So với nhiều tỉnh, thành phố khác, Quảng Ninh là địa phương đi đầu trong việc đẩy mạnh các hoạt động nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Ngay từ giữa năm 2011, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2011-2015 với mục tiêu từng bước khống chế tốc độ gia tăng mất cân bằng, tiến tới ổn định tỷ số giới tính khi sinh. Cho đến nay, Đề án đã kết thúc và đạt được kết quả nhất định; tuy nhiên, cũng giống như cả nước, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn đang là bài toán hóc búa.
Nỗ lực chung
Có thể thấy rõ trong thời gian qua, các địa phương trên địa bàn đã nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp để từng bước ổn định tỷ số giới tính khi sinh. Việc tập huấn nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các cấp lãnh đạo Đảng, chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, những người có uy tín trong cộng đồng về hệ lụy của việc mất cân bằng giới tính được tăng cường; có những địa phương tổ chức được 2-3 lớp tập huấn trong một năm. 372 cán bộ tư pháp, dân số ở cấp xã và hơn 2.000 cộng tác viên dân số ở các thôn bản trên địa bàn hàng năm đều được tham gia các lớp tập huấn kiến thức, kỹ năng tuyên truyền, tư vấn về giới và giới tính khi sinh, các yếu tố ảnh hưởng đến giới tính khi sinh cũng như hậu quả của mất cân bằng giới tính. Thông qua đó, các đối tượng này là những tuyên truyền viên tích cực trong công tác vận động người dân không lựa chọn giới tính thai nhi; trong đó, đối tượng được chú ý hơn cả và thường được tư vấn trực tiếp là những nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn, các cặp vợ chồng chưa có con hoặc sinh con một bề...
Bên cạnh đó, các địa phương còn duy trì, thành lập các câu lạc bộ (CLB), như: CLB Phụ nữ không sinh con thứ ba giúp nhau phát triển kinh tế gia đình, CLB phụ nữ gia đình sinh con một bề là gái... để lồng ghép tuyên truyền các nội dung về giới và giới tính khi sinh vào các buổi sinh hoạt CLB. Về phía Sở Y tế hàng năm cũng phối hợp với các sở, ngành, địa phương tổ chức nhiều đợt khám bệnh cho người dân ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo, qua đó lồng ghép tuyên truyền, phổ biến các quy định của Nhà nước cho bà con về cấm lựa chọn giới tính thai nhi... Đồng thời, Sở cũng chỉ đạo Chi cục Dân số - KHHGĐ tiến hành biên soạn các sản phẩm truyền thông, như: Ấn phẩm, tờ rơi, pano, áp phích... kẻ vẽ khẩu hiệu tuyên truyền; băng, đĩa tuyên truyền về giảm tỷ số mất cân bằng giới tính để cấp phát cho cơ sở làm tài liệu, phương tiện tuyên truyền cho cộng đồng. Chi cục Dân số - KHHGĐ cũng đã đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng như: Báo Quảng Ninh, Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh; Đài truyền thanh - Truyền hình các địa phương; hệ thống loa đài ở thôn, khu... về bình đẳng giới, về những quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi...
Nhờ các giải pháp tích cực trên mà tình trạng chênh lệch tỷ số giới tính khi sinh trên địa bàn tỉnh đã có chuyển biến. Cụ thể năm 2008, tỷ số chênh lệch giới tính của tỉnh là 122 bé trai/100 bé gái; năm 2009 là 115 bé trai/100 bé gái thì đến năm 2015 chỉ còn 112,5 bé trai/100 bé gái.
Những khó khăn
Mặc dù đã đạt được kết quả nhất định, song phải nhìn nhận rằng tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh của tỉnh tuy đã được kiểm soát theo xu hướng giảm, nhưng vẫn còn ở mức cao và vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ tăng trở lại.
Theo thống kê của Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh, 6 tháng đầu năm 2016, trong số 7.377 trẻ sinh ra thì có 3.890 trẻ nam, 3.381 trẻ nữ. Trừ Móng Cái và Uông Bí, các huyện, thị xã, thành phố còn lại đều có số trẻ nam sinh ra nhiều hơn trẻ nữ, trong đó một số địa phương có số chênh lệch lớn, như: Đầm Hà: 154 trẻ nam/120 trẻ nữ; Tiên Yên: 237 trẻ nam/183 trẻ nữ; Hoành Bồ: 213 trẻ nam/170 trẻ nữ; Quảng Yên: 415 trẻ nam/308 trẻ nữ...
Giám đốc Trung tâm Dân số - KHHGĐ huyện Đầm Hà Hà Thị Xuân, một trong những địa phương có tỷ số chênh lệch giới tính khi sinh cao, cho biết: Người dân Đầm Hà chủ yếu làm nông nghiệp, ngư nghiệp nên nhu cầu cần lao động nam trong gia đình rất lớn. Chính vì nhận thức đó mà nhiều người dân nơi đây tìm mọi biện pháp để sinh con trai hoặc dù sinh nhiều con vẫn cố đẻ bằng được con trai mới thôi.
Không chỉ nhu cầu cần lao động mà còn rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc khó khăn trong giảm tình trạng mất cân bằng tỷ số giới tính khi sinh, như: Quan niệm con trai là người nối dõi tông đường, thờ tự bố mẹ... đã ăn sâu vào tiềm thức của nhiều người; tư tưởng trọng nam hơn nữ; bất bình đẳng giới vẫn diễn ra ở một vài nơi... Theo Chi cục Trưởng Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh Hoàng Văn Hy, hiện các dịch vụ xã hội công để chăm sóc người già trên địa bàn tỉnh cũng như cả nước còn rất ít, chất lượng chưa cao... dẫn đến việc nhiều người nghĩ rằng cần phải có con trai để dựa dẫm lúc tuổi già; trong khi đó hiện nay với sự phát triển của khoa học lại có thể hỗ trợ dễ dàng cho việc lựa chọn giới tính thai nhi”. Được biết trong Pháp lệnh Dân số cũng đã có điều khoản cấm lựa chọn giới tính thai nhi, nhưng cách thức triển khai, kiểm tra, kiểm soát, xử phạt cá nhân, những cơ sở có hoạt động hỗ trợ cho việc lựa chọn giới tính thai nhi còn chưa thực hiện triệt để.
Thạc sĩ, bác sĩ Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông -Giáo dục, Tổng cục Dân số - KHHGĐ, Bộ Y tế dự báo: “Đến năm 2020, Việt Nam sẽ thiếu 2,3-4,3 triệu phụ nữ và tình trạng dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn có thể sẽ dẫn tới nguy cơ phải nhập nữ vì mất cân bằng giới tính”. Thực tế cho thấy, tình trạng thiếu phụ nữ tại Trung Quốc, Ấn Độ... đã dẫn đến tình trạng bạo lực giới, bạo lực tình dục, mua bán trái phép phụ nữ đã diễn ra ở các quốc gia này. Bởi vậy, để tiếp tục giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, từ đó góp phần giảm thiểu tình trạng này trong cả nước, Quảng Ninh cần có những giải pháp quyết liệt hơn; coi đây là nhiệm vụ quan trọng của mỗi địa phương, cơ quan, đơn vị và bản thân mỗi người dân trên địa bàn.
Thu Nguyệt
