Mô hình “Tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân” được triển khai từ năm 2011, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hành về chăm sóc sức khoẻ sinh sản (SKSS) và kế hoạch hoá gia đình (KHHGĐ) cho nam, nữ chuẩn bị kết hôn thông qua tư vấn và khám sức khoẻ. Từ đó giúp phát hiện, phòng ngừa và hướng dẫn điều trị các bệnh lý có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khoẻ sinh sản. Tuy nhiên, thực tế, việc triển khai mô hình tại các địa phương miền núi vẫn còn gặp không ít khó khăn, thách thức.
Tham gia tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân, các bạn trẻ được cung cấp các thông tin về SKSS, KHHGĐ, Luật Hôn nhân gia đình, các chỉ thị, nghị quyết, các văn bản của Đảng và Nhà nước về dân số (DS)-KHHGĐ. Đặc biệt là kiến thức về bệnh lây truyền qua đường tình dục, những nguy cơ sinh con bị khuyết tật, dị tật, các biện pháp tránh thai, chăm sóc sức khoẻ trước và sau khi sinh…
Ở nhiều địa phương khu vực miền núi, việc tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân được thực hiện tại hầu hết các xã và trường học. Việc khám sức khoẻ tiền hôn nhân được coi như một “thủ tục” để các cặp đôi trở thành vợ chồng hợp pháp. Theo đó, khi đến phòng tư pháp huyện để đăng ký kết hôn, các cặp đôi sẽ được giới thiệu đến trạm y tế hoặc trung tâm y tế để được tư vấn khám sức khoẻ, sau đó mới đủ điều kiện để cấp giấy chứng nhận hôn nhân. Ngoài ra, huyện còn tổ chức các buổi tập huấn, trò chuyện theo chuyên đề được lồng ghép trong hoạt động trao giấy đăng ký kết hôn tại xã. Còn đối với điểm trường học, ngoài việc xây dựng “Tủ sách về chăm sóc sức khoẻ sinh sản”, nhà trường còn thành lập các câu lạc bộ do Bí thư Đoàn trường chủ nhiệm, trực tiếp tham gia tập huấn tại Trung tâm DS-KHHGĐ để tuyên truyền, phổ biến thông tin đến học sinh.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai mô hình tại các địa phương miền núi vẫn còn gặp không ít khó khăn. Theo ông Hoàng Văn Hạnh, Giám đốc Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Tiên Yên, thực tế, các đối tượng khám sức khoẻ tiền hôn nhân mới chỉ khám cận lâm sàng đơn giản như đo huyết áp, siêu âm, thử máu… mà chưa chú trọng, quan tâm đến khám sức khoẻ tổng thể, bệnh lây lan qua đường tình dục, vô sinh… Chính vì thế, khi phát bệnh hoặc gặp các vấn đề về sinh sản sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sức khoẻ hoặc chất lượng nòi giống. Bên cạnh đó, cơ sở y tế của các địa phương chưa đáp ứng được hết yêu cầu của khám sức khoẻ tiền hôn nhân, kinh phí hỗ trợ thực hiện mô hình hạn hẹp… khiến việc thực hiện mô hình “Tư vấn, khám sức khoẻ tiền hôn nhân” còn hạn chế.
Nguyên nhân dẫn đến sự chủ quan, chưa quan tâm sâu sắc đến chăm sóc sức khoẻ tiền hôn nhân chính là nhận thức hạn chế của số đông bạn trẻ và phụ huynh. Hầu hết đối tượng vị thành niên, thanh niên, nhất là đối tượng chuẩn bị kết hôn là đồng bào dân tộc. Họ vẫn chưa nhận thức được lợi ích, vai trò của việc khám sức khoẻ trước khi lập gia đình, đôi lúc còn e ngại và lo lắng khi phải thực hiện các quy trình khám nhạy cảm. Tâm lý “khám là ra bệnh” khiến một số trường hợp còn ngại ngùng, sợ rằng nếu phát hiện ra bệnh tật sẽ ảnh hưởng đến hôn nhân. Ngoài ra, một trong những lý do khiến người dân chưa mặn mà với khám sức khoẻ tiền hôn nhân là chi phí khám còn khá cao. Bởi lẽ, để phát hiện được các căn bệnh lây nhiễm, bệnh di truyền… thì cần phải xét nghiệm hoặc kiểm tra chuyên sâu, đòi hỏi chi phí lên đến gần 400.000 đồng/người. Đối với người dân miền núi, đây là số tiền không nhỏ.
Chính vì vậy, để nâng cao hiệu quả của mô hình này, trong thời gian tới, Trung tâm DS-KHHGĐ sẽ phối hợp với các điểm trường, trạm y tế tổ chức thêm nhiều hoạt động. Cụ thể, xây dựng kế hoạch, hướng dẫn cơ sở triển khai các hoạt động mô hình, đôn đốc, giám sát, tổng hợp báo cáo kết quả. Chỉ đạo cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ các xã xây dựng kế hoạch triển khai mô hình, kiện toàn ban chủ nhiệm và thành viên CLB, tiếp tục duy trì tuyên truyền trên hệ thống phát thanh cấp xã để thay đổi nhận thức của người dân; đồng thời, hướng dẫn cộng tác viên DS-KHHGĐ tuyên truyền, vận động người dân hiểu và tham gia mô hình. Đặc biệt, tham mưu với lãnh đạo địa phương hỗ trợ thêm kinh phí để triển khai các hoạt động tư vấn và khám sức khoẻ tại địa phương góp phần nâng cao sức khoẻ sinh sản và chất lượng giống nòi.
Hoàng Quỳnh
