Môi trường là một trong những tiêu chí quan trọng trong các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, hiện nay, vấn đề xử lý rác thải khu vực nông thôn ở một số địa phương trong tỉnh là thách thức lớn trong công tác bảo vệ môi trường nông thôn. Từ thực trạng đó, mô hình xây dựng “Lò đốt rác quy mô cụm hộ gia đình và cơ quan, trường học” (gọi tắt là lò đốt rác sinh hoạt) do Đoàn Thanh niên (TN) Sở TN-MT chủ trì thực hiện từ năm 2014 là một giải pháp hay trong xử lý rác thải sinh hoạt đã và đang được nhân rộng, nhằm từng bước thay đổi thói quen, tập quán sinh hoạt ảnh hưởng tới môi trường.
Chia sẻ với chúng tôi, Bí thư Đoàn TN Sở TN-MT Trần Thị Thu Hà cho biết, chị và ĐVTN của Sở không chỉ muốn đóng góp sự nhiệt tình, xung kích của tuổi trẻ mà còn muốn mang những kiến thức, chuyên môn áp dụng vào các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng. Do đó, Đoàn TN Sở đã lên ý tưởng và thực hiện mô hình Lò đốt rác sinh hoạt. Đây cũng là mô hình thiết thực trong triển khai Đề án “Thanh niên vận động và tình nguyện xây dựng tỉnh Quảng Ninh sáng, xanh, sạch đẹp, vệ sinh môi trường đến năm 2017” của Tỉnh Đoàn Quảng Ninh.
Để thực hiện mô hình Lò đốt rác sinh hoạt, các đoàn viên Sở TN-MT đã tìm hiểu và phân tích thực tế tại một số mô hình lò đốt rác quy mô hộ gia đình, cụm gia đình đang được áp dụng phổ biến từ năm 2011 tại tỉnh Bắc Giang và Thanh Hóa. Tại các địa phương này, bà con sử dụng các lò đốt rác để đốt rác vô cơ như túi bóng, giấy báo, quần áo cũ, chai nhựa. Còn với chai lọ, vật rắn… thì họ đào các hố chôn. Tuy nhiên, theo cách làm này, một số vật dụng có thể tái chế chưa được phát huy; chai lọ, vật dụng nhiễm thuốc trừ sâu hay xăng dầu, chất thải nguy hại khi chôn xuống đất sẽ gây ảnh hưởng đến chất lượng nước ngầm, lại không thể phân huỷ trong thời gian ngắn được. Kế thừa mô hình và nghiên cứu thêm các tài liệu về phân loại và xử lý rác thải sinh hoạt, đặc biệt là từ tài liệu “Sổ tay hướng dẫn thu gom và xử lý rác của hộ gia đình”, kết hợp với kiến thức chuyên môn về rác thải vô cơ, rác thải hữu cơ, chất thải nguy hại và phân loại rác, Đoàn TN Sở TN-MT đã phối hợp Đoàn TN trong Đoàn Khối các cơ quan tỉnh để triển khai thực hiện xây dựng lò đốt rác sinh hoạt.
Mô hình thí điểm được Đoàn TN Sở TN-MT xây dựng tại xã Quảng Long, huyện Hải Hà. Mô hình gồm các hợp phần: Lò đốt rác; nắp đậy hố chôn rác tự hoại; thùng rác; tuyên truyền và hướng dẫn bà con cách phân loại rác, hướng dẫn quản lý, sử dụng các lò đốt. Chị Trần Thị Thu Hà phân tích: Không những chúng tôi mang công trình cho người dân mà mục tiêu quan trọng nhất là tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân trong việc phân loại, xử lý rác thải đúng quy trình. Theo đó, Đoàn TN Sở TN-MT đã xây dựng tài liệu tuyên truyền “Sổ tay hướng dẫn thu gom và xử lý rác quy mô hộ gia đình, cơ quan và trường học”. Thành lập đội tuyên truyền gồm khoảng 20 người đã được tập huấn. Qua đó, đội đã tổ chức, triển khai tuyên truyền, hướng dẫn người dân hiểu được ý nghĩa của phân loại và xử lý rác; cách phân loại rác vô cơ, hữu cơ, chất thải nguy hại, những vât dụng có thể tái chế, tái sử dụng; hướng dẫn bà con cách quản lý và sử dụng các hợp phần của lò đốt rác; thiết kế giúp bà con lịch phân công đốt rác; bàn giao công trình cho các thôn quản lý, sử dụng với sự giám sát của Đoàn TN các xã, thị trấn.
Mô hình này đã được Tỉnh Đoàn nghiệm thu, đánh giá cao, đồng thời quyết định nhân rộng ở các vùng nông thôn trong toàn tỉnh. Theo kế hoạch, năm 2015, toàn tỉnh sẽ thực hiện xây dựng 200 lò đốt rác sinh hoạt tại địa bàn nông thôn, xã đảo, điểm trường học tại các địa phương chưa có dịch vụ công ích về vệ sinh môi trường. Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng được 78 lò đốt rác. Dự kiến đến hết Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2015 (tháng 8-2015) sẽ hoàn thành 80% chỉ tiêu đề ra và đến ngày 15-10 tới sẽ hoàn thành 100% chỉ tiêu đề ra.
Qua trò chuyện, Bí thư Đoàn TN Sở TN-MT Trần Thị Thu Hà chia sẻ, điều khiến chị trăn trở nhất hiện nay là việc triển khai và áp dụng các hợp phần trong mô hình xây dựng “Lò đốt rác quy mô Cụm hộ gia đình và cơ quan, trường học”. “Bởi lẽ, chỉ tiêu đưa ra nhưng Đoàn TN các cấp nhiều nơi chưa có kinh phí nên xảy ra tình trạng xây tạm hay gần giống với thiết kế. Điều này không những ảnh hưởng tới thiết kế mô hình xây dựng ban đầu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả của việc đốt rác thải sinh hoạt. Đồng thời, công tác tuyên truyền cần phải triệt để, trong đó việc phân loại rác là rất quan trọng, đây là khâu quyết định để việc đốt rác sinh hoạt hiệu quả hay không. Đốt những rác thải nguy hại sẽ sinh ra các khí độc và người chịu ảnh hưởng chính là người dân. Do đó, mô hình có thành công hay không chính là việc áp dụng, triển khai ở cơ sở có đúng quy trình hay không” - chị Trần Thị Thu Hà nhấn mạnh.
Nguyễn Hoa
