Tính đến hết tháng 8/2018 tổng số người tham gia BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn toàn tỉnh là 1.182.477 người, trong đó chỉ có 4.369 người tham gia BHXH tự nguyện. Đây là con số rất thấp, đòi hỏi BHXH tỉnh cần nỗ lực hơn nữa trong việc tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện đến với người dân.
Theo quy định Luật BHXH năm 2014, người tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là người hoạt động không chuyên trách ở thôn, bản, tổ dân, khu phố; người giúp việc gia đình, hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không hưởng tiền lương… Người tham gia BHXH tự nguyện hằng tháng phải đóng 22% mức thu nhập do bản thân lựa chọn vào quỹ hưu trí và tử tuất. Mức thu nhập hằng tháng làm căn cứ đóng BHXH thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn (700.000 đồng) và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở (27,8 triệu đồng).
Về phương thức đóng, người tham gia có thể đóng hằng tháng, hay 3-12 tháng một lần và đóng một lần cho nhiều năm về sau nhưng không quá 5 năm một lần. Một thuận lợi nữa cho người tham gia BHXH tự nguyện, từ ngày 1/1/2018 Nhà nước hỗ trợ tỷ lệ phần trăm trên mức đóng BHXH hằng tháng theo mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn. Cụ thể, bằng 30% đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, bằng 25% đối với cận nghèo và 10% cho các đối tượng khác.
Chỉ tiêu kế hoạch của BHXH tỉnh trong năm 2018 là 7.207 người tham gia BHXH tự nguyện, nhưng đến hết tháng 8/2018, toàn tỉnh mới có 4.369 người tham gia, đạt 60,6% kế hoạch, giảm 154 người so với tháng 7/2018. Số liệu trên cho thấy số người tham gia còn hạn chế, bấp bênh và người tham gia chưa mặn mà với BHXH tự nguyện.
Chị Nguyễn Thị Thu Hiền, tư vấn viên Trung tâm Viettel TP Hạ Long lần thứ 2 tham gia BHXH tự nguyện. Lần trước chị đã tham gia BHXH tự nguyện từ năm 2007 đến năm 2012, sau đó chị không tham gia nữa và lĩnh một lần. Năm 2016, chị tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện với mức đóng 440.000 đồng/tháng, đến nay đã được 3 năm nhưng có nguy cơ lại không thể tham gia được nữa. Chị Hiền cho biết: Tham gia BHXH tự nguyện, thời gian đóng quá lâu, mức hưởng thấp lại chỉ áp dụng cho hưu trí và tử tuất, không áp dụng cho ốm đau, thai sản, tai nạn lao động nên tôi đang đắn đo có nên tiếp tục tham gia nữa không.
Chị Nguyễn Thị Thu Hà (29 tuổi) ở phường Cẩm Phú, TP Cẩm Phả đã tham gia BHXH được 4 năm khi còn làm công nhân ở Công ty TNHH Everbest Việt Nam (TP Cẩm Phả). Sau khi đơn vị này giải thể vào tháng 8/2017, chị được trả sổ BHXH với thời gian tham gia 43 tháng. Chị Hà cho biết: Sau khi nghỉ làm tôi tiếp tục liên hệ một số doanh nghiệp lân cận để xin việc nhưng không được nên mở quán tạp hóa tại gia đình. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, trong lúc phải nuôi hai con nhỏ, tôi không đủ điều kiện để tham gia BHXH tự nguyện nên chọn chế độ hưởng một lần với số tiền 28 triệu đồng. Mặc dù tham gia BHXH sẽ hưởng nhiều lợi ích nhưng mức đóng hằng tháng lớn, thu nhập lại không ổn định, nên tôi không thể tham gia.
Nguyên nhân người tham gia BHXH tự nguyện chưa nhiều là do thu nhập còn thấp, không ổn định, không thường xuyên; công tác tuyên truyền chính sách chưa sâu; quy định mức đóng còn thiếu linh hoạt; chính sách BHXH tự nguyện chưa hấp dẫn. Trước năm 2018, người tham gia BHXH tự nguyện chưa được Nhà nước hỗ trợ, từ năm 2018 trở đi được hỗ trợ mức đóng, nhưng chỉ mang tính tượng trưng, thiếu linh hoạt. Mức hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm của chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn hiện là 700.000 đồng, vì vậy với mức đóng 22% của 700.000 đồng, tương ứng 154.000 đồng (người tham gia thuộc hộ nghèo hỗ trợ 30% mức đóng, tương ứng 46.200 đồng; cận nghèo 25% tương ứng 38.500 đồng; các đối tượng khác 10% tương ứng 15.400 đồng) nhưng không vượt mức hỗ trợ của chuẩn hộ nghèo. Hỗ trợ trên vẫn thấp, các đối tượng hộ nghèo, cận nghèo mong muốn được hỗ trợ mức cao hơn.
Để mở rộng thu hút đông người dân tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn tỉnh, theo bà Nguyễn Thị Tuyết Loan, Trưởng Phòng Khai thác thu nợ (BHXH tỉnh), cần tập trung tuyên truyền chủ trương chính sách của Nhà nước, tính ưu việt của chính sách BHXH tự nguyện đối với người tham gia đến đông đảo mọi tầng lớp nhân dân. BHXH sẽ chú trọng phát triển các đối tượng nông dân, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa; giao chỉ tiêu kế hoạch phát triển đối tượng tham gia cho các địa phương và hệ thống đại lý BHXH; kiến nghị cơ quan chức năng sửa đổi linh hoạt những bất cập của chính sách BHXH tự nguyện; tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân tham gia BHXH tự nguyện đảm bảo chính sách an sinh xã hội.
Dương Trường
