Đừng cười trừ khi trẻ hỏi "Ý nghĩa cuộc sống là gì?". Cha mẹ cần khuyến khích con đặt câu hỏi lớn để giúp chúng suy ngẫm, ham học hỏi và chu đáo.
Trẻ em là những triết gia bẩm sinh
Khi con hỏi: "Ý nghĩa của cuộc sống là gì?", bạn có thể bật cười vì sự đáng yêu hoặc hoang mang không biết nên bắt đầu từ đâu.
Thật dễ dàng để gạt bỏ những câu hỏi này vì chúng có vẻ quá phức tạp đối với lứa tuổi của trẻ. Ngay cả những triết gia vĩ đại như Plato và Aristotle cũng từng tin rằng con người chưa sẵn sàng cho triết học cho đến khi bước sang tuổi 30.
Tuy nhiên, trẻ em lại nghĩ khác. Chúng đặt ra những câu hỏi sâu sắc hàng ngày như "Tại sao chúng ta ở đây?" hay "Công bằng nghĩa là gì?", ngay cả những câu hỏi thú vị như "Tại sao chúng ta cứ cho mèo ăn, dù nó chẳng bao giờ nói lời cảm ơn?".
Theo nghiên cứu của tác giả và nhà giáo dục Jana Mohr Lone, người đã giảng dạy triết học cho trẻ em trong hơn 20 năm, sự cởi mở và tâm trí ít định kiến của trẻ chính là yếu tố biến chúng thành những triết gia bẩm sinh.
Chính sự cởi mở này là nền tảng vững chắc để chúng ta khuyến khích những cuộc trò chuyện triết học. Bằng cách nuôi dưỡng sự tò mò này, cha mẹ đang giúp con phát triển thành những cá nhân ham học hỏi, chu đáo và biết suy ngẫm.
3 bước đơn giản cho một cuộc đối thoại triết học với trẻ
Tham gia vào triết học không có nghĩa là bạn phải có tất cả các câu trả lời. Bạn chỉ cần bắt đầu một cuộc trò chuyện. Khi con bạn đặt ra một câu hỏi sâu sắc, cha mẹ có thể thảo luận theo ba bước sau, được biết đến trong giới học thuật là phân tích khái niệm:
1. Sự phản xạ (Reflection)
Trước tiên, hãy gợi ý con suy nghĩ về câu hỏi. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi đơn giản: "Con nghĩ sao?".
Điều này cho phép con bạn khám phá những trải nghiệm cá nhân của mình. Câu trả lời có thể rất chân thật: "Con sống vì bóng đá và chú gấu bông Bluey!" Mục đích là để con tự nhìn nhận và bày tỏ ý kiến đầu tiên của bản thân.
2. Khái quát hóa (Generalization)
Tiếp theo, mở rộng phạm vi thảo luận. Bạn có thể hỏi: "Con có nghĩ đó là ý nghĩa cuộc sống của tất cả mọi người không?".
Bước này mở ra một cuộc thảo luận triết học vượt ra ngoài phạm vi bản thân. Con bạn có thể nhận ra ý nghĩa cuộc sống của mỗi người là khác nhau. Đây là lúc trẻ bắt đầu tìm kiếm những ví dụ (hoặc phản ví dụ) để xem xét góc nhìn đa chiều.
3. Sự trừu tượng (Abstraction)
Cuối cùng, hướng tới sự trừu tượng bằng cách đặt câu hỏi: "Điều gì làm cho cuộc sống có ý nghĩa đối với tất cả mọi người?".
Bóng đá hay phô mai có thể không hấp dẫn tất cả mọi người, nhưng trẻ sẽ được thúc đẩy tìm kiếm điểm chung. Câu trả lời của con có thể là: "Ai cũng thích dành thời gian cho bạn bè và gia đình".
Đột nhiên, bạn đã có một cuộc đối thoại phong phú, mở ra cánh cửa để tìm hiểu sâu hơn về bản chất thực sự của tình yêu, tình bạn, hay hạnh phúc.
Lợi ích vượt xa khả năng học thuật
Nghiên cứu giáo dục đã chỉ ra rằng đối thoại triết học mang lại nhiều lợi ích to lớn. Nó không chỉ giúp cải thiện khả năng suy luận logic, khả năng đọc hiểu và toán học mà còn tăng cường lòng tự trọng và khả năng luân phiên của trẻ em (một khía cạnh quan trọng của sự phát triển nhận thức).
Lần tới khi con bạn đặt ra một câu hỏi lớn, hãy trân trọng khoảnh khắc đó. Bằng cách khuyến khích con suy ngẫm, khám phá những góc nhìn khác nhau và xem xét bức tranh toàn cảnh, bạn không chỉ giúp con hiểu thế giới mà còn tạo tiền đề để chúng trở thành những người chu đáo và biết suy nghĩ trong tương lai.
