Xác định được tầm quan trọng “lá chắn sóng” chính là hệ thống đê trên địa bàn, bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, những năm qua tỉnh đã tập trung cho việc nâng cấp, sửa chữa các tuyến đê xung yếu trên địa bàn, góp phần quan trọng trong việc phòng chống thiên tai, bảo vệ tính mạng, tài sản cho người dân.
Ông Phạm Đình Hoà, Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi cho biết: Do địa hình bị chia cắt mạnh và được hình thành từ lâu đời, nên các tuyến đê của Quảng Ninh hầu hết đều manh mún, tuyến ngắn và quanh co, đặc biệt là các huyện miền Đông của tỉnh. Ngoài các tuyến như Bắc Cửa Lục (Hoành Bồ), Vành Kiệu II (TP Uông Bí)… được xây dựng trong khoảng 30 năm trước đây, phục vụ công tác khai hoang, lấn biển, hình thành các vùng đất mới, còn lại hầu hết các tuyến của tỉnh đều được hình thành cách đây nhiều thập kỷ, trải qua nhiều thế hệ không ngừng bồi trúc, tôn tạo để hình thành các tuyến đê như ngày nay. Các tuyến đê kết hợp với hệ thống cống tưới, tiêu dưới đê tạo thành hệ thống đê điều chính của tỉnh, có vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo vệ hơn 350.000 người dân và 85.399ha diện tích trong vùng hưởng lợi. Trong nhiều năm vừa qua, hệ thống đê điều của tỉnh đã không ngừng được đầu tư, nâng cấp (đặc biệt là trong khoảng 15 năm gần đây) bởi các chương trình lớn của Chính phủ, của tỉnh và các tổ chức quốc tế như Chương trình đầu tư, củng cố, bảo vệ và nâng cấp hệ thống đê biển từ Quảng Ninh đến Quảng Nam theo Quyết định số 58/2006/QĐ-TTg, ngày 14-3-2006 của Chính phủ; Chương trình nâng cấp hệ thống đê biển Bắc Việt Nam - PAM 5325 của Tổ chức Lương thực thế giới (giai đoạn 1996-2005) và các dự án khác do trung ương và tỉnh đầu tư… đã nâng cao hiệu quả về khả năng chống chịu được thiên tai của các tuyến đê trong tỉnh. Theo kết quả khảo sát đến tháng 6 năm nay, các tuyến đê trên địa bàn tỉnh được đầu tư nâng cấp, sửa chữa đã bước đầu đáp ứng được khả năng phòng, chống thiên tai. Cụ thể, tại TX Quảng Yên, tuyến đê Hà Nam chịu được bão cấp 9 với mực nước triều 10%, đoạn từ K1 ÷ K20+200 chịu được bão cấp 10 kết hợp mực nước triều 5%. Đây là tuyến đê duy nhất của tỉnh đạt tiêu chuẩn đê cấp III, đã được đề nghị đưa vào danh mục công trình quan trọng, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia năm 2012. Các tuyến đê phía Hà Bắc như đê Sông Khoai, Yên Giang, Cộng Hoà chịu được bão cấp 8 ÷ 9, thuỷ triều 10%. Đê Hà An chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%. Đê Đông Yên Hưng chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%. Tại TX Đông Triều, tuyến đê sông Kinh Thầy có thể chống lũ ở cao trình đỉnh lũ +4,00; tuyến đê sông Đá Bạc chịu được bão cấp 9. Tại TP Uông Bí, đê Hang Son chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%; đê Vành Kiệu II chịu được bão cấp 9; đê Vành Kiệu III chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%. Tại huyện Hoành Bồ, tuyến đê Bắc Cửa Lục chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%. Đê Hà Thụ - Hà Dong - Cái Đản (Tiên Yên) chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%. Đê Hải Xuân, Hải Long - Bình Ngọc (Móng Cái) chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%. Đê Trường Xuân (Cô Tô) chịu được bão cấp 9, thuỷ triều 5%.
