “chai nước cháo”, một loại nước uống truyền thống của người Dao, giúp bổ sung năng lượng khi đi rừng. Những chi tiết nhỏ nhưng mang đậm tri thức bản địa này chính là điểm nhấn khiến hành trình trở nên khác biệt.

Dưới sự dẫn dắt đầy duyên dáng của hướng dẫn viên bản địa, mỗi bước chân trong rừng mở ra một lớp kiến thức mới cho du khách. Đó là câu chuyện về các loài cây thuốc, những loại thảo mộc có thể cầm máu, chữa bệnh; là cách nhận biết sản vật rừng hay đơn giản là cách người dân sinh tồn và thích nghi với thiên nhiên qua nhiều thế hệ.

Anh Chử Anh Tuân, hướng dẫn viên Công ty Du lịch HIS Sông Hàn, đánh giá: “Điều khiến tôi ấn tượng nhất trong hành trình này là sự hài hòa giữa con người và môi trường, thể hiện qua cách người dân địa phương tận dụng các nguyên liệu tự nhiên để chế biến đồ ăn, thức uống. Đây là một trải nghiệm đầy bất ngờ, bởi du khách không chỉ đi và ngắm mà còn được hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa. Những sản phẩm như thế này rất phù hợp với thị trường khách quốc tế đi theo nhóm nhỏ, những người tìm kiếm các trải nghiệm chân thực và có chiều sâu”.

Sau hành trình trekking, du khách trở về với homestay nhà đất truyền thống Hương hồi quế, cùng người dân chế biến các món ăn địa phương như phở xào, măng rừng, thịt lợn bản kho gừng, gà bản, cá khe… Dưới sự tư vấn của các chuyên gia ẩm thực Nhật Bản, các món ăn được điều chỉnh về cách trình bày, sắp xếp sao cho phù hợp với nhu cầu của từng đối tượng khách.

Theo chuyên gia ẩm thực Nhật Bản Hasuike Yoko, ẩm thực của đồng bào Dao có nhiều yếu tố phù hợp với khẩu vị người Nhật như nguyên liệu tươi, ít chế biến cầu kỳ, giữ được vị tự nhiên. Tuy nhiên, để nâng tầm phục vụ khách quốc tế, cần chú trọng hơn đến hình thức trình bày và sự tinh tế trong cách kết hợp món ăn.

Sự kết hợp giữa “văn hóa bản địa” và “tiêu chuẩn quốc tế” đã giúp tour du lịch trekking rừng chè và trải nghiệm sống cùng bà con người Dao trở thành một sản phẩm du lịch có chiều sâu và khác biệt.

Chuẩn hóa sản phẩm, vận hành bền vững

Sau khi tour du lịch mẫu được chạy thử vào cuối tháng 3 và nhận được những phản hồi tích cực từ các chuyên gia Nhật Bản, Công ty Du lịch HIS Sông Hàn đang xúc tiến đưa sản phẩm ra thị trường, xã Hoành Mô tiếp tục tiến thêm một bước trong hành trình xây dựng sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Đó là thực hiện công nhận cây di sản với một số cây cổ thụ trên địa bàn. Tháng 2/2026, xã được công nhận cây di sản với 16 cây hồi và 5 cây đa. Tiếp đến tháng 4/2026, thêm 5 cây chè cổ thụ trong hành trình tour trekking được công nhận là cây di sản Việt Nam, nâng tổng số cây di sản Việt Nam của xã lên con số 26 và tính đến nay đây cũng là những cây di sản đầu tiên của Hoành Mô được công nhận.

Ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hoành Mô, cho biết: “Sau 5 lần làm việc với các chuyên gia Nhật Bản, chúng tôi đã hoàn thiện được tour du lịch vào rừng hái lá thảo dược, kết hợp tham quan cảnh quan rừng nguyên sơ. Trong thời gian tới, Hoành Mô sẽ xây dựng hệ thống thuyết minh, đồng thời tổ chức các không gian thưởng trà ngay trong rừng chè cổ thụ. Riêng với sản phẩm từ trà cổ thụ, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp để phát triển bánh và siro làm từ trà”.

Song song với phát triển sản phẩm, bài toán về tổ chức vận hành cũng được đặt ra. Sau khi hoàn thiện tour mẫu, Hoành Mô đang phổ biến quy trình vận hành, xây dựng phương án nhân lực, đào tạo kỹ năng cho người dân tại các thôn Khe Tiền, Sông Moóc, đặc biệt là các thành viên thuộc Tổ du lịch cộng đồng - những người trực tiếp tham gia vận hành tour. Mục tiêu là đảm bảo sản phẩm khi đưa vào khai thác phải đúng chuẩn và vận hành ổn định.

Liên quan đến hạ tầng lưu trú, các chuyên gia đánh giá mô hình homestay bản địa như Hương hồi quế tại Khe Tiền đã đáp ứng được tiêu chuẩn nghỉ dưỡng của khách quốc tế. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực đón khách, xã cần tăng cường số lượng cơ sở lưu trú. Theo kế hoạch, trong năm 2026, Hoành Mô sẽ tiếp tục phát triển thêm hơn chục homestay theo hướng thiết kế nhà trình tường truyền thống kết hợp công nghệ hiện đại vừa đảm bảo giữ được bản sắc riêng, vừa đáp ứng yêu cầu dịch vụ.