Đặc trưng nổi bật của cách mạng công nghiệp 4.0 là nhiều công đoạn sản xuất sẽ được thay thế bằng máy móc. Bên cạnh những thách thức như nguy cơ mất việc làm, thì cũng có rất nhiều cơ hội cho người lao động. Tuy nhiên, là đối tượng chịu nhiều tác động của cuộc cách mạng này, song nhiều công nhân hiện nay chưa nhận thức rõ về những thách thức mà mình sẽ gặp phải.
Công nhân thờ ơ
Gặp các công nhân trong KCN Cái Lân chiều tan ca, chúng tôi tiếp cận Nguyễn Hương Mai (28 tuổi, quê Thái Bình) đang làm việc tại Công ty TNHH Điện tử Vạn Lực - một công ty chuyên sản xuất bật lửa, Mai chia sẻ: Tôi đã nghe nói về công nghiệp 4.0 nhưng thực sự chưa quan tâm. Tôi nghĩ, công nghiệp 4.0 còn ở xa lắm, nếu có thì chỉ ở các nước phát triển, họ có đủ khả năng chế tạo ra những máy móc hiện đại, robot để sản xuất, còn ở Việt Nam lao động chủ yếu vẫn là con người.
Khi được hỏi về chuyện đi học để nâng cao tay nghề hay học một nghề khác, Mai cho rằng, đi học vừa tốn thời gian lại mất tiền, trong khi đó thời gian đi làm đã hết cả ngày rồi, không ai nghỉ việc để đi học cả. Vì như thế sẽ mất luôn “cần câu cơm”.
Còn Trần Văn Dũng (quê Nam Định) đang làm việc tại Công ty TNHH MTV Vinanewtarp, chia sẻ: Học hết cấp 3, tôi cùng nhóm bạn ra Quảng Ninh xin vào làm công nhân tại đây. Hiện công việc và thu nhập ổn định, thêm nữa là các KCN và công ty mọc lên ngày càng nhiều, không lo thiếu việc. Nếu có chuyển chỗ làm thì công ty mới cũng sẽ đào tạo cho mình và chỉ mất một thời gian ngắn là sẽ làm được việc nên tôi chưa bao giờ có ý định đi học nâng cao tay nghề hay học thêm một nghề nào đó.
Rõ ràng với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, người lao động là chủ thể của sự ảnh hưởng, nhưng với những công nhân trẻ họ vẫn thờ ơ, không biết. Bởi thực tế, dù làm ở những nhà máy có trình độ công nghệ hiện đại, hay những nhà máy có trình độ công nghệ thấp, mục đích của họ đều mong muốn tăng thu nhập phục vụ cuộc mưu sinh. Vì thế, nói đến công nghiệp 4.0 với họ vẫn là xa vời. Song xét cả mặt lý thuyết lẫn thực tế, công nhân vẫn là chủ thể sản xuất của nền kinh tế, nên việc truyền tải những thông điệp của công nghiệp 4.0 với các công nhân trẻ là việc rất quan trọng.
Chuẩn bị tâm thế
Cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt ra cho thị trường lao động Việt Nam nhiều thách thức. Đặc biệt là vấn đề giải quyết việc làm, mà cụ thể sẽ phải đối mặt với sự gia tăng tỷ lệ thất nghiệp hoặc thiếu việc làm vì nước ta có quy mô dân số đông, nhưng chất lượng lao động thấp. Song theo các chuyên gia kinh tế, công nghiệp 4.0 đang gõ cửa từng doanh nghiệp. Vì mới gõ cửa nên tác động chưa nhiều. Hơn nữa, nên nhìn cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 một cách tích cực, đó là tự động hóa nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng năng suất chứ không nhằm mục đích thay thế con người.
Ông Đặng Văn Chính, Chủ tịch Công đoàn các KCN tỉnh cho rằng, nguy cơ mất việc làm trước mắt chỉ ở những doanh nghiệp với trang thiết bị máy móc lạc hậu và lao động phổ thông. Trong KCN Cái Lân, nhiều doanh nghiệp đầu tư hệ thống máy móc lâu năm nhưng không cải tiến. Còn ở các KCN mới như Đông Mai (TX Quảng Yên); KCN Hải Yên (TP Móng Cái), KCN Cảng biển Hải Hà thì rất nhiều doanh nghiệp, nhất là ngành dệt may đầu tư hệ thống máy móc hiện đại hàng đầu Đông Nam Á. Với việc áp dụng hệ thống máy móc hiện đại như vậy, đây là cơ hội cho người lao động được tiếp cận với các công nghệ tiên tiến của thế giới, tiến gần đến công nghệ 4.0 và nâng cao trình độ, năng suất lao động, tăng thêm thu nhập, giảm bớt sức lao động.
Bên cạnh đó, hiện nay nhiều doanh nghiệp còn tổ chức cho người lao động ra nước ngoài để học tập, nâng cao trình độ, tay nghề như Tập đoàn Texhong.
Để chuẩn bị tâm thế đón công nghệ 4.0, thời gian qua tỉnh Quảng Ninh cũng đã quan tâm lựa chọn thu hút các nhà đầu tư có năng lực với các dự án đầu tư bài bản, trang thiết bị công nghệ hàng đầu thế giới. Qua đó, tạo điều kiện để người lao động được tiếp cận công nghệ hiện đại, nâng cao trình độ, tay nghề. Đặc biệt, các trường đào tạo nghề cũng từng bước nâng cấp và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong việc đào tạo nghề theo nhu cầu.
Về phía tổ chức công đoàn, thông qua các hội nghị tuyên truyền chính sách pháp luật cho CNLĐ cũng lồng ghép tuyên truyền cho người lao động hiểu về công nghệ 4.0. Đồng thời, thông qua Quỹ trợ vốn cho CNLĐ nghèo cũng cho vay vốn để công nhân học tập nâng cao tay nghề.
Tuy nhiên, tỉnh cần có chiến lược định hướng đào tạo nghề từ sớm; các cơ sở nghề cần thay đổi hệ thống máy móc hiện đại hơn, chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu thực tế hơn, đặc biệt trong thu hút đầu tư cần tiếp tục lựa chọn những nhà đầu tư có năng lực với dây chuyền sản xuất hiện đại; người lao động cũng cần nâng cao ý thức, tác phong; công tác tuyên truyền cho CNLĐ cần phải được đẩy mạnh hơn nữa mới mong người lao động có thể tiếp cận và làm chủ trong thời dại 4.0.
Thanh Hằng