Hiện nay, toàn tỉnh có 33,670Km đê cấp III; 133,884km đê cấp IV và 230,043km đê cấp V. Các tuyến đê cấp III sẽ do Trung ương đầu tư. Các tuyến đê cấp IV được đầu tư từ nguồn ngân sách của tỉnh và các tuyến đê cấp V đầu tư từ nguồn ngân sách các huyện, thị xã, thành phố.
Trong các năm vừa qua, thông qua các chương trình và dự án đầu tư của Trung ương và địa phương, hệ thống đê điều đã có những thay đổi lớn về diện mạo, chất lượng, cũng như khả năng chống chịu trước thiên tai. Ngoài nhiệm vụ bảo vệ các vùng hưởng lợi, hệ thống đê còn kết hợp làm công tác giao thông rất thuận lợi, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển, điển hình như các tuyến Hang Son (Uông Bí); Hoàng Tân, Hà An, Hà Nam (Quảng Yên); Hải Long - Bình Ngọc (Móng Cái). Các dự án sử dụng ngân sách của tỉnh đều đã hoàn thành trong các năm 2005-2006. Các dự án thuộc Chương trình đầu tư, củng cố, bảo vệ và nâng cấp hệ thống đê biển theo Quyết định số 58/2006/QĐ-TTg, của Chính phủ tính đến nay các dự án đã hoàn thành bao gồm 4 dự án với tổng kinh phí 175,054 tỷ đồng. Chiều dài đạt 14.191m. Về cơ bản, các dự án đều đạt yêu cầu thiết kế, phát huy tốt việc chống bão, lũ, phù hợp quy hoạch chung của Chương trình Nông thôn mới, bao gồm các dự án: Nâng cấp đê Hà An; Đông Yên Hưng (Quảng Yên); dự án xây dựng đê Trường Xuân (Cô Tô); dự án nâng cấp đê Hang Son (Uông Bí).
Bên cạnh các dự án đã hoàn thành, hiện toàn tỉnh đang triển khai 8 dự án nâng cấp, sửa chữa đê điều khác với tổng kinh phí hơn 909 tỷ đồng, bao gồm các dự án: Nâng cấp đê Đông Nam (Tiên Yên), đê Hà Nam (Quảng Yên), đê Hải Xuân (Móng Cái), đê Quan Lạn (Vân Đồn), đê Vành Kiệu III (Uông Bí), đê Cẩm Hải (Cẩm Phả) và đê Quảng Minh (Hải Hà).
Ông Phạm Đình Hoà cũng cho biết thêm, việc đầu tư, nâng cấp các tuyến đê đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống thiên tai. Song do được hình thành qua nhiều thế hệ, với giải pháp ban đầu là đắp nối các gò, mỏm đất cao lại tạo thành vòng đê như ngày hôm nay, nên nhiều đoạn đê của tỉnh bất hợp lý về tuyến. Tuy nhiên, nhiều tuyến đê đã được đầu tư nâng cấp và hiện đang phát huy tốt nhiệm vụ. Ngoài ra, cho đến nay chưa thấy hiện tượng biển xâm thực gây nguy cơ mất an toàn tại các tuyến đê của tỉnh. Theo nghiên cứu và đánh giá của Viện Khoa học thuỷ lợi Việt Nam, cao trình đỉnh đê của một số tuyến đê trong tỉnh còn thấp so với yêu cầu. Nhưng đứng trước thực trạng về nước biển dâng như dự báo và xu hướng thiên tai ngày càng cự đoan, khốc liệt và điều kiện thực tế của chúng ta, đề xuất nghiên cứu phương án “sống chung với lũ, bão”, có giải pháp gia cố đê bảo đảm để nước lũ có thể tràn qua với lưu lượng cho phép mà không gây vỡ đê. Giải pháp này đã được thực hiện tại các vị trí xung yếu của tuyến đê Hà Nam, trong thời gian tới, đề nghị được nghiên cứu sâu thêm và áp dụng tại các tuyến đê thuộc miền Đông, các huyện đảo trên địa bàn tỉnh.
Hữu Việt
